# Kırım Seferi (1689)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Seferi_(1689)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kırım Seferi (1689), https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Seferi_%281689%29 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/History_of_Peter_I_%28Krekshin%29_-_Vasily_Golitsyn%27s_campaign.jpg/1280px-History_of_Peter_I_%28Krekshin%29_-_Vasily_Golitsyn%27s_campaign.jpg)
* (P.N. Krekshin, public-domain)*

- **Çatışma:** Kırım Seferi (1689)
- **Parçası:** 1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı
- **Tarih:** 1689
- **Bölge:** Ukrayna
- **Sonuç:** Kesin Osmanlı/Kırım zaferi
- **Savaşan:** Rus İmparatorluğu; 20px Kazak Hetmanlığı; Osmanlı İmparatorluğu; Kırım Hanlığı; Tarğu Şavhallığı
- **Komutan:** Vasili Goliçin; 20px İvan Mazepa; I. Selim Giray; Devlet Giray; Azimet Giray; Selamet Giray; Mehmed Ağa
- **Güç:** 112.000 asker; 30-40.000
- **Kayıp:** 20-50.000 ölü, 15.-20.000 esir; Hafif

**Kırım Seferi**, [1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1686-1700_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1) ve [Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Kutsal_%C4%B0ttifak_sava%C5%9Flar%C4%B1)'nda evre.

1687 yılında ağır kayıplarla sonuçlanan [I. Kırım Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Seferi_%281687%29)'nin ardından 1689 yılında ikinci kez [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na taarruz eden [Vasili Goliçin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Goli%C3%A7in) komutasındaki [Rus ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Orkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_K%C4%B1sta%C4%9F%C4%B1) önlerinde ve geri çekilme yolunda [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray) komutasındaki ve [Kefe sancağındaki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe_%28eyalet%29) [yeniçeriler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)le takviyeli [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ordusu karşısında daha büyük bir yenilgiye uğrayarak geri çekilmek zorunda kaldı.

## Sefer öncesi

[Rusya Çarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) 1686 yılında [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na karşı oluşturualn [Kutsal İttifak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_%C4%B0ttifak_%281684%29)'a (1683 yılında [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Lehistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) arasında kurulan ittifaka 1684 yılında [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) de dahil olmuştu) katıldıktan sonra 1687 yılında [Kırım üzerine sefer](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Seferi_%281687%29) düzenlemiş, ancak [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı işgale yönelik Rus tarihindeki bu ilk sefer çok ağır kayıplarla büyük bir hezimetle sonuçlanmıştı. Rus Çarı [I. Petro](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Petro) 1688 yılını hazırlık içinde geçirdikten sonra 1689 yılında Kırım üzerine yeni bir sefer açtı.

Buna mukabil, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 1683-1688 arasında [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) karşısında aldığı askerî yenilgiler ve toprak kayıpları nedeniyle 1689 sefer mevsiminde yeniden bu hasmına odaklanmış, bu bağlamda [Kırım Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray)'ı [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'ye çağırmıştı. 1688-1689 kışını [Kili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kili)’deki ordugâhında geçiren Kırım Hanı, [Kalmuk Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalmuk_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın askerî destek teklifini reddettiği gibi, [Kalmuklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalmuklar)ın [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a baskın düzenlemeleri ihtimaline karşı [Buhara Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Subhan Kuli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Subhan_Kuli)'den [Kalmuk Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalmuk_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın doğudan baskı altında tutulmasını istedi.[^1]

## Sefer ve çatışmalar

Rus Çarı tarafından 1687 yılında olduğu gibi Kırım üzerine icra edilecek seferin komutanlığına atanan Prens [Vasili Goliçin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Goli%C3%A7in), 1687 yılında seferi geciktirmesi nedeniyle yaz aylarında karşılaştığı sıkıntıları yeniden yaşamamak için 1689 yılındaki sefer hazırlıklarına Şubat ayında başladı. 112.000 asker ve 350 topu bir araya getiren Galiçin bu defa da bozkırdaki kış koşullarıyla mücadele etme zorunda kaldı ve 20 Mayıs'ta [Orkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_K%C4%B1sta%C4%9F%C4%B1) önlerine ulaşabildi.[^2]

Bir Rus kolordusu [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun doğrudan yönetimi altındaki [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe) kalesine dört saat mesafede bulunan Rıbat tarafından [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a taarruz ederken, asıl Rus ordusu da [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) ile [Özü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinyeper) arasındaki bölgelere hücum ederek [Orkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_K%C4%B1sta%C4%9F%C4%B1)'ya altı saat mesafedeki Kanlıcak, Karayılka ve Kuyuludere mevkilerini işgal etti.[^3] Az bir kuvvetle [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı savunmak zorunda kalacağını anlayan [Kalgay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalgay) [Devlet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Devlet_Giray) [Kili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kili)'de bulunan [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray)'ı yardıma çağırdı. [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray) ise yardım etmeye çalıştığı metbuu [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) cephesinde karşı karşıya bulunduğu güç durum karşısında yaşadığı tereddüde rağmen Padişah [II. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._S%C3%BCleyman)'dan izin isteyerek [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a geçti.

Rusların taarruzu sürerken Kırım birlikleri 1687 yılındaki zaferlerinin en önemli sebeplerinden birini teşkil eden [Orkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_K%C4%B1sta%C4%9F%C4%B1) ötesindeki bozkırda [yakıp yıkma taktiği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yak%C4%B1p_y%C4%B1kma_takti%C4%9Fi)ni icra etmeye giriştiler. Eşzamanlı olarak, Rus ordusunun [Orkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_K%C4%B1sta%C4%9F%C4%B1)'ya taarruzuna karşılık [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe)'deki [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri) birlikleri (piyade ve süvari) de Mehmed Ağa'nın komutasında 25 Mayıs 1689’da harekete geçti.

Kırım Hanı [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray) ise Rus taarruzuna karşı ordusunu üç bölüme ayırdı, birine kendi komuta ederken diğer birlikleri ise [Kalgay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalgay) [Devlet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Devlet_Giray) ve [Nureddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nureddin) [Azimet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azimet_Giray) ve [Selamet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selamet_Giray)'ın komutasına verdi. Muharebelerin ilk günü (29 Mayıs) karşılıklı kayıplarla devam ettiyse de ikinci gün [Azimet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azimet_Giray) komutasındaki kolordu başarılı bir taarruzla Rus ordusuna ağır kayıp verdirdi ve çok sayıda topu da tahrip etti (30 Mayıs). Bunun üzerine, Rus ordusu [Orkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_K%C4%B1sta%C4%9F%C4%B1) önlerinden çekilerek [Kuyaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuya%C5%9F) kasabasında konuşlandı. Bu aşamada Kırım Hanı [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray) harekete geçti ve [Orkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_K%C4%B1sta%C4%9F%C4%B1) kalesinin korunmasını Bahadır Ağa'ya bıraktıktan sonra Rus ordusunun karşısına konuşlanarak su kaynaklarını ele geçirdi. Rus ordusu büyük bir susuzluk içinde [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'e yöneldiyse de deniz suyu içmeye mecbur kalan yüksek sayıda asker ve at öldü.[^4]

Kesin olarak geri çekilme kararı alan Rus ordusunun komutanı [Vasili Goliçin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Goli%C3%A7in) diğer taraftan ise [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)/[Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) nezdine barış müzakereleri için elçi gönderdiyse de, bunun düzenli bir ricat için zaman kazanma taktiği olduğuna kanaat getiren [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray), geri çekilen Rus ordusunu takip amacıyla Yeğen Mirza Şah Kadir komutasında 22.000 kişilik bir kuvvet gönderdi. Rus ordusundan binlerce esir alarak ve tüm toplarını ele geçiren bu birlik Rus ordusunun kesin olarak sınırlarına çekildiğini gördükten sonra yeniden [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a döndü.

## Sefer sonrası

![Rus Saltanat Naibesi Sofya Alekseyevna](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/Sophia_Alekseyevna_of_Russia.jpg)
*Rus Saltanat Naibesi Sofya Alekseyevna (public-domain)*

Rus ordusunun [1687 yılındaki seferinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Seferi_%281687%29) daha büyük kayıplarla geri çekilmesi Osmanlı-Rus cephesindeki çarpışmalar 1695 yılında [I. Petro](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Petro)'nun (başarısız) [Azak kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281695%29)na kadar yatıştı.

1687 seferinde olduğu gibi 1689 seferinde de uzun ikmal hatları ve çetin coğrafya gibi sorunları aşamayan[^5] ve Osmanlı-Kırım askerî gücüne üstünlük sağlayamayan [Rusya Çarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_%C3%87arl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ı işgal girişimlerini 1736'ya kadar 47 yıl ertelemek zorunda kaldı. 1736-1738 yıllarındaki seferlerinde de ağır kayıplara uğrayan Rus ordusu [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ın işgali hedefine 1771'te ulaşabildi. Kırım seferlerindeki ağır kayıplar [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'da büyük tepkilere neden oldu ve 1689 yılında kardeşleri [I. Petro](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Petro) ve [V. İvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._%C4%B0van)'ın ortak hükümdarlıkları döneminde adıgeçenlerin yaşlarının küçük olması nedeniyle Saltanat Naibeliğini yürüten [Sofya Alekseyevna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sofya_Alekseyevna)'nın iktidarı çöktü.[^6]

Bununla birlikte, [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a yönelik 1687 ve 1689 yılındaki Rus seferleri [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na karşı ihtiyaç duyduğu [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) askerlerinden (40.000 ilâ 100.000 atlı) [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan) cephesinde kritik dönemlerin yaşandığı bir evrede tam anlamıyla faydalanamamış oldu.[^7] 1689 yazında Rus tehdidini bertaraf eden [I. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray), Kalgay [Devlet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Devlet_Giray) ve Nureddin [Azimet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azimet_Giray)'ı bir miktar kuvvetle [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'da bırakarak, [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'yla süren savaşa katılmak üzere [Üsküp](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Csk%C3%BCp)'e geçti. Buradaki mücadelesinde ise [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ordusuna karşı [Kaçanik zaferini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7anik_Muharebesi) kazandı.

[^1]: "Where two Worlds Met: Russian State and Kalmyk Nomads (1660-1771), Michael Khodarkovsky, Cornel University Press (1992), s.115
[^2]: "Peter the Great: The Struggle for Power (1671–1725), Paul Bushkovitchs, Cambridge University Press (2001), s.158
[^3]: "Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe (1500-1700), London & New York (2007), s.181
[^4]: "Rusya'nın Kırım'ı işgal teşebbüsleri karşısında Kırım Hanlığı kuvvetlerinin Perekop Zaferi (1689), Muhammet Şen, Ege Üniversitesi, Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, s.513-514
[^5]: "Why Seventeenth-Century Muscovite Campaigns against Crimea fell short of what counted", Carol B. Stevens, Russian History (1992), c.19, sy.1/4, s.501-503
[^6]: "A History of Russia: To 1917", Walter G. Moss,Wimbledon Publishing Co. (2005), c.1, s.228
[^7]: "Ottoman Warfare (1500-1700), Rhoads Murphey, Routledge (2006), s.10