# Köprüköy muharebeleri

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCk%C3%B6y_muharebeleri
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Köprüköy muharebeleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCk%C3%B6y_muharebeleri (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Russian-Caucas-Front-1916.jpg)
* (public-domain)*

- **Çatışma:** Köprüköy muharebeleri
- **Parçası:** Kafkasya Cephesi
- **Tarih:** 2-21 Kasım 1914
- **Yer:** Erzurum Vilayeti
- **Bölge:** Kuzeydoğu Anadolu (Pasinler-Sarıkamış bölgesi)
- **Sebep:** Rusların Erzurum ve çevresini Ele Geçirmeyi Amaçlaması
- **Sonuç:** Osmanlı zaferi
- **Savaşan:** Osmanlı Devleti; Alman İmparatorluğu; Rus İmparatorluğu
- **Komutan:** Enver Paşa; Hasan İzzet Paşa; Felix Guse; Ali Galip Pasiner; Ahmet Fevzi Paşa; Yusuf İzzet Bey\<br /paratorluğu

[Köprülülü Şerif Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerif_%C4%B0lden) [Ali İhsan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0hsan_S%C3%B6kmen) [Arif Baytın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arif_Bayt%C4%B1n) [Ziya Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_Yerg%C3%B6k) [Bahaeddin Şakir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A2eddin_%C5%9E%C3%A2kir) [Yakub Cemil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakub_Cemil) | komutan2 = [İllarion Vorontsov-Daşkov](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0llarion_Vorontsov-Da%C5%9Fkov) [Georgi Berhmann](https://turkipedia.org/tr/wiki/Georgi_Berhmann) [Nikolay Yudeniç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolay_Yudeni%C3%A7) [Nikolay İstomin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolay_%C4%B0stomin) [Nikolay Baratov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolay_Baratov) | güç1 = 96,000[^1] | güç2 = 75,000[^2] | birlik1 = [Üçüncü Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) Kürt Aşiret Alayı | birlik2 = [Rus Kafkas Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_Ordusu_%28Rusya%29) | kayıp1 = **Toplam: 14,023** 1,983 Ölü[^3] 6,170 Yaralı[^4] 3,070 Esir[^5] 2,800 Firari[^6] Muharebelerden Önce ordudaki 20,000 asker firar etti (Ermeni Çoğunluklu)[^7] | kayıp2 =[^8]*** 1,000 Öldürüldü***[^9]*** 4,000 Yaralı***[^10]*** 1,000 Soğuk Isırığından Öldü***[^11]*** | kayıp3 = | notlar =  Kafkasya Cephesi ****Köprüköy muharebeleri*[^12]*** veya ****Bergmann Hücumu**** (Rusça: *****Кёприкейская операция***** - *****Köprüköy Operasyonu*****), (2 Kasım 1914 - 16 Kasım 1914) ***[***I. Dünya Savaşı***](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)*** sırasında ***[***Kafkasya Cephesi***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi)***'nde ***[***Hasan İzzet Paşa***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_%C4%B0zzet_Pa%C5%9Fa)*** ve Georgy Berhmann arasında yaşanan muharebeler.***[^13]*** General Georgy Berhmann I. Kafkas Kolordu komutanı olarak Osmanlı İmparatorluğu'na karşı inisiyatifi 2 Kasım'da ele aldı ve çatışma 16 Kasım'da bittiğinde sadece 25 kilometre Osmanlı toprakları içinde tutunabildiler.***

## Operasyon

### Birinci Köprüköy Muharebesi

1 Kasım 1914 tarihinde General Georgy Berhmann, Osmanlı-Rus sınırını geçer. Rusların resmi [savaş ilanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sava%C5%9F_ilan%C4%B1) Osmanlı Devleti'ne 2 Kasım'da geldi. General Georgy Berhmann'ın amacı, Doğubeyazıt ve Köprüköy'ü ele geçirmekti. Bu hedef için 25 piyade taburu, 37 süvari birimi ve 120 topçudan oluşan bir kuvveti ayırmışlardı.

Harekâtın başında Rus generali Georgy Berhmann iki kanattan ilerlemektedir. Sağ kanatta Sarıkamış yönünden Köprüköy'e doğru ilerleyen bir birlik, sol kanat üzerinde ise [Erivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)'dan yola çıkarak Pasinler Ovası'nı amaçlayan Rus IV. Kolordusu vardı.

4 Kasım'da Rus sağ kanadı Köprüköy'e ulaştı. 3. Ordu komutanı Hasan İzzet Paşa sert kış şartlarında karşı saldırı düşüncesinde değildi. Onun planı, savunmada kalmak ve Köprüköy hattını korumaktır. Savaş Bakanı Enver Paşa tarafından bu plan iptal edildi.

7 Kasım'da Osmanlı 3. Ordusu'nun XI. Kolordu ve süvari birimleri karşı saldırıyı başlatmıştır. Bu saldırı Kürt aşiret alayı tarafından da desteklenmiştir. İlk saldırıların XI. Kolordu'nun 30. ve 18. bölüklerinin geri çekilmesinin sonrasında bölge Ruslar tarafından tekrar kazanıldı. Osmanlı birlikleri Köprüköy'de konumunu korumayı başarır.

### İkinci Köprüköy Muharebesi

11 Kasım'da Ahmet Fevzi Paşa yönetimindeki IX. Kolordu sol kanadına XI. Kolordu'nun taşınmasıyla güçlenir. 3. Ordu süvarisi desteğiyle Rusları tekrar zorlamaya başlar. 11-12 Kasım'da IX. Kolordu, [Ahmet Fevzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Fevzi) Paşa'nın komutasında ve XI. Kolordu solunda olmak üzere süvari birliğinin öncülüğünde ilerlemeye başladı. [Ziya Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_Yerg%C3%B6k)'in (Yergök) komutasındaki 83. Piyade Alayı 16 Kasım'da Köprüköy'ü ele geçirmeyi başardı.[^14]

Kasım ayının ortasında Ruslar Erzurum-Sarıkamış ekseninde Osmanlı İmparatorluğu'nun içine 25 kilometrede tutunarak cepheyi sabitlediler. Ordu komutanı [Hasan İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_%C4%B0zzet_Pa%C5%9Fa) cephane yokluğu, zorlu kış koşullarında askerin yorgun düşmesi ve yer yer donma olaylarının başlaması nedeniyle Rusları takipten vazgeçmek zorunda kalmıştır.

## Sonuç

Savaşın ilk günlerinde kazanılan bu başarı Osmanlı ordusunda moralleri düzeltmiş ve Rus ordusunun Kuzeydoğu Anadolu'daki giriştikleri ilk saldırı durdurularak, geri püskürtülmeleri sağlanmıştır.

Doğu Cephesi'nde büyük bedeller karşılığında kazanılan bu kısmi başarı, [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa)'yı [Sarıkamış Harekâtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1kam%C4%B1%C5%9F_Harek%C3%A2t%C4%B1) için cesaretlendirmiştir. Enver Paşa gibi saray damadı olan ve hızla albaylığa yükseltilen [Hafız Hakkı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haf%C4%B1z_Hakk%C4%B1_Pa%C5%9Fa), Enver Paşa tarafından 3. Ordu'nun başına getirilerek 27 Kasım'da İstanbul'dan Erzurum'a gelir. Bir süre sonra Sarıkamış Harekâtı'nı bizzat yönetmek üzere Enver Paşa da Erzurum'a gelmiştir.

## Kayıplar

Osmanlı Ordusu'ndaki kayıplar yüksekti: 9.000 şehit, 3.000 esir ve 2.800 firari.

[^1]: Johnson, Rob. The Great War and the Middle East. Oxford University, 2016, s. 156. <https://archive.org/details/greatwarmiddleea0000john>
[^2]: P. Muratoff, W. E. D. Allen. Caucasian Battlefields. Cambridge Library Collection, 1953, s. 242.
[^3]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^4]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^5]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^6]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^7]: İlden, Şerif. Sarıkamış. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1922.
[^8]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^9]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^10]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^11]: Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78. <https://archive.org/details/bwb_KT-543-347>
[^12]: Birinci Dünya Harbi'nde Türk Harbi Kafkas Cephesi üçüncü ordu harekatı <http://books.google.com.tr/books?id=-UfzAAAAMAAJ&q=%22K%C3%B6pr%C3%BCk%C3%B6y+muharebeleri%22&dq=%22K%C3%B6pr%C3%BCk%C3%B6y+muharebeleri%22&hl=tr&sa=X&ei=OYwRUeaVCMvFtAbDl4HADA&redir_esc=y>
[^13]: The Campaign in Armenia. Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War I, vol ii. Marshall Cavendish Corporation, 1984, s. p.500.
[^14]: Önal, Sami. Tuğgeneral Ziya Yergök'ün Anıları - Sarıkamış'tan Esarete. Remzi Kitabevi, Mart 2007, s. 47-55. <https://archive.org/details/tuggeneralziyaye0000yerg>