# Kırım Savaşı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kırım Savaşı, https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

Savaş bilgi kutusu | çatışma = Kırım Savaşı | parçası = [Osmanlı-Rus Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Rus_sava%C5%9Flar%C4%B1) ve [Avrupa'da Osmanlı savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa%27da_Osmanl%C4%B1_sava%C5%9Flar%C4%B1)nın parçası | resim = Malakhov1.jpg | resim\_boyutu = 300px | başlık = Franz Roubaund'un yağlı boya tablosu *Sivastopol Kuşatması (1904) | tarih = Kasım 1853 - Şubat 1856 | yer = *[*Baltık Denizi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balt%C4%B1k_Denizi)*, *[*Karadeniz*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)*, *[*Tuna*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna)* kıyıları, *[*Kırım Yarımadası*](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)*, *[*Kafkaslar*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)* | bölge = | sebep = | sonuç = Kesin Müttefik zaferi | coğrafi\_değişiklikler = | savaşan1 = bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu *[*Osmanlı İmparatorluğu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)

- Bayraksimge resim|Flag of Egypt (1844-1867).svg [Mısır Hidivliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_Hidivli%C4%9Fi)[^1]
- Bayraksimge resim|Flag of Tunis Bey-fr.svg [Tunus Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunus_Beyli%C4%9Fi)[^2][^3]

bayraksimge|Fransa [Fransız İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Frans%C4%B1z_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bayraksimge|Birleşik Krallık [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bayraksimge|Sardinya Krallığı [Sardinya Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardinya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) bayraksimge|İsviçre [İsviçreli Gönüllüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0svi%C3%A7re) bayraksimge resim|Circassian flag.svg [Çerkesya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesya) | savaşan2 = bayraksimge|Rusya [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) | savaşan3 = | komutan1 = bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu [Abdülmecid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid) bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu [Ömer Lütfi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa) bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu [Kayserili Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayserili_Ahmed_Pa%C5%9Fa) bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu [Mehmed Fuad Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C3%A7eciz%C3%A2de_Fuad_Pa%C5%9Fa) bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu [Mehmet İskender Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_%C4%B0skender_Pa%C5%9Fa) Bayraksimge resim|Flag of Egypt (1844-1867).svg [I. Abbas Hilmi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas_Hilmi_Pa%C5%9Fa) Bayraksimge resim|Flag of Egypt (1844-1867).svg [Müşîr Selim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selim_Fethi_Pa%C5%9Fa)KIA Bayraksimge resim|Flag of Tunis Bey-fr.svg [I. Ahmed bin Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed_Bey) bayraksimge resim|Flag of Adygea.svg [Sefer Bey Zanuqo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seferbiy_Zaneqo) bayraksimge|Fransa [III. Napolyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Napolyon) bayraksimge|Fransa [Jacques Leroy de Saint Arnaud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jacques_Leroy_de_Saint_Arnaud) bayraksimge|Fransa [François Certain Canrobert](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fran%C3%A7ois_Certain_Canrobert) bayraksimge|Fransa [Aimable Pélissier](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aimable_P%C3%A9lissier) bayraksimge|Fransa [Joseph-Décius-Nicolas Mayran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Joseph-D%C3%A9cius-Nicolas_Mayran) bayraksimge|Fransa [François Achille Bazaine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fran%C3%A7ois_Achille_Bazaine) bayraksimge|Fransa [Patrice de Mac-Mahon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patrice_de_Mac-Mahon) bayraksimge|Birleşik Krallık [George Hamilton-Gordon](https://turkipedia.org/tr/wiki/George_Hamilton-Gordon) bayraksimge|Birleşik Krallık [Sir James Graham, 2nd Baronet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sir_James_Graham%2C_2nd_Baronet) bayraksimge|Sardinya Krallığı|1848 [Conte di Cavour](https://turkipedia.org/tr/wiki/Camillo_Benso_%28Cavour_kontu%29) bayraksimge|Sardinya Krallığı|1848 [Alfonso La Marmora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alfonso_Ferrero_La_Marmora) | komutan2 = bayraksimge|Rusya [Prens Menşikov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Men%C5%9Fikov) bayraksimge|Rusya [I. Nikolay](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Nikolay)Natural Causes bayraksimge|Rusya [Pavel Nahimov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pavel_Nahimov) KIA bayraksimge|Rusya [Vasili Zavoyko](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Zavoyko) bayraksimge|Rusya [Nikolay Muravyov-Amursky](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolay_Muravyov-Amursky) bayraksimge|Rusya [Yevfimy Putyatin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yevfimy_Putyatin) bayraksimge|Rusya [Vladimir Istomin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vladimir_Istomin) bayraksimge|Rusya [Yegor Tolstoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yegor_Tolstoy) | komutan3 = | güç1 = bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu 300.000 \*Bayraksimge resim|Flag of Egypt (1844-1867).svg 40,000[^4] \*Bayraksimge resim| Flag of Tunis Bey-fr.svg 10,000[^5][^6] bayraksimge|Fransa 400.000 bayraksimge|Birleşik Krallık 250.000 bayraksimge|Sardinya Krallığı 15.000 4.250 Alman gönüllü 2.200 İsviçreli gönüllü **Toplam: 1.021.450** | güç2 = bayraksimge|Rusya 700.000 3.000 Bulgar gönüllü bayraksimge|Karadağ Krallığı 2.000 Sırp-Karadağlı gönüllü bayraksimge|Yunanistan Krallığı|1863 1.000 Yunan gönüllü **Toplam: 706.000** | güç3 = | kayıp1 = **Toplam: 165.363 ölü**

- 45.770 muharebe ölümü

bayraksimge|Osmanlı İmparatorluğu **45.400 ölü**sfn|Clodfelter|2017|p=180

- 20.900 muharebe ölümü

bayraksimge|Fransa **95.615 ölü**sfn|Clodfelter|2017|p=180

- 20.240 muharebe ölümü

bayraksimge|Birleşik Krallık **22.182 ölü**sfn|Clodfelter|2017|p=180

- 4.602 muharebe ölümü

bayraksimge|Sardinya Krallığı **2.166 ölü**sfn|Clodfelter|2017|p=180

- 28 muharebe ölümü

| kayıp2 = **Toplam: 450.015 ölü**sfn|Clodfelter|2017|p=180

- 73.125 muharebe ölümü

| kayıp3 = | notlar =  Osmanlı-Rus Savaşları Kırım Savaşı muharebeleri

![Abdülmecid tarafından Kırım Savaşı'na katılan İngiliz, Fransız ve Sardinya müttefik personeline verilen Kırım Savaşı madalyası](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/76/Turkish_crimea_medal.jpg)
*Abdülmecid tarafından Kırım Savaşı'na katılan İngiliz, Fransız ve Sardinya müttefik personeline verilen Kırım Savaşı madalyası (public-domain)*

**Kırım Savaşı**, 4 Ekim 1853-30 Mart 1856 tarihleri arasındaki [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)-[Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) savaşıdır.

[Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Frans%C4%B1z_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Piyemonte-Sardinya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardinya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın Osmanlı Devleti'nin yanında savaşa katılmasıyla, Avrupalı devletlerin [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'yı Avrupa ve [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'den uzak tutma amacı taşıyan bir savaşa dönüşmüştür. Savaş, müttefik güçlerin zaferiyle sonuçlanmıştır.

Fransa'nın, Osmanlı Devleti'ndeki [Katolikler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi)in, Rusya'nın ise [Ortodokslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi)ın haklarının yeniden doğrulanmasına yönelik talepleri sonucu ortaya çıkan “Kutsal Yerler Meselesi”nde, Fransa galip gelmiştir.[^7]

## Savaşın sebepleri

Rusya, 1853 yılından itibaren [Kavalalı Mehmed Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa) bunalımı sırasında takip ettiği zayıf bir [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) üzerinde etki alanı kurma politikasını bırakarak, bu devleti yıpratma politikası takip etmeye başladı. Bunu gerçekleştirebilmek için de kutsal yerler sorununu kullandı. Osmanlı Devleti, [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan)larca kutsal sayılan [Kudüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs) ve çevresinde [Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi) ve [Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi) cemaatlerine çeşitli ayrıcalıklar tanımıştı. 1853 yılına gelindiğinde ayrıcalıklar konusunda Rusya ile Katolikliğin dünya çapında savunuculuğunu yapan Fransa çatışmaya başladılar. Bu durumu bahane eden ve asıl amacı "Hasta adam" gözüyle baktığı Osmanlı Devleti'ne ve onun bekasına son vermek isteyen Rusya, Birleşik Krallık'a mirasın paylaşılması teklifinde bulundu. Ancak, çıkarları gereği Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünün muhafazasından yana olan Birleşik Krallık bu teklifi kabul etmedi. Bunun üzerine Rusya, tek başına harekete geçerek, Osmanlı Devleti'ne bir ittifak teklifinde bulundu ve bu devletin sınırları içinde yaşayan Ortodoksların koruyuculuğunun Rusya'ya bırakılmasını önerdi. Osmanlı Devleti, Britanya'nın da desteğine güvenerek Rus isteklerini reddetti.

Bu bağlamda gelişen Osmanlı-Rusya gerginliği, Birleşik Krallık başta olmak üzere Avrupa devletlerinin de ilgisini çekmekte gecikmedi. Birleşik Krallık hükûmeti, 1853'te yaşanan gerilim sırasında Rusya'ya karşı Osmanlı Devleti'ni destekleme politikasını benimsedi. Bu tercih, Osmanlı Devleti'ne destek olma isteğinin ötesinde, Avrupa'daki güç dengelerini yeniden tanımlama amacı taşıyordu. [Avusturya İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na karşı 1848 yılında başlayan Macar ayaklanmasının Rusya'nın yardımıyla kanlı bir şekilde bastırılması, bu dönemde Rusya'nın Avrupa'da artan bir şekilde güç kazanmasının göstergesi olarak yorumlanmıştı. Birleşik Krallık, bu ve benzer nedenlerle Avrupa'daki güç dengesinin kendi aleyhine bozulmasını engellemek istiyor, bu amaç doğrultusunda Rusya'nın güçlenmesinin önüne geçmeye çabalıyordu. Bunun yanında, Osmanlı Devleti'nin dağılması Rusya'nın topraklarını güneye doğru genişletmesi anlamına gelecekti; bu durum Birleşik Krallık'ın Asya'daki kolonilerine (özellikle Hindistan'a) ulaşmasını zorlaştıracaktı.

Fransa Rusya'nın Avrupa güçler dengesinin dışında tutulması konusunda Büyük Britanya hükûmetiyle benzer bir politika izliyordu. Rusya'ya bağlı olan Polonya topraklarında yeniden bir bağımsız Polonya kurulması ve bu bağımsız devletin Fransa'nın müttefiki olması olasılığı da Fransa'yı Rusya'ya karşı cephe almaya teşvik ediyordu. Bu ve benzer nedenlerle, Rusya'ya karşı girişilebilecek bir müdahale, Fransa'yı Avrupa'da yeniden üstün duruma getirebilirdi. Bu nedenlerle Fransa, Osmanlı Devleti-Rusya geriliminde, tıpkı Birleşik Krallık gibi, Osmanlı Devleti'nden yana bir tutum takındı.

Prusya başta olmak üzere merkezi Avrupa devletleri bu düşüncelere karşıydı. Özellikle Avusturya, savaş sonunda yapılacak antlaşmadan ve ortaya çıkacak yeni statükodan endişeli idi.

## Savaşın başlaması ve gelişmesi

![Kırım Savaşı (1853-1856): Britanyalı ikmal limanı Balıklava'nın Görünüşü](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/72/Balaklava-camp.png)
*Kırım Savaşı (1853-1856): Britanyalı ikmal limanı Balıklava'nın Görünüşü (James Robertson / Felice Beato, public-domain)*

![Kırım Savaşı sırasında Balıklava'da bulunan limandan tekneye bindirilen hastaları gösteren renkli litograf (William Simpson, 24 Nisan 1855).](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Balaklava_sick_2.jpg/1280px-Balaklava_sick_2.jpg)
*Kırım Savaşı sırasında Balıklava'da bulunan limandan tekneye bindirilen hastaları gösteren renkli litograf (William Simpson, 24 Nisan 1855). (Edmond Morin (lithographer), after William Simpson (artist) , 1823-1899, artist., Paul & Dominic Colnaghi & Co., publishers, public-domain)*

![Kırım Savaşı sırasında kışlanın İngilizler tarafından hastane olarak kullanıldığı dönemi gösteren renkli litograf (William Simpson, 21 Nisan 1856)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/%27One_of_the_wards_in_the_hospital_at_Scutari%27._Wellcome_M0007724_-_restoration%2C_cropped.jpg/1280px-%27One_of_the_wards_in_the_hospital_at_Scutari%27._Wellcome_M0007724_-_restoration%2C_cropped.jpg)
*Kırım Savaşı sırasında kışlanın İngilizler tarafından hastane olarak kullanıldığı dönemi gösteren renkli litograf (William Simpson, 21 Nisan 1856) (CC-BY-4.0)*

Rusya'nın [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da görevli elçisi [Aleksandr Mençikof](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Men%C5%9Fikov) isteklerinin reddedilmesi üzerine 19 Mayıs 1853'te İstanbul'dan ayrıldı. Rus orduları savaş dahi ilan etmeden 22 Haziran 1853'te [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'ı işgale başladılar. Çar [I. Nikolay](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Nikolay), bu hareketinin bir savaş başlangıcı kabul edilmemesi gerektiğini açıkladı ve bu girişimin bir güvenlik tedbiri olduğunu belirtti. Ancak, bu durum Avrupa'nın statüsünü değiştirmeye yönelikti. Bunun üzerine [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın teklifi ile Viyana'da bir konferans toplandı. Fakat toplantıdan sonuç alınamadı. Bu sırada İstanbul'da, Rusya'ya karşı savaş ilanı için halk padişaha baskı yapmaya başladı. 4 Ekim 1853'te Rusya'ya bir nota verildi ve Eflak ile Boğdan'ın 15 gün içinde boşaltılması istendi. Rusya bu notaya kayıtsız kaldı ve tanınan sürenin sonunda savaş fiilen başladı.

![Sinop Baskını, İvan Ayvazovski](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Battle_of_Sinop.jpg/1280px-Battle_of_Sinop.jpg)
*Sinop Baskını, İvan Ayvazovski (Ohannes Ayvazyan, public-domain)*

Savaşın başlangıcında [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) Balkanlar'da başarılı oldu. Fakat [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'a yardım götüren Osmanlı donanması 30 Kasım 1853'te [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri) tarafından [Sinop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop) açıklarında batırıldı. Rusların bu ani hareketi ve [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'de durum üstünlüğü sağlamaları Boğazlar'ı ve İstanbul'u tehlikeye düşürdü. Bu durum Avrupa devletlerini endişelendirdi. Birleşik Krallık ve Fransa devreye girerek tarafları uzlaştırmak istedi, ancak yapılan teklifi Rusya reddetti. Bunun üzerine Fransa ve Birleşik Krallık, Rusya'ya bir ültimatom verdiler ve taraflardan şu isteklerde bulundular:

- Eflak ve Boğdan'dan çekilmesi;
- Osmanlı Devleti'nin ülke bütünlüğüne saygı göstermesi;
- Ortodoksların koruması savından vazgeçmesi.

**Osmanlı Devleti'nden;**

- Vatandaşlarına eşit haklar tanıması ve uygulaması;
- Hristiyanlara olumsuz davranışta bulunulmaması;
- Karma mahkemeler kurulması;
- Hristiyan uyruktan vergi alınmaması istenildi.

Çar, ültimatomu ve istekleri kabul etmedi ve Rus ordusuna Tuna nehrini geçerek ilerleme emrini verdi. Birleşik Krallık ve Fransa, 12 Mart 1854'te Rusya'ya savaş ilan ettiler.[^8]

Birleşik Krallık ve Fransa, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) lehine savaşa girerken Avrupa kamuoyunu güven verecek ve özel çıkarlar sağlayacak önlemleri almayı da savsaklamadılar (ihmal etmediler). Bu maksatla 12 Mart 1854'te İstanbul'da; 10 Mayıs 1854'te Londra'da ve 14 Haziran 1854'te Avusturya ile antlaşmalar imzaladılar. Avusturya ile yapılan antlaşma Tuna eyaletlerinin Rus ordusundan boşaltılmasını öngörüyordu ve Avusturya, gerekirse asker göndermeyi üstlenmekteydi. Bu nedenle 15 Mart 1855'te [Sardinya Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardinya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) da ittifaka katıldığını açıkladı.

Savaş devam ederken Osmanlı ülkesinin [Epir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Epir), [Etolya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etolya) ve [Teselya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teselya) eyaletlerinde Rum halkının başkaldırı hareketleri başladı. Yapılan ikazlar dikkate alınmadı ve bunun üzerine Fransızlar Pire limanına asker çıkararak Yunanistan'ı abluka altına aldılar. Bu hareket Yunanistan'ı tarafsızlığa zorunlu kıldı ve Rusya da bir müttefikini kaybetti.

Savaş; [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna), [Kafkas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve Karadeniz'de yoğunluk kazandı. Tuna cephesinde durum önce Osmanlılar lehine gelişti. Fakat bir süre sonra Rus ordusu Silistre'ye kadar ilerledi ([Silistre Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854%29)). Bunun üzerine Britanyalılar ve Fransızlar Gelibolu yarımadasına asker çıkardılar. Çıkan birlikler Varna'ya sevk edildi. Bu sırada Avusturya da Rusya'yı baskı altına aldı. Rus ordusu Silistre önlerinden çekilmeye mecbur kaldı. Müteakiben de Eflak ve Boğdan'ı tahliye ederek savunmaya geçti. Rus Ordusu'nu izlemeye başlayan [Serdar-ı Ekrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serd%C3%A2r_%28r%C3%BCtbe%29) [Müşir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BC%C5%9F%C3%AEr) [Ömer Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) Ağustos ayında [Bükreş](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCkre%C5%9F) ve [İbriş](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bri%C5%9F)'e girdi. Seferberlik ilan eden ve Rus Ordusu'na saldıran Avusturya Ordusu da Yaş kentine girdi.

Müttefikler, Rusya'yı barışa zorlamak için Kırım yarımadasında da bir cephe açmaya karar verdiler. 20 Eylül 1854'te 30 bin Fransız, 21 bin Britanyalı ve 60 bin Osmanlı askerinden oluşan müttefik kuvveti 89 harp ve 267 nakliye gemisiyle [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a çıkarıldı. Ancak Kırım Savaşı düşünüldüğü gibi kısa sürede tamamlanamadı. 1855 ilkbaharında 140 bin kişilik bir müttefik kuvveti daha bölgeye çıkarıldı. Ruslar mağlup oldu ve çekilmek zorunda kaldılar. Kafkas cephesinde ise Ruslar başarı kazandılar ve Kars'ı ele geçirmeye başardılar. Bu sırada [Çar I. Nikolay](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Nikolay) öldü, yerine geçen [II. Aleksandr](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Aleksandr) barış istemek zorunda kaldı. Barış şartları Avusturya tarafından kendisine verilen bir ültimatomla bildirildi. [II. Aleksandr](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Aleksandr) istenen şartları ana öge tutarak barış önerisini kabul etti. Önce 15 Mayıs'tan 14 Haziran 1855'e kadar [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)'da barış için hazırlık görüşmeleri yapıldı ve Paris Konferansı ana ögeleri tespit edildi. Rusya ile Osmanlı Devleti, Birleşik Krallık ve Fransa arasında [Paris Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281856%29)'nın imzalanmasıyla savaş sona erdi.

Kırım Savaşı'nda devletlerin harcama tablosu İngiliz Sterlini cinsinden şöyledir:[^9]  class="wikitable" ! !! 1852!! 1853!! 1854!! 1855!! 1856!! Toplam |- | Rusya  15,6  19,9  31,3  39,8  37,9  144,5 |- | Fransa  17,2  17,5  30,3  43,8  36,3  145,1 |- | İngiltere  10,1  10,1:  76,3  36,5  32,3  165,3 |- | Osmanlı İmparatorluğu  2,8  ?  ?  3,0  ?  ?5,8 |- |Sardinya  1,4  1,4  1,4  2,2  2,5  8,9 

Osmanlı İmparatorluğu'nun harcamaları kesin olarak bilinemez veya kuşkuludur Nedeni ise Osmanlı'nın müttefiklerden daha fazla askeri vardı. Bu kadar askerin bakımı, yürütülmesi, bütünleme vb. nedenlerden dolayıdır. Osmanlı İmparatorluğunun harcamalarının çok fazla olması gerekmelidir. Bilgiler kesin değildir

## Savaşın sonuçları

Kâğıt üzerinde, savaşın galiplerinden olan Osmanlı Devleti, aslında savaştan çok büyük zarar alarak çıkmıştır. Çok pahalı olan bu savaşı yürütebilmek için Osmanlı devleti, ödeme yeteneğinin çok üstünde borç almıştır. Endüstrileşmeyi kaçırdığı için ekonomisi çağdışı kalmış olan devlet, bu borçların altından kalkamayacak ve 1881 yılında II. Abdülhamit döneminde [Düyûn-ı Umûmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCy%C3%BBn-%C4%B1_Um%C3%BBmiye) idaresinin kurulmasıyla, Avrupalı devletlerin mali denetimi altına girip, ekonomik bağımsızlığını kaybedecektir.

Kırım Savaşı'nın sonunda ilan edilen [Islahat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Islahat_Ferman%C4%B1), Osmanlı reform hareketlerinde çok önemli bir yer tutar. Islahat Fermanı'nın amacı, imparatorluk içindeki herkese Osmanlı yurttaşlığı vererek, yasalar önünde dine bakılmaksızın eşitlik sağlamaktı. [Islahat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Islahat_Ferman%C4%B1) ile [Batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1)'da dolaşan liberal düşünceler Osmanlı Devleti'ne girmeye başlayacaktır.

Kırım Savaşı, [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) birliğine giden yolu hızlandırmıştır. Savaşa asker göndererek Birleşik Krallık'ın sempatisi ve Fransa'nın etkin desteğini kazanan [Sardinya-Piemonte Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardinya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), savaşı izleyen yıllarda İtalya birliğini kuracaktır.

## Kırım Savaşı'ndaki önemli muharebeler

- [Şekvetil Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eekvetil_Muharebesi): 24 Ekim 1853
- [Kalafat Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalafat_Muharebesi): 28 Ekim 1853
- [Olteniça Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olteni%C3%A7a_Muharebesi): 2-11 Kasım 1853
- [Sinop Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop_Bask%C4%B1n%C4%B1): 30 Kasım 1853
- [Çatana Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atana_Muharebesi): 31 Aralık 1853 - 6 Ocak 1854
- [Silistre Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854%29): 14 Nisan - 23 Haziran 1854
- [Karakul Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakul_Muharebesi): 28 Mayıs 1854
- [Alma Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alma_Muharebesi): 20 Eylül 1854
- [Balaklava Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balaklava_Muharebesi): 25 Ekim 1854
- [Inkerman Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nkerman_Muharebesi): 26 Ekim ve 5 Kasım 1854
- [Gözleve Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6zleve_Muharebesi): 17 Şubat 1855
- [Sivastopol Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivastopol_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281854-1855%29): 24 Eylül 1854 - 9 Eylül 1855
- [Kars Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281855%29): 16 Haziran - 25 Kasım 1855
- [İngur Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngur_Muharebesi): 6 Kasım 1855

## Popüler kültürde

![Kırım Savaşı sonucunda Kafkasya sınırı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Karte_des_Kaukasischen_Isthmus_-_Entworfen_und_gezeichnet_von_J-Grassl_-_1856.jpg/1280px-Karte_des_Kaukasischen_Isthmus_-_Entworfen_und_gezeichnet_von_J-Grassl_-_1856.jpg)
*Kırım Savaşı sonucunda Kafkasya sınırı (Publication Author: Meyer, Joseph, 1796-1856, public-domain)*

- [Namık Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2m%C4%B1k_Kemal)'in 1872 yılında kaleme aldığı [Vatan Yahut Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vatan_yahut_Silistre) adlı tiyatrosu
- [Alfred Tennyson](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alfred_Tennyson)'ın [Hafif Tugayın Taarruzu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hafif_Tugay%C4%B1n_Taarruzu) (*The Charge of the Light Brigade*) adlı şiiri
- Bu şiirden uyarlanmış olan [Iron Maiden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Iron_Maiden)'nın şarkısı [The Trooper](https://turkipedia.org/tr/wiki/The_Trooper)
- The Charge of the Light Brigade adında, 1936 yılında çekilmiş film
- The Charge of the Light Brigade adında, 1968 yılında çekilmiş film
- [Jasper Kent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jasper_Kent)'in [Çarın Laneti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar%C4%B1n_Laneti) adlı romanı
- [Leo Tolstoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lev_Tolstoy)'un Sivastopol Skeçleri (*The Sebastopol Sketches*) adlı skeçler derlemesi

## Ayrıca bakınız

- [Avrupa uyumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa_uyumu)
- [Kırım Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1)

## Dış kaynaklar

- Andıç, Fuat ve Andıç, Süphan: (2002) *Kırım Savaşı, Âli Paşa ve Paris Antlaşması*; İstanbul: Eren Yayıncılık
- Karal, Enver Ziya (1947 8.bas. 2007) *Osmanlı Tarihi: V. Cilt Nizam-ı Cedid ve Tanzimat Devirleri (1789-1854) *; Ankara: TTK Basımevi, ISBN 975-1600170 (s. 235) [http://www.academia.edu/18459355/Enver\_Ziya\_KARAL\_-\_Osmanl%C4%B1\_Tarihi\_-\_Nizam-%C4%B1\_Cedid\_ve\_Tanzimat\_-\_5](http://www.academia.edu/18459355/Enver_Ziya_KARAL_-_Osmanl%C4%B1_Tarihi_-_Nizam-%C4%B1_Cedid_ve_Tanzimat_-_5)Ölü bağlantı|date=Aralık 2022 
- Palmer, Alan (Tr. çev. Gaspıralı, Meral): *1853-1856 Kırım Savaşı ve Modern Avrupa'nın Doğuşu*; İstanbul: Sabah Yayınları,
- Blake, R.L.V.ffrench (1971) *The Crimean War*; Londra: Sphere Books, 1971. ing
- Kerr, Paul et al. (1997) *The Crimean War*; Londra:Channel 4/ Boxtree

[^1]: Arab involvement in Crimean War 'erased from history'. Al Arabiya English. <https://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2014/03/03/Arab-involvement-in-Crimean-War-erased-from-history-.html>
[^2]: Arab involvement in Crimean War 'erased from history'. Al Arabiya English. <https://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2014/03/03/Arab-involvement-in-Crimean-War-erased-from-history-.html>
[^3]: The Tunisian Army in the Crimean War: A Military Mystery. www.aberfoylesecurity.com. <https://www.aberfoylesecurity.com/?p=1195>
[^4]: Arab involvement in Crimean War 'erased from history'. Al Arabiya English. <https://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2014/03/03/Arab-involvement-in-Crimean-War-erased-from-history-.html>
[^5]: Arab involvement in Crimean War 'erased from history'. Al Arabiya English. <https://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2014/03/03/Arab-involvement-in-Crimean-War-erased-from-history-.html>
[^6]: The Tunisian Army in the Crimean War: A Military Mystery. www.aberfoylesecurity.com. <https://www.aberfoylesecurity.com/?p=1195>
[^7]: Acar, Kezban. Kırım Savaşı (1853-56) Döneminde Propaganda: Rus Popüler Kültüründe Savaş ve Düşman İmgesi*. Bilig, Sayo 88, Yıl 2019. <https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/648617>
[^8]: The Battle of Balaclava. britishbattles.com. <https://www.britishbattles.com/crimean-war/battle-of-balaclava/>
[^9]: P. Kennedy, Naissance et déclin, chap. 5