Kılıçkalkan

Kılıçkalkan veya Kılıç kalkan, iki kişi tarafından kılıç ve kalkan kullanılarak oynanan oyun (halk dansı). Osman Gazi ve oğlu Orhan Gazi ilk defa Bursa'yı kuşattıklarında Müslüman Türk askerlerin kılıç kalkan gösterileri yapmasıyla doğmuştur.^{[1]Osmanlı Kültür ve Medeniyeti.} ve gösteri amaçlı bir oyundur. Kılıç ve kalkanların ahenk içinde birbirine vurulması ile oynanan oyun, müziksiz olması ile de diğer birçok halk dansından ayrılır.^{[2]Bursa Kılıç Kalkan Halk Oyunları Derneği , 10 Mayıs 2013'te erişildi.}

Terminoloji

Kolbaşı: Ekibin en başında bulunan, komutlarıyla ekibi ve oyunu yöneten kişi.

Oynanış

Kılıçkalkan oyunu tam oyun ve yarım oyun olmak üzere ikiye ayrılır. İki varyasyon da belli bir kademeye kadar aynı oynanışa sahiptir. Bu oynanış şu şekildedir:

Kılıçkalkan ekibi, sahneye nara atarak ve koşarak girer. Ardından çember oluşturulana kadar bu koşuş devam eder. Ardından kolbaşının komutuyla bir seferlik tek vuruş, ardından bir çizgide sıraya dizilene kadar diz peşrevi yapılır. Oyuncular çizgiye girene kadar sıçrayarak, çizgiye girip diğer oyuncuları beklerken yerlerinde bu hareketi sürdürür. Ardından kolbaşının komutuyla diz peşreviden esas duruşa geçilir. Bu duruşta kolbaşının "Hasdur!" komutu beklenir. Bu komut verilince sol ayak öne atılarak ve kalkan yarım daire yapılıp bu ayağın önüne getirilerek hasdur pozisyonuna geçilir. Daha sonra kolbaşı "Ya Allah!" komutunu verir. Bu komutla kolbaşından başlanarak yan yana duran her 2 kişi bir grupta olacak şekilde kılıçlarını yukarıdan birbirlerinin ortasına getirir. Daha sonra kılıçlarını birbirlerine sürterek tek vuruş yaparlar. Bu 3 kez tekrarlanır. Ardından kalkan sırta götürülür ve kılıcı nucu sağ omuz üstünden kalkana çarptırılır. O sırada sağ bacak kaldırılır öne doğru sıçrayarak 1 adım atılır. Bu adımlama 2 kere daha yapılır ve 3 kere ileri atılınır. Aynı hareket sol bacak kaldırılacak şekilde geriye doğru 3 kere daha yapılır ve başlanılan konuma geri dönülür. Son tek vuruşu yaptıktan sonra kılıcı yerinden götürmeden kabzasından çevrilir. Sağ bacak gergin, sol bacak dizden kırık şekilde konumlanılır. Kalkan sol dizde ve kılıcın ucu soldaki kişinin omzuna bakacak şekilde dik bir şekilde durulur. Kolbaşının verdiği "Hayt!" komutu ile kılıç bileme yapılır yani kılıç 3 kere kalkana sürülerek bilenir. 3. bilemeden sonra ayağa kalkınır ve kalkan sol omuza, kılıç sağ omuza doğru kaldırılır ve kalkan soldaki kişinin kılıcına ; kılıç da sağdaki kişinin kalkanına vurulur. Ardından geriye bir adım atılır ve tek vuruş yapılır ancak tek vuruştan farkı kılıcı aşağı savurmak yerine kalkan arkaya götürülür ve kılıç kalkana vurulur ve bu şekilde kolbaşının "Hayt!" komutuna kadar dönülür. Komutun ardından az önce yapıldığı gibi sağ bacak gergin, sol bacak dizden kırık bir şekilde kalkan sol dizde kılıç ise sağ dizde konumlandırılır. Kolbaşının verdiği "Hayt!" komutunun ardından 3 kere ortaya dalınır ve 1. ve 3. seferlerde "Hayda!" şeklinde nara atılır 3.seferden sonra başta yapılan 3 ileri 3 geri hareketi dairede yapılır ve kılıçla kalkana tek seferde vurularak ortaya dönülür. Kılıç kalkana vurulmuş haldeyken kılıç 3-5 kere çevirilir ve kalkan sol omuza kılıç sağ omuza kaldırılır. Ardından ikisi de yere bırakmışcasına vurulur ve kaldırıldıktan sonra geriye adım atıldıktan sonra tek vuruş yapılarak dönülür kolbaşından gelen "Hayt!" komutu ile kalkan kalp hizasına kadar kaldırılıp içe çevirilir. Ardından kılıç kalkan ile koltuk arasına sokularak "Koltukaltı Bileme" hareketi başlatılır. Hareket kolbaşına bağlı olarak 3 veya 5 kere yapılır bu hareketten sonra kolbaşı "Yere!" komutunu verir ardından herkes diz peşrevi hareketini yapar ancak kalkanı sağ dize götürmek yerine yere vurur ve kolbaşı seyircilere bakarak hiza alır, hiza geldiği zaman "Çök!" diye bağırarak komut verir. Tüm oyuncular dönerek yaptığı yere hareketini olduğu yerde yapar. Kolbaşı "Hayt!" komutunu verince herkes olduğu yere çöker. Kılıç 3 kere çevrildikten sonra kalkan yere dik bir şekilde konur ve dönerek karşı karşıya geçilir. Ardından 2 kere tek vuruş yapılır 3.tek vuruşta karşılıklı iki oyuncu zıplayarak yer değiştirir. Aynı hareket tekrar yapılır ve kolbaşı hizasındaki oyuncular karşılarındaki oyunculara saldırır savunmadan sonra bu sefer kolbaşı taraf savunur. Kolbaşı "Hayt!" diye bağırır ve kılıç havada ucu karşıya bakacak şekilde kalkan da 180 derece yapacak şekilde kaldırılır. Ardından gelen "Sarıl!" komutu ile iki taraf birbiri ile sarılır ve eski konuma gelinir burdan sonra selama geçilirse yarım oyun oynanmış olur ve oyun burada biter.

Ayrıca bakınız

• Kılıç dansı

Dış bağlantılar

• Bursa Kılıç Kalkan Halk Oyunları Derneği (Tahtakıran)