# Kırım ve Dobruca Türkmenleri

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_ve_Dobruca_T%C3%BCrkmenleri
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kırım ve Dobruca Türkmenleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_ve_Dobruca_T%C3%BCrkmenleri (CC-BY-SA-4.0)

- **Grup:** Kırım ve Dobruca Türkmenleri
- **Nüfus:** Bilinmiyor (Tahmini birkaç bin)
- **Bölgeler:** (Akmescit, Karasubazar, Kerç); (Mecidiye, Köstence); (Balçık, Dobriç); (Eskişehir, Polatlı, Ankara)
- **Diller:** Türkçe (Kırım-Dobruca ağzı)
- **Dinler:** İslam
- **İlgili gruplar:** Oğuzlar, Abdallar, Anadolu Türkmenleri

**Kırım ve Dobruca Türkmenleri**, [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) Yarımadası ve [Dobruca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dobruca) bölgesinde (Romanya ve Bulgaristan) yaşayan, tarihsel olarak peripatetik (yarı göçebe/gezginci) bir yaşam tarzına sahip Oğuz kökenli bir Türk topluluğudur.[^1]

Türkoloji literatüründe İstanbul Türkçesi (Güney Oğuz) ile Kuzey Türkçesi (Kırım/Nogay) arasındaki dilsel ve kültürel sürekliliği sağlayan bir "köprü lehçe" konuşurlar. [Türk Dil Kurumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Dil_Kurumu), 1978 yılında yayımlanan Derleme Sözlüğü'nde bu grubu "Kırım Tatarları"ndan ayrı bir kategoride, "Kırım Türkmenleri" başlığı altında tescil etmiştir.[^2]

## Tarih

Kırım Türkmenlerinin tarihsel kökeni, Anadolu’daki [Abdal/Teber](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdallar) Türkmen gruplarıyla doğrudan akrabadır. Tarihsel veriler ve topluluğun sözlü geleneği, bu grupların [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) üzerinden [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)’ya, ardından 13. yüzyılda [Sarı Saltuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_Saltuk) rehberliğinde [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar) ve [Deşt-i Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C5%9Ft-i_K%C4%B1p%C3%A7ak) sahasına geçtiklerini göstermektedir.[^3] Bazı araştırmacılar, grubun etnik kökenini [Ak Hun (Eftalit)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bakiyelerine dayandırmaktadır.[^4]

Topluluğun modern tarihindeki en kritik dönüm noktası II. Dünya Savaşı yıllarıdır. Nazi işgali altındaki Kırım'da "Roman" oldukları gerekçesiyle soykırım tehdidiyle karşılaşan grup, 27 Mart 1942 tarihli [*Azat Kırım*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azat_K%C4%B1r%C4%B1m) gazetesinde yayımlanan "Türkmenler Kimlerdir?" başlıklı makale ve akademik raporlarla, soylarının [Amuderya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyhun) kıyılarından gelen gerçek Türkmenlere dayandığını tescil ettirerek katliamdan kurtulmuşlardır.[^5]

## Dil

Kırım Türkmenlerinin konuştuğu ağız, genetik olarak bir [Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) varyantıdır. Ancak yüzyıllarca süren Kırım Tatarca ve Nogayca teması sonucunda dilin üzerine yoğun bir [Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu) adstratı (katmanı) eklenmiştir.

### Dilbilimsel Özellikler

- Fonetik: Lehçenin en karakteristik özelliği f \> k ve h \> k değişimidir (Örn: *softa* \> *sokta*). Ayrıca *ev \> üy \> üğ* (Örn: *üğünüzde*) dönüşümü ve kelime başındaki *y \> c* değişimi (Örn: *yemek* \> *cemek*) tipiktir.[^6]
- Morfoloji: Günlük konuşmada Anadolu ağızlarına özgü büzülmeler yaygındır (Örn: *ne yapıyorsun* \> *nâbasın*). Vasıta hali için Kıpçakça kökenli *-man/-man* eki kullanılır (Örn: *savlukman kal*).
- Sözvarlığı: Anadolu Abdallarının gizli dillerinde de rastlanan Farsça kökenli katman mevcuttur: *Nan* (ekmek), *Dest* (el), *Ap* (su), *Kelb* (köpek).[^7] [Kırşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir) ve [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) [Abdallar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdallar)ının kullandığı söz varlığı (örneğin yeken "para", yersit/hersit "ekmek", genne "gelmek/gitmek", aşınna "almak/çalmak") büyük oranda ortaktır.

## Kültür

### Müzik

Topluluk, Kırım ve Dobruca sahasında Anadolu Oğuz kültürünün taşıyıcısı olmuştur. Anadolu Türkmen müziğinin karakteristik bir örneği olan "Ay Sürmeli" türküsünü Kırım Tatar toplumuna tanıtanlar bu gruptur.[^8] Aynı zamanda Anadolu masalları (veya örneğin [Irak Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_T%C3%BCrkmenleri) arasında bilinen masallar) bilinmektedir.

### Mutfak

Mutfak kültüründe ise, Güneydoğu Anadolu (Gaziantep, Şanlıurfa) mutfağıyla örtüşen hamurlu mercimek çorbası (daha doğrusu hamur aşı) temel öğündür. Bu durum, topluluğun tarihsel olarak Güney Anadolu Türkmen aşiretleriyle olan köken bağını mutfak üzerinden de belgelemektedir.

## Coğrafi Dağılım

- Kırım: Akmescit, Karasubazar ve Kerç yöreleri.
- Dobruca: Romanya'da Mecidiye ve Köstence, Bulgaristan'da Balçık ve Dobriç bölgeleri.[^9]
- Türkiye: 19. yüzyıl sonunda Anadolu'ya geri dönen gruplar özellikle [Eskişehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski%C5%9Fehir) ve [Polatlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polatl%C4%B1) civarındaki köylere yerleşmiş, kendi özgün ağızlarını bu bölgelerde yaşatmışlardır.[^10]

## Ayrıca bakınız

- [Abdallar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdallar)
- [Sarı Saltuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_Saltuk)

[^1]: Yılgür, Egemen. “Turcoman Gypsies:” The intersectional/multiple identities of a peripatetic group and its historical segmentation. Romani Studies, 2025, s. 33-66.
[^2]: Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, 10. Cilt. Türk Dil Kurumu, 1978, s. 3554a.
[^3]: Ocak, Ahmet Yaşar. Sarı Saltık: Popüler İslam'ın Balkanlar'daki Destanı Öncüsü. Türk Tarih Kurumu, 2002.
[^4]: Durdyev, M. B.. Туркмены мира (Dünya Türkmenleri). Harp, 1991, s. 43.
[^5]: Kizilov, Mikhail. The Destruction of the Gypsies of Simferopol and the "Solution" of the Gypsy Question in Occupied Crimea. Historical Heritage of Crimea, 2021, s. 36-56.
[^6]: Philonenko, V. I.. Крымские цыгане (Crimean Gypsies). Zapiski Kollegii Vostokovedov, 1930, s. 329-342.
[^7]: Durdyev, M. B.. Туркмены мира (Dünya Türkmenleri). Harp, 1991, s. 43.
[^8]: Küçükdürüm, Ezginur. Dobruca Türk-Tatar müziği ve kültürel temsiliyet. Online Journal of Music Sciences, 2026.
[^9]: Cupcea, Adriana. Unveiling Invisible Identities in Romania: Millet, Turkish Tinsmiths, and Davulcu. Cambridge University Press, 2026.
[^10]: Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, 10. Cilt. Türk Dil Kurumu, 1978, s. 3554a.