# Kırım'ın İşgali (1771)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m'%C4%B1n_%C4%B0%C5%9Fgali_(1771)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Kırım'ın İşgali (1771), https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m%27%C4%B1n_%C4%B0%C5%9Fgali_%281771%29 (CC-BY-SA-4.0)

**Kırım'ın İşgali**, [1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda evre.

## Harekât öncesi

30-35.000 düzenli Rus askeri ile yaklaşık 10.000 [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) atlısından oluşan General Dolgorukov komutasındaki Rus 2. Ordusu 20 Nisan 1771 tarihinde [Poltava](https://turkipedia.org/tr/wiki/Poltava)'dan hareket ederek [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a yöneldi. Eşzamanlı olarak da [Azak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak) Filosu da denizden takviye amacıyla muharebeye hazır hale geldi.

Buna mukabil, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ise beklenen Rus taarruzuna karşı [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ın savunmasını takviye edecek birliklerin intikalinde başarılı olamadı. Zira; [Varna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna)'dan [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya nakledilerek [Özi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zi) civarına çıkarılması planlanan yaklaşık 50.000 askerin yaklaşık beşte dördü doğu cephesinde Gürcü [Açıkbaş Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mereti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) I. Solomon ile [Kartli-Kaheti Kralı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli-Kaheti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) II. İrakli'nin yarattıkları tehdit karşısında bu cepheye sevkedildi.[^1] Yine, bir yıl önceki [Çeşme zaferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme_Deniz_Muharebesi) sonrasında [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi) ve [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1) çıkışına hâkim olan [Rus Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri)nın ablukasının [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da yarattığı kıtlık nedeniyle olası bir ayaklanmaya karşı yaklaşık 30.000 askerin de başkentte, bir o kadarının da [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1) civarında tutulması da [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a sevkedilebilecek asker sayısını bir hayli kısıtlıyordu. Nitekim, [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'nın Haziran'da nakledebildiği birlikler Kırım'ın savunma gereksinimlerinin çok uzağındaydı.

## Harekât

![Orkapı Kalesi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/1_Perekop.jpg)
*Orkapı Kalesi (Packer, T, CC-BY-SA-3.0)*

Rus ordusu 12 Haziran 1771'te [Orkapı Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orkap%C4%B1_Kalesi) önüne ulaştı. [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz) tarafı iyi berkitilmiş olan ve 50.000 Kırım atlısı ve 7.000 Osmanlı askeri tarafından savunulan surların [Azak Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azak_Denizi)'ne bakan tarafının zayıflığını bilen General Kohovski komutasındaki birlikler 13-14 Haziran gecesi tahkimatın bu tarafına şaşırtma hücumuna kalktı. Tümgeneral Musin-Puşkin komutasındaki birlikler surların [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz) tarafını 1,5 saat süren çarpışmalar sonucunda ele geçirirken, Tümgeneral Prozorovski komutasındaki birlikler de surun diğer ucunu aşmayı başardı. Arkadan kuşatılma tehlikesini gören Osmanlı-Kırım ordusu geri çekildi ve 15 Haziran günü [Orkapı Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orkap%C4%B1_Kalesi)'ndeki garnizonunun teslim olmasıyla kale (178 topla birlikte) Rusların eline geçti. Kırım Hanı [III. Selim Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Selim_Giray) [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a sığındı.

[Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) Yarımadası'nın kapısını teşkil eden [Orkapı Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orkap%C4%B1_Kalesi)'nin düşüşünün ardından Rus ordusu ileri harekâtını sürdürdü. Tümg. Prens F.F. Şerbatov komutasındaki birlikler 18 Haziran'da Rubat kalesini ele geçirdikten sonra Kırım birliklerinin karşı taarruzunu püskürttü ve 21 Haziran'da [Kerç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ker%C3%A7), 22 Haziran'da ise Yenikale'yi direnişsiz ele geçirdi. Tümg. Braun da 22 Haziran'da [Gözleve](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6zleve)'ye girdi ve [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe)'ye ilerledi. Rus ordusu Kırım atlılarının 24-29 Haziran arasındaki üçüncü karşı taarruzunu da püskürtürken General Dolgorukov da Türk birlikleriyle savunulan [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe) kalesini kuşattı. Şiddetli bombardıman sonucunda baruthane isabet alınca direnmenin olanaksız hale geldiğini gören Türk garnizonu [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)na bağlı gemilerle kaleyi tahliye etti.

## Harekât sonrası

[Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) yarımadasının 16 günlük bir harekât sonucunda işgali ve Türk birliklerinin de [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe)'yi terki neticesinde [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) soyluları Rus komutan Dolgorukov'la mütareke müzakerelerine giriştiler.

Rus ordusu 5 Eylül 1771'de Kırım'da Prens Şerbatov komutasında 5.000 kişilik bir garnizon bırakarak kurtardıkları 10.000 Rus esirle birlikte [Dinyeper](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinyeper) kıyılarındaki kışlaklarına çekildi. [Rus donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya_Deniz_Kuvvetleri)'na bağlı Azak Filosu ise [Kerç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ker%C3%A7) limanına demirledi.

Kırım soyluları Rus işgalinin gölgesinde Rus yanlısı [II. Sahib Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Sahib_Giray)'ı hanlığa seçtiler. Yeni Han, kardeşi [Şahin Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahin_Giray)'ı [kalgay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalgay)lığa, oğlu Maksut Giray'ı da [nureddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nureddin_%28%C3%BCnvan%29)liğe getirdi. Sahib Giray Ruslarla sürdürdüğü müzakereler sonucunda 12 Kasım 1772'de [Karasupazar Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karasupazar_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'na razı oldu. Antlaşma uyarınca, [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Rus himayesinde bağımsız hanlık olarak ilan edilirken, [Kerç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ker%C3%A7) ve [Yenikale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenikale)'deki Rus işgali tanındı.[^2] Sözkonusu hükümler [1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı sonlandıran [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'na da (Kırım üzerindeki Rus himayesi hariç) esas teşkil etti.[^3]

[^1]: "The war of Russia with Turkey and the Polish Confederates from 1769 to 1774", A. N. Petrov, E. Weimar Printing House, St. Petersburg (1866-1874), c.3, s.52-60
[^2]: "The Russian Annexation of the Crimea", Alan Fisher, "The Crimean Tatars", Hoover Institution Press, Stanford (1978), s.50-51
[^3]: "Kırım'ın Kısa Tarihi", M. Akif Kireçci & Selim Tezcan, Ahmet Yesevi Üniversitesi, Ankara (2015), s.26