# Kıpçak grubu > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kıpçak grubu, https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8f/Kipchak_Map_Labeled.png) * (GalaxMaps, CC-BY-SA-4.0)* - **Ailerengi:** Altay - **Bölge:** Orta Asya, Rusya, Kuzey Kafkasya, Ukrayna - **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi - **Alt grup:** Kıpçak-Bulgar; Kıpçak-Kuman; Kıpçak-Nogay; Kırgız-Kıpçak - **Altisim:** Kuzeybatı Türkçesi - **Etnik:** Kıpçaklar **Kıpçak dilleri** (Kuzeybatı Türk dilleri olarak da bilinir), [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'dan [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'e kadar uzanan [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa)'nın çoğunda yaklaşık 28 milyon kişi tarafından konuşulan [Türk dil ailesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) bir alt koludur. Bu grupta en çok konuşulan dillerden bazıları Kazakça, Kırgızca ve Tatarcadır. ## Sınıflandırma ### Eski Kıpçakça 13-17 yüzyıllarda üç kolda ilerleyen [Eski Kıpçakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7a) geriye dönük Kıpçak dilleri sınıflandırmasında *Kıpçak-Kuman* kolunda ele alınır: 1. [Kumanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanca) ya da Altın Orda Kıpçakçası veya Bozkır Kıpçakçası 2. [Memlûk Kıpçakçası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7as%C4%B1) ya da Arap harfli Kıpçak Türkçesi 3. [Ermeni Kıpçakçası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7as%C4%B1) ya da Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi ### Yeni Kıpçakça Yeni Kıpçakça dönemi çağdaş Kıpçak dilleri üç ana kolda sınıflandırılır: - **Kıpçak–Bulgar** (Kuzey Kıpçak, Ural-Hazar): [Başkurtça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurt%C3%A7a), [Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca) - **Kıpçak–Kuman** (Batı Kıpçak, Karadeniz-Hazar): [Karaçay-Balkarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-Balkarca), [Kumukça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumuk%C3%A7a), [Karaimce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karayca), [Kırımçakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m%C3%A7ak%C3%A7a); [Oğuz dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) ile karışık: [Urumca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urumca), [Kırım Tatarcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarcas%C4%B1) - **Kıpçak–Nogay** (Doğu Kıpçak, Aral-Hazar): [Kazakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak%C3%A7a), [Karakalpakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakalpak%C3%A7a), [Nogayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogayca), [Sibirce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya_Tatarcas%C4%B1) - **Kırgız–Kıpçak**: [Kırgızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zca), [Altayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altayca) ### Tasnif tarihi Türk dillerinin sınıflandırması (tasnifi) henüz tam olarak yerine oturmuş değildir. Çok çeşitli lehçe ve şivelere ayrılan, yeryüzünde yaklaşık 200 milyondan fazla bir nüfusa sahip Türk boyları tarafından konuşulmakta olan Türkçenin [ses bilgisel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ses_bilgisi) ve [biçimbilim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bi%C3%A7imbilim)sel özelliklere göre tam bir sınıflandırmasının yapılabilmesi için karşılaştırmalı dil araştırmalarının derinleştirilmesi, her lehçe ve şivenin özelliklerinin tam olarak ortaya konulması gerekmektedir.[^1] Türk dili araştırmaları tarihinde Kıpçak dillerinin sınıflandırılması:[^2] - [Wilhelm Radloff](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Radlov) (1882), Kırgız, Kazak, Karakalpak, Tatar, Başkurt dillerini *Batı diyalektleri*; Karaçay, Balkar, Kumuk, Karaim dilleri ise [Oğuz dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) ile birlikte *Güney diyalektleri* adı altında sınıflandırır. - [Aleksandr Samoyloviç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Samoylovi%C3%A7) (1922), *Tav grubu (Kıpçak-Kuzeybatı)* adı altında ele alır. - [Lajos Ligeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lajos_Ligeti), *Kıpçak dilleri* olarak sınıflandırır. - [Nikolay Baskakov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolay_Baskakov), *Batı Hun* kolunun *Kıpçak grubu* içinde Tatar, Başkurt, Kuman, Karaim, Kumuk, Nogay, Kazak, Karakalpak dillerini, *Doğu Hun* kolunun *Kırgız-Kıpçak grubu* içinde ise Kırgız ve Altay dillerini ele alır. - [Reşid Rahmeti Arat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9Fit_Rahmeti_Arat), *tav-grubu* içinde sınıflandırır. - [Johannes Benzing](https://turkipedia.org/tr/wiki/Johannes_Benzing) ve [Karl Heinrich Menges](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karl_Heinrich_Menges), *Batı Türkçesi (Kıpçak-Kuman dilleri)* olarak sınıflandırır. ## Karakteristik özellikleri Kıpçak Türkçesinin karakteristik özelliklerinden biri de ünlüler arasında bulunan /-t-/ seslerinin tonlulaşmamasıdır. (yani tonlulaşıp /-d-/ sesine dönüşmemesidir).[^3] Kıpçak Türkçesinin başlıca dil özellikleri şöylece sıralanabilir: **1.** Bilinen sekiz ünlünün yanında bérmek / birmek “vermek”, éşitmek / işitmek, béy / biy “bey” gibi sözcüklerde görülen ikili şekiller kapalı “e”nin varlığına işaret eder. **2.** İç ve son sesteki “ġ / g”ler v olur: aġır \> avur, baġlamak \> bavlamak, tögmek \> tövmek “dövmek”. **3.** İç ve son sesteki “d / ḏ”ler y olur: aḏak \> ayak, keḏmek \> kéymek (kiymek) “giymek”. **4.** Birden çok heceli sözcüklerin sonundaki “ġ / g”ler çoğunlukla düşer: bitig \> biti “kitap, yazı”, katıġ \> katı. **5.** Olumsuzluk için “ermez / ermes” yerine daha çok “degül” kullanılır. **6.** İlgi hali eki daima -nın͡g / -nin͡g (zamirlerde -ın͡g / -in͡g) şeklindedir.[^4][^5][^6][^7][^8][^9] ## Dış bağlantılar - Sinan, Ahmet Turan (2000). ["Kıpçak Türkçesi Bibliyoğrafyası"](https://web.archive.org/web/20140901064406/http://portal.firat.edu.tr/Disaridan/_TEMP/278/file/2000-1/KIPCAK%20TRKES%20BBLYOGRAFYASI.pdf), F.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi Prof. Dr. Şaban Kuzgun Armağanı, S. 5, Elazığ, sayfa: 421-435. [^1]: Tavkul, Ufuk (2003). Türk lehçelerinin sınıflandırmasında bazı kriterler . Kırım Dergisi, 12 (45), 2003, 23-32.ss [^2]: Tavkul, Ufuk (2003). Türk lehçelerinin sınıflandırmasında bazı kriterler . Kırım Dergisi, 12 (45), 2003, 23-32.ss [^3]: Eker, Süer (1998). Kıpçak Grubu Türk Dillerinin Karşılastırmalı Ses Bilgisi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 1998 [^4]: Jale Demirci, “Memluk-Kıpçak Edebiyatına Katkılar”, TDe., X/1 (1992), s. 131-142. [^5]: J. Eckmann, “Memlûk Kıpçakçasının Oğuzcalaşmasına Dair”, TDAY Belleten(1965), s. 35-41. [^6]: Abdülkadir İnan, “XIII.-XV. Yüzyıllarda Mısır’da Oğuz-Türkmen ve Kıpçak Lehçeleri ve «Halis Türkçe»”, TDAY Belleten (1953), s. 53-71. [^7]: N. Asım Yazıksız, “Kıpçak Türkçesine Dair”, DEFM, I/4 (1332), s. 380-388. [^8]: Mustafa Öner, Bugünkü Kıpçak Türkçesi, Ankara 1998, s. XVI-XLI. [^9]: Ahmet Temir, “Kıpçak Edebiyatı”, TDEK2, III, 103-106.