# Kaçar Hanedanı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7ar_Hanedan%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kaçar Hanedanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ka%C3%A7ar_Hanedan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![19. yüzyılda Kaçarların yönetiminde İran](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Map_Iran_1900-en.png)
*19. yüzyılda Kaçarların yönetiminde İran (Fabienkhan, CC-BY-SA-2.5)*

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Imperial_Emblem_of_the_Qajar_Dynasty_%28Lion_and_Sun%29.svg/1280px-Imperial_Emblem_of_the_Qajar_Dynasty_%28Lion_and_Sun%29.svg.png)
* (Sodacan, CC-BY-SA-3.0)*

- **Yaygın adı:** Kaçar Hanedanı
- **Statü:** Şahlık
- **Yönetim biçimi:** Monarşi
- **Kuruluş yılı:** 1789
- **Yıkılış yılı:** 1925
- **Olay:** Gülistan Antlaşması; Türkmençay Antlaşması; Babî İsyanı; İnklâb-ı Meşrutiyet
- **Olay tarihi:** 1813; 1828; 1848-1850; 1906-1911
- **Öncel:** Zend Hanedanı; Afşar İmparatorluğu
- **Ardıl:** Pehlevî İranı
- **Başkent:** Esterabad (1789-1789); Tahran (1789-1925)
- **Ulusal marş:** Selâm-i Şah; (Kraliyet Selamı)
- **Yaygın diller:** Azerbaycan Türkçesi (saray ve hükûmet konuşma dili); Farsça (resmi dil, saray kayıt dili, kültürel dil ve idari dil)
- **Din:** İslam (Caferilik)
- **Yönetici:** Ağa Muhammed Şah; Ahmed Şah
- **Yönetici yılları:** 1789-1797; 1909-1925
- **Yönetici unvanı:** Şah
- **Vekil:** Hacı İbrahim Şirazi; Rıza Han
- **Vekil yılları:** 1789-1801; 1923–1925
- **Vekil unvanı:** Başbakan

![Ağa Muhammed Han Kaçar](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Mohammad_Khan_Qajar.jpg/1280px-Mohammad_Khan_Qajar.jpg)
*Ağa Muhammed Han Kaçar (Charles Heath, public-domain)*

![Nasreddin Şah](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/28/Nasser_Ad-Din_Shah_Qajar.jpg)
*Nasreddin Şah (Nasser-ed-Din Shah Qajar (Kajar) — Fourth Shah of the Qajar Dynasty \[1\], public-domain)*

![Emir Kabir](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/AmirKabir_naghashbashi.jpg/1280px-AmirKabir_naghashbashi.jpg)
*Emir Kabir (Painting: Muhammad Ibrahim Naghashbashi (? - 1851), Photo: Monfie in 2013, public-domain)*

![Kaçar sanatından bir örnek](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Qajari_relief.jpg)
*Kaçar sanatından bir örnek (Zereshk, CC-BY-SA-3.0)*

**Kaçar Hanedanı** (قاجارلار *Qacarlar*, دودمان قاجار), [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki Anadolu ve [Azerbaycan Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler)nin [Kaçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7arlar_%28halk%29) boylarından olan koyunlu ve Dəvəlu kolu tarafından kurulmuş ve 1794 ile 1925 yılları arasında İran'da[^1] hüküm sürmüş bir hanedandır.[^2][^3][^4]

## Kökenleri

[Kaçarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7arlar_%28halk%29) [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'nun Kırşehr-i ve Bozok ([Yozgat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yozgat_%28il%29)) bölgesinden 15. yüzyılın bitimine doğru [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'ın [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) yöresine göçen Türkmen oymağıdır.[^5] Şam Bayatı, Akça Koyunlu ve Akçalu olmak üzere üç Türkmen obasından oluşuyorlardı.[^6] Bir kısmı [17. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l)da sınır muhafızı görevi için [Gürgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClistan_%28il%29) bölgesine [Esterabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrgan) civarına gönderilmişlerdir.

## Tarihçe

### Kuruluş dönemi

[Kaçar boyları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7arlar_%28halk%29), 18. yüzyılda Develi kolu ve Koyunlu (Kovanlı) kolu olmak üzere iki koldan oluşan boylar birliği olup, iki kol arasında güç mücadelesi yaşanmaktaydı. Bu mücadeleyi kazanan Koyunlu kolundan [Muhammed Hasan Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Hasan_Han), [Afşar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_Hanedan%C4%B1)'nın kurucusu [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'ın ölümünden sonra [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29), [Mazenderan](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2zenderan) ve [Cürcan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hyrkania) olmak üzere [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi) sahilini alarak Güney İran'da [Zend hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zend_Hanedan%C4%B1)nı kuran [Kerim Han Zend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerim_Han_Zend) ile mücadele etmeye başlamıştır.

Kerim Han Zend, Kaçarların iç mücadelesinden istifade etmek için Muhammed Hasan Han'ın oğlu [Ağa Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fa_Muhammed_%C5%9Eah)'i [Şiraz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiraz)'daki sarayında tutsak alarak Develiler'e destek vermiştir. 1758'da Muhammed Hasan Han, Koyunlu kolunun başına geçmiş ve Zend Hanedanı içinde yer almıştır.

Ağa Muhammed, Kerim Han Zend'in ölümünden sonra 1779'da [Şiraz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiraz)'dan kaçmayı başarmış ve 1781'de [Çarlık Rusyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nı geri çevirerek [Astarabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astarabad)'da Develi kolunu yenerek Kaçar konfederasyonunu birleştirmiştir. 1796'da İran'ı birleştirerek başkenti [Tahran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahran) olan Kaçar Hanedanı'nı kurmuştur.

Ağa Muhammed bir yandan Güney İran'daki Zend Hanedanı ile mücadele ederek öte yandan Kuzey İran'da hakimiyetini genişlemeye devam etmiştir. 1785'te Hazar Deniz sahilini elde etmiş ve merkezini [Tahran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahran)'a taşımıştır.

1794'te Lütf Ali Han'ı esir alarak Zend Hanedanı'nı yıkmış ve 1795'te Rusya'nın himayesini isteyen [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'ı fethederek üstünlüğünü kabul ettirmiştir. [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'i aldıktan sonra [Tahran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahran)'a dönerek 1796'da Şah olarak tahta çıkıp Ağa Muhammed Şah olmuş ve ardından [Meşhed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Me%C5%9Fhed)'i alarak ismen devam etmekte olan [Afşar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_Hanedan%C4%B1)'nı tamamen yıkmıştır.

1796'da Çarlık Rusyası [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan) seferini hazırlamış fakat [II. Kazalin](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Kazalin)'in ölümünden dolayı iptal edilmiştir. Rusya'nın güneye inişinden endişelenen Ağa Muhammed Şah, Buhara seferini iptal ederek Gürcistan'a doğru hareket etmiş ancak yolun ortasında 19 Haziran 1797'de suikast sonucu öldürülmüştür.

### Rusya ile mücadele

Ağa Muhammed Şah, çocukken kısırlaştırıldığı için evlat bırakmamıştır. Sadrazam İbrahim Karantar Şirazi [Fars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars_%28il%29) valisi Sultan Baba Han'ı getirerek Feth Ali Şah olarak tahta çıkarmıştır.

1798'de Feth Ali Şah, [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan)'da Sadık Han Şagagi, Güney İran'daki Muhammed Han Zend, öz kardeşi olan Hüseyin Kuli Han ile mücadele etmiştir.

1801'de Fars memurları ('Tacik')'nın gücünü azaltmak amacıyla sadrazam İbrahim Karantara Şirazi'yi azlederek idam etmiştir. Tebriz'e veliaht [Abbas Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abbas_Mirza)'yı tayin ederek Azerbaycan'ı kontrol altında tutmaya çalışmıştır. Bundan sonra Kaçarların veliahtları hep Tebriz valisi olmuştur.

1800'de Doğu Gürcistan Rusya'ya ilhak edilmiş ve bunu kabul etmeyen Kaçarlar ile Rusya arasında 1804'ten sonra silahlı çatışmalar yaşanmaya başlanmış ve [Birinci İran-Rusya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_%C4%B0ran-Rusya_Sava%C5%9F%C4%B1) patlak vermiştir.

Kaçar ordusuna komuta eden Abbas Mirza ordunun ıslahat ihtiyacını hissederek [Nizam-ı Cedid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niz%C3%A2m-%C4%B1_Ced%C3%AEd)'i teşkil etmiştir. Abbas Mirza [Aras Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aras)'ni aşarak [Erivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'ı elde etmiş ve savaşta üstünlüğü sağlamıştır. Bunun için 1810'de Rusya barış istemiş fakat bunu Kaçarlar reddetmiştir.

1812'de Aslan Decu'da kesin yenilgiye uğradıktan sonra [Büyük Britanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya)'nın aracılığıyla 13 Eylül 1813'te [Gülistan Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClistan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmış ve Kaçarlar, Gürcistan ve Kuzey Azerbaycan'ı kaybetmiştir. Aynı dönemde [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [ile de savaşılmış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-%C4%B0ran_Sava%C5%9F%C4%B1_%281821-1823%29) ve [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ın kapısına dayanmıştır ancak yine Britanya'nın aracılığıyla [Erzurum Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalanmış ve [Kasr-ı Şirin Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kasr-%C4%B1_%C5%9Eirin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)nda belirtilen sınırlar tekrar onaylanmıştır.

### Britanya'nın yarı sömürgesi

1836'de Feht Ali Şah'ın torunu [Muhammed Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_%C5%9Eah) tahta çıkmıştır. Bu dönemde Britanya güneyden İran'ı yarı sömürgesi yapmaya başlamıştır.

[İsmaililiğin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail%C3%AElik) önderi Ağa Han isyanı ettiyse de bastırılarak [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'a sığınmıştır. 24 Mart 1844'te [Seyyid Ali Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab_%28Seyyid_Ali_Muhammed%29) vahiyin indiğini ve kendisinin kayıplara karışan 12. imam olduğunu iddia ederek Babiliğini örgütlemeye başlamıştır. [Babiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b%C3%AElik), Kaçarların siyasetini, mevcut Şiiliğini ve başta Rusya ve Britanya olmak üzere Avrupalıların sömürgeciliklerini eleştirmiştir.

1848'de Muhammed Şah öldüğünde Babiler isyan etmiş ve [Nasreddin Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nas%C4%B1r%C3%BCddin_%C5%9Eah) Rusya'nın yardımıyla Babileri bastırmaya çalışmıştır. Babileri bastırmakla başarılı olan sadrazam [Emir Kabir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_Kabir) İran'ın ıslahatını başlatmış ancak 1852'de Nasreddin Şah tarafından öldürülünce ıslahat hareketi de sona ermiştir.

1870'te Kaçar Hanedanı'nın ekonomisi iflas etmiş ve Avrupalı yatırımcılara ekonomik ayrıcalık haklarını vermeye başlamıştır. Böylece İran, Rusya ve Britanya'nın yarı sömürgesi haline gelmiş ve dünya ekonomisinin de parçası olup dışarıdan ucuz malları girdikleri için İran'ın ekonomik gücü zayıflamıştır.

Britanya'ya gizlice tütün üretimi ve satışının 50 yıllık hakkını tekel olarak verilmiştir. 1890'de [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da çıkan *Akhtar* gazetesi tarafından bu ortaya çıkarılınca İran'da ulemalar ve kapalıçarşı esnafı *Bazariler* 'Tütün Kıyamı' adlı protesto hareketini başlatmış ve Kaçar Hanedanı tütün ile ilgili ayrıcalık haklarını Britanya'dan geri almıştır.

## Ayrıca bakınız

- [Kaçar Hanedanı hükümdarları listesi (1794-1925)](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1_listesi)
- [Zend Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zend_Hanedan%C4%B1)
- [İran tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_tarihi)
- [Azerbaycan hanlıkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan_hanl%C4%B1klar%C4%B1)
- [İran hükümdarları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1_listesi)
- [Mirza Küçük Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirza_K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Han)

[^1]: Abbas Amanat, The Pivot of the Universe: Nasir Al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831–1896, I. B. Tauris, pp 2–3
[^2]: Genealogy and History of Qajar (Kadjar) Rulers and Heads of the Imperial Kadjar House. <http://www.kadjarfamily.org/articles_11.cfm>
[^3]: Cyrus Ghani. Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power, I.B. Tauris, 2000, ISBN 1-86064-629-8, p. 1
[^4]: William Bayne Fisher. Cambridge History of Iran, Cambridge University Press, 1993, p. 344, ISBN 0-521-20094-6
[^5]: TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 24, sayfa: 51
[^6]: TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 24, sayfa: 51