Köprüköy muharebeleri

Köprülülü Şerif Bey Ali İhsan Paşa Arif Baytın Ziya Bey Bahaeddin Şakir Yakub Cemil | komutan2 = İllarion Vorontsov-Daşkov Georgi Berhmann Nikolay Yudeniç Nikolay İstomin Nikolay Baratov | güç1 = 96,000^{[1]Johnson, Rob. The Great War and the Middle East. Oxford University, 2016, s. 156.} | güç2 = 75,000^{[2]P. Muratoff, W. E. D. Allen. Caucasian Battlefields. Cambridge Library Collection, 1953, s. 242.} | birlik1 = Üçüncü Ordu Kürt Aşiret Alayı | birlik2 = Rus Kafkas Ordusu | kayıp1 = Toplam: 14,023 1,983 Ölü^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} 6,170 Yaralı^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} 3,070 Esir^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} 2,800 Firari^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} Muharebelerden Önce ordudaki 20,000 asker firar etti (Ermeni Çoğunluklu)^{[4]İlden, Şerif. Sarıkamış. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1922.} | kayıp2 =^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} 1,000 Öldürüldü^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} 4,000 Yaralı^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} 1,000 Soğuk Isırığından Öldü^{[3]Rogan, Eugene. The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. 2015, s. 78.} | kayıp3 = | notlar = Kafkasya Cephesi Köprüköy muharebeleri^{[5]Birinci Dünya Harbi'nde Türk Harbi Kafkas Cephesi üçüncü ordu harekatı} veya Bergmann Hücumu (Rusça: Кёприкейская операция - Köprüköy Operasyonu), (2 Kasım 1914 - 16 Kasım 1914) I. Dünya Savaşı sırasında Kafkasya Cephesi'nde Hasan İzzet Paşa ve Georgy Berhmann arasında yaşanan muharebeler.^{[6]The Campaign in Armenia. Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War I, vol ii. Marshall Cavendish Corporation, 1984, s. p.500.} General Georgy Berhmann I. Kafkas Kolordu komutanı olarak Osmanlı İmparatorluğu'na karşı inisiyatifi 2 Kasım'da ele aldı ve çatışma 16 Kasım'da bittiğinde sadece 25 kilometre Osmanlı toprakları içinde tutunabildiler.

Operasyon

Birinci Köprüköy Muharebesi

1 Kasım 1914 tarihinde General Georgy Berhmann, Osmanlı-Rus sınırını geçer. Rusların resmi savaş ilanı Osmanlı Devleti'ne 2 Kasım'da geldi. General Georgy Berhmann'ın amacı, Doğubeyazıt ve Köprüköy'ü ele geçirmekti. Bu hedef için 25 piyade taburu, 37 süvari birimi ve 120 topçudan oluşan bir kuvveti ayırmışlardı.

Harekâtın başında Rus generali Georgy Berhmann iki kanattan ilerlemektedir. Sağ kanatta Sarıkamış yönünden Köprüköy'e doğru ilerleyen bir birlik, sol kanat üzerinde ise Erivan'dan yola çıkarak Pasinler Ovası'nı amaçlayan Rus IV. Kolordusu vardı.

4 Kasım'da Rus sağ kanadı Köprüköy'e ulaştı. 3. Ordu komutanı Hasan İzzet Paşa sert kış şartlarında karşı saldırı düşüncesinde değildi. Onun planı, savunmada kalmak ve Köprüköy hattını korumaktır. Savaş Bakanı Enver Paşa tarafından bu plan iptal edildi.

7 Kasım'da Osmanlı 3. Ordusu'nun XI. Kolordu ve süvari birimleri karşı saldırıyı başlatmıştır. Bu saldırı Kürt aşiret alayı tarafından da desteklenmiştir. İlk saldırıların XI. Kolordu'nun 30. ve 18. bölüklerinin geri çekilmesinin sonrasında bölge Ruslar tarafından tekrar kazanıldı. Osmanlı birlikleri Köprüköy'de konumunu korumayı başarır.

İkinci Köprüköy Muharebesi

11 Kasım'da Ahmet Fevzi Paşa yönetimindeki IX. Kolordu sol kanadına XI. Kolordu'nun taşınmasıyla güçlenir. 3. Ordu süvarisi desteğiyle Rusları tekrar zorlamaya başlar. 11-12 Kasım'da IX. Kolordu, Ahmet Fevzi Paşa'nın komutasında ve XI. Kolordu solunda olmak üzere süvari birliğinin öncülüğünde ilerlemeye başladı. Ziya Bey'in (Yergök) komutasındaki 83. Piyade Alayı 16 Kasım'da Köprüköy'ü ele geçirmeyi başardı.^{[7]Önal, Sami. Tuğgeneral Ziya Yergök'ün Anıları - Sarıkamış'tan Esarete. Remzi Kitabevi, Mart 2007, s. 47-55.}

Kasım ayının ortasında Ruslar Erzurum-Sarıkamış ekseninde Osmanlı İmparatorluğu'nun içine 25 kilometrede tutunarak cepheyi sabitlediler. Ordu komutanı Hasan İzzet Paşa cephane yokluğu, zorlu kış koşullarında askerin yorgun düşmesi ve yer yer donma olaylarının başlaması nedeniyle Rusları takipten vazgeçmek zorunda kalmıştır.

Sonuç

Savaşın ilk günlerinde kazanılan bu başarı Osmanlı ordusunda moralleri düzeltmiş ve Rus ordusunun Kuzeydoğu Anadolu'daki giriştikleri ilk saldırı durdurularak, geri püskürtülmeleri sağlanmıştır.

Doğu Cephesi'nde büyük bedeller karşılığında kazanılan bu kısmi başarı, Enver Paşa'yı Sarıkamış Harekâtı için cesaretlendirmiştir. Enver Paşa gibi saray damadı olan ve hızla albaylığa yükseltilen Hafız Hakkı Paşa, Enver Paşa tarafından 3. Ordu'nun başına getirilerek 27 Kasım'da İstanbul'dan Erzurum'a gelir. Bir süre sonra Sarıkamış Harekâtı'nı bizzat yönetmek üzere Enver Paşa da Erzurum'a gelmiştir.

Kayıplar

Osmanlı Ordusu'ndaki kayıplar yüksekti: 9.000 şehit, 3.000 esir ve 2.800 firari.