# Kâzım Karabekir > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Kâzım Karabekir, https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Kiazim_Karabekir_Pasha_with_Djemaliye.jpg) * (NA, public-domain)* - **Unvan-ön:** Halaskâr • Şark Fatihi • Alçıtepe Kahramanı - **Makam:** 5. Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı; 22px Türkiye 1. Ana Muhalefet Partisi Lideri; Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Genel Başkanı; Türkiye Büyük Millet Meclisi; 1., 2., 6., 7. ve 8. Dönem Milletvekili - **Dönembaşı:** 5 Ağustos 1946; 17 Kasım 1924; 17 Kasım 1924; 3 Nisan 1939; 23 Nisan 1920 - **Dönemsonu:** 26 Ocak 1948; 3 Haziran 1925; 3 Haziran 1925; 26 Ocak 1948; 26 Haziran 1927 - **Öncegelen:** Abdülhalik Renda; Yeni makam - **Sonragelen:** Ali Fuat Cebesoy; Fethi Okyar; Makam kaldırıldı - **Seçim:** 1939 – İstanbul; 1943 – İstanbul; 1946 – İstanbul - **Seçim bölgesi:** 1920 – Edirne; 1923 – İstanbul - **Doğum adı:** Musa Kâzım - **Doğum yeri:** Kocamustafapaşa, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Ankara, Türkiye - **Partisi:** Halk Fırkası (1923-1924); Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924-1925); Bağımsız (1925-1939); Cumhuriyet Halk Partisi (1939-1948) - **Eşi:** İclal Karabekir (1924-1948) - **Çocukları:** Hayat, Emel ve Timsal - **Öğrenim:** Mekteb-i Erkân-ı Harbiye - **Meslek:** Asker, siyasetçi - **Dini:** İslam - **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu; Ankara Hükûmeti; Türkiye - **Hizmetyılları:** : 1902-1920; : 1920-1923; : 1923-1927 - **Rütbesi:** Ferik - **Kumandaettiği:** 1. Kuvve-i Seferiye, 14. Tümen, 18. Kolordu, 2. Kolordu, 1. Kafkas Kolordusu, 14. Kolordu, 15. Kolordu, Doğu Cephesi, 1. Ordu - **Savaşları:** Balkan Savaşları; I. Dünya Savaşı; Gelibolu Cephesi; Kafkasya Cephesi; Erzincan Muharebesi; Erzurum Muharebesi; Serdarabad Muharebesi; Karakilise Muharebesi; Irak Cephesi; İkinci Kut Muharebesi; Türk Kurtuluş Savaşı; Doğu Cephesi; Ermenistan Seferi; Oltu Muharebesi; Sarıkamış Muharebesi; Kars Muharebesi; Gümrü Muharebesi; Gürcistan Seferi\[\]; Artvin'in Kurtuluşu; Batum Muharebesi **Musa Kâzım Karabekir**[^1] (Osmanlıca: موسی كاظم قرە بكر) (23 Temmuz 1882, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) - 26 Ocak 1948, [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)), Türk asker ve siyasetçidir. "Alçıtepe Kahramanı" ve "Yetimlerin Babası" namlarıyla tanınır.[^2][^3] [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı başlatan komutanların arasında yer alarak [Doğu Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Do%C4%9Fu_Cephesi)'nde gösterdiği başarılardan dolayı [Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1-ye%C5%9Fil_%C5%9Feritli_%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1_sahipleri_listesi) ile taltif edildi. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalif partisi olan [Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terakkiperver_Cumhuriyet_F%C4%B1rkas%C4%B1)'nın kurucuları arasında yer alıp, genel başkanı oldu. Afşar Türklerinden olup soyu [Karamanoğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karamano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi)'na dayanmaktadır.[^4] ## İlk yılları ve eğitimi Jandarma Alaybeyi Mehmet Paşa'nın[^5] oğlu olarak 23 Temmuz 1882 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da doğdu.[^6] Kâzım Karabekir, İstanbul [Zeyrek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeyrek)'te ilkokula başlamıştır. Babası Mehmet Paşa'nın[^7] Mekke'ye tayin olmasıyla eğitimini burada devam ettirmiştir. Mehmet Paşa'nın[^8] ölmesiyle, Kâzım Karabekir ailesi ile birlikte İstanbul'a gelmiş ve 1894 yılında Fatih Askeri Rüştiyesine gitmiştir. 1897 yılında Kuleli Askeri İdadisine girmiş ve bu okulu 1899 yılında bitirmiştir.[^9] 1902 yılında [Harbiye Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)'nden, 1905 yılında [Mekteb-i Erkân-ı Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Enstit%C3%BCs%C3%BC)'den mezun oldu.[^10] ## Askerî kariyeri ![Kâzım Karabekir](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/be/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir.jpg) *Kâzım Karabekir (public-domain)* 1907 yılında [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) ile birlikte [İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nin [Manastır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r_Vilayeti) şubesini kurdu. 1909'da [31 Mart Olayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1)'nı bastırmak için kurulan [Hareket Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hareket_Ordusu)'na katıldı. 1912 yılında [I. Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda yer aldı. ### I. Dünya Savaşı Avrupa'nın genel bir savaşa sürüklendiği bu dönemde görevli olarak [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te bulunmaktaydı. Fakat bu durumu fark etti. 14 Temmuz 1914 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a geri döndü. 3 Ağustos 1914 tarihinde Genelkurmay II. (İstihbarat) Şube Müdürü olarak görevlendirildi. Savaş konusundaki düşünceleri, İstanbul ve Çanakkale boğazlarını kuvvetlendirmek, boğazlardaki kuvvetleri desteklemek, savaşa girmekten mümkün olduğunca kaçınmaktı. Genelkurmay'daki görevini devam ettirirken, [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'ya bir soruşturma sebebiyle gönderilmişti. 29 Kasım 1914 tarihinde "Üç Yıl Hazerî Kıdem Zammı" aldı ve bunun sonucunda 9 Aralık 1914 tarihinde [Yarbay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarbay) rütbesine terfi etti. 6 Ocak 1915 tarihinde Mürettep 1. Kuvve-i Seferiye Komutanı olarak [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) Harekâtına gönderildi. [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'e geldiğinde, 3. Ordu'nun [Sarıkamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1kam%C4%B1%C5%9F)'ta büyük bir felakete uğramış olduğunu, komutasına verilen kuvvetlerin [Doğu Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1_Do%C4%9Fu_Cephesi)'ne kendisinin de [Süleyman Askeri Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman_Asker%C3%AE)'in yerine [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak) Havalisi Kuvvetleri Komutanlığı'na ve [Basra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra) Valiliğine atandığını öğrendi. Böylece Süleyman Askeri Bey'in yerine geçmek üzere [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a geldi. #### Çanakkale Cephesi 6 Mart 1915 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gelince 5. Kolordu'ya bağlı İstanbul [Kartal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartal%2C_%C4%B0stanbul)'da bulunan 14. Tümen Komutanlığına atandı. Bu görevde bulunduğu esnada, [Marmara Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmara_Denizi) ve [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz) kıyılarının tahkimatı ile uğraştı. Ancak 14. Tümen'in [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu)'ya gönderilmesi ile bu bölgede Seddülbâhir ve Kerevizdere'deki (12-13 Temmuz 1915) savaşlarda bulundu. Kerevizdere'de bulunduğu sıralarda [Fransızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar), Haziran'dan itibaren Zığındere ve Kerevizdere bölgelerinde taarruzlar yapmakta idi. Fransızların amacı, Türk ordusunun dikkatini güney bölgesine çekmekti. Böylece ağustos ayında [Anafartalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anafartalar_Cephesi)'a yapılacak olan çıkarmanın başarısını garanti altına almak istiyorlardı. Fransızların planı amacına ulaştı ve Türk kuvvetlerinin çoğu güney bölgesine kaydırıldı. Bu amacın gerçekleşmesi için İngilizler I. Tümen ile Türk kanadına, Kereviz Dere bölgesine, 12 Temmuz sabahı saat 07.00'da taarruza başladılar. Türk tümenlerinin batıdan itibaren 1., 4., 7. ve 9. tümenleri cephede, 6. Tümen ise geride bekletilmekte idi. 7. Tümen cephesine taarruz eden İngiliz Tümeninin her iki günündeki taarruzları da başarısızlıkla sonuçlandı. 4. Tümen cephesine taarruz eden Fransızların taarruzları ise beklemedeki 6. Tümen'in de bölgede kullanılması üzerine gelişme gösteremedi. Birkaç metrelik ileri geri hareketler şeklinde gelişen muharebede oldukça fazla kan döküldü ve Türk kaybı 9700 kişiye ulaştı. Kerevizdere Muharebeleri sırasında 5. Kolordu Komutanlığına bağlı 14. Tümen Komutanı olarak bulunmaktaydı. Bu görevi sırasında 6-13 Ağustos 1915 Muharebeleri'nde de görev aldı. Bu muharebeler sırasında İtilaf kuvvetleri [Arıburnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ar%C4%B1burnu_Cephesi) ve Anafartalar bölgesine, çıkarma ile takviye ederek yapacağı taarruza karşılık güney cephesinden Türk kuvveti kaydırılmasını engellemek amacıyla 6-7 Ağustos tarihlerinde bu cephenin merkezine Kirte istikametinde taarruzlar ettiler. Ancak her iki taarruz da zayiat verilerek püskürtüldü. Sonraki küçük çaptaki taarruzlar da sonuçsuz kaldı. Bundan sonra da bu cephede düşmanın tahliyesine kadar mevzi muharebeleri devam etti. Böylece İtilaf kuvvetleri, çıkarmanın ilk günü almayı planladığı [Alçıtepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C3%A7%C4%B1tepe%2C_Eceabat)'yi ele geçiremedi. Her yönden sayıca üstün olmasına karşın Türk direnişi karşısında sadece 5 km ilerleyebildi. Bu muharebeler sırasında düşmana karşı 3.5 ay başarıyla savaştı. Askerî kişiliği açısından takdir toplayarak Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası ile taltif edilerek Miralay rütbesine terfi etti. Ayrıca [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'dan İkinci Rütbeden Kron Dö Braş Kılıçlı Nişanını, Osmanlı'dan da Gelibolu Şeref Nişanı'nı ve Muharebe Madalyası'nı aldı. Eylül 1915 - 9 Ocak 1916 Mevzi Muharebeleri'nde Güney Grubu Komutanlığına bağlı 2. Bölge Komutanlığı'nda 14. Tümen Komutanı olarak görevlendirildi. Muharebeler devam ettiği sırada komutasındaki 14. Tümen, 11 Ocak 1916 tarihinde bölgeden ayrıldı. #### Çanakkale Cephesi sonrası [Çanakkale Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Sava%C5%9F%C4%B1)'ndeki taarruz savaşlarının, siper muharebelerine dönüşmesi ile birlikte, [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu)'dan alınarak 26 Ekim 1915 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'daki 1. Ordu Kurmay Başkanlığına atandı. Daha sonra da 6. Ordu Kurmay Başkanı olarak Irak Cephesine gönderildi. Bu arada [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu)'daki başarılarından dolayı "Üç Yıl Savaş Zammı" alarak 14 Aralık 1916 tarihinde Mirliva rütbesine terfi etti ve "Paşa" oldu. [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'dan ikinci kez "Alman Demir Haç Nişanı" aldı. 24 Nisan 1916 tarihinde [Kût'ül-Amâre](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BBt%27%C3%BCl-Am%C3%A2re_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)'yi kuşatmakta olan 18. Kolordu Komutanı olarak görevlendirildi. Bu cephedeki başarılarından dolayı 8 Şubat 1917 tarihinde yeniden "Altın Muharebe Liyakat Madalyası" ile taltif edilerek "İki Yıllık Kıdem Zammı" verildi. #### Kafkasya Cephesi [Cafer Tayyar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cafer_Tayyar_E%C4%9Filmez) ile o yıllarda yapılabilen karşılıklı yer değiştirme (becayiş) usulü ile Kafkas Cephesindeki 2. Kolordu Komutanı olarak atandı. Bu Kolordu [Van Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_G%C3%B6l%C3%BC)'nün güney mıntıkası, [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis), [Muş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9F), Murat Çayı ve Palu Doğusu'na kadar olan geniş bir araziyi savunmakla görevlendirildi. Bu dönemde Osmanlı Devleti, toplam dört kolordusu olan iki ordusunu [Van Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_G%C3%B6l%C3%BC) ile [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz) arasında bulundurmaktaydı. Bu orduların en güneyde olanı komutanı olduğu 2. Kolordu idi. Bu kolorduda on aya yakın bir süre görev yaptı. Bölgedeki başarılarından dolayı 23 Eylül 1917 tarihinde padişah iradesiyle "Kılıçlı İkinci Mecidi Nişanı" ile taltif edildi. 2 Mart 1919 tarihinde [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'daki 15. Kolordu Komutanlığı'na atandı. ### Kurtuluş Savaşı ![XV. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Erzurum'da kurmaylarıyla beraber.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c2/XV_Corps_commander_and_his_staff_at_Erzurum_in_1919.jpg) *XV. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Erzurum'da kurmaylarıyla beraber. (public-domain)* ![Karabekir'in zaferden sonra çıkarılan bir posteri: Ermenistan fatihi ve yetimler babası, muzaffer Şark ordularımızın kumandanı Kâzım Karabekir Paşa hazretleri](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/Karabekir_poster.jpg) *Karabekir'in zaferden sonra çıkarılan bir posteri: Ermenistan fatihi ve yetimler babası, muzaffer Şark ordularımızın kumandanı Kâzım Karabekir Paşa hazretleri (public-domain)* [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı başlatan komutanların arasında Anadolu'ya ilk geçen komutan oldu. 19 Nisan 1919 tarihinde [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)'a geldi. 19 Mayıs 1919 tarihinde [Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun)'a çıkarak [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı başlatmış olan 9. Ordu Müfettişi Mirliva [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'daki Osmanlı padişahı [Mehmed Vahdettin](https://turkipedia.org/tr/wiki/VI._Mehmed) ile haberleşmeleri sonucu görevinden istifa etmesi üzerine, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan bizzat kendisine gönderilen ve Mustafa Kemal Paşa'yı tutuklamasını emreden telgrafa rağmen *Ben ve kolordum emrinizdedir Paşam!* sözünü söyleyerek [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın emrine girdi. Ardından [Erzurum Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_Kongresi)'nin düzenlenebilmesi için büyük gayret gösterdi ve askeri güvenliği sağladı. [93 Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi) sırasında [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) Çarlığına kaybedilen [Sarıkamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1kam%C4%B1%C5%9F), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars), [Ardahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardahan), [Artvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin) ve [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'u Eylül 1920 tarihinde kurtarıp, Türkiye'nin doğu sınırlarında [Misak-ı Milli](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%AEs%C3%A2k-%C4%B1_Mill%C3%AE)'yi gerçekleştirdikten sonra 31 Ekim 1920 tarihinde [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) tarafından [Ferik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fer%C3%AEk) rütbesine terfi ettirildi. #### Doğu Cephesi Mustafa Kemal Paşa, İtilaf Devletleri'nin doğuda [Ankara Hükûmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_H%C3%BCk%C3%BBmeti)'nin Bolşeviklerle birleşmesine engel olmak amacıyla Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan'dan ibaret bir Kafkas bloku kurarak, memleketin işgal edilmesinden endişelenmiştir. Mustafa Kemal, 6 Şubat 1920 tarihinde Kâzım Karabekir'e taarruz planı hakkındaki düşüncelerini bildirmiştir: *Doğu Cephesi'nde seferberlik yapılması; Kafkas hükümetleri ile görüşülüp bize karşı durumlarının anlaşılması; devlet içinde teşkilatın kuvvetlendirilmesi; silah, cephane ve malzemenin teslim edilmeyerek gerekirse zor kullanılması; en önemli görev olarak da İtilaf Devletleri'nin zaman kazanmasına engel olunması önemle istenmektedir.*[^11] ![15 Eylül 1923 tarihli Resimli Gazetenin kapağında Kâzım Karabekir Paşa tasviri: Ermenistan fatihi, şark serhaddimizin müdafii ve İstanbul mebusu Kâzım Karabekir Paşa](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/1923_09_15_Resimli_Gazete_Kazim_Karabekir.jpg/1280px-1923_09_15_Resimli_Gazete_Kazim_Karabekir.jpg) *15 Eylül 1923 tarihli Resimli Gazetenin kapağında Kâzım Karabekir Paşa tasviri: Ermenistan fatihi, şark serhaddimizin müdafii ve İstanbul mebusu Kâzım Karabekir Paşa (Resimli Gazete, public-domain)* Mustafa Kemal Paşa, Nutuk'ta *"Kâzım Karabekir Paşa ve adamları Kurtuluş Savaşı'nda canları pahasına savaşarak galip geldiler. Bu galibiyet sadece onların değil bütün Türk milletinin galibiyetidir."* diyerek onun başarılarını takdir etti. Savaştan sonra [Doğu Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Do%C4%9Fu_Cephesi)'nde gösterdiği başarılardan dolayı [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) tarafından [Kırmızı-Yeşil şeritli İstiklâl Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1-ye%C5%9Fil_%C5%9Feritli_%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1_sahipleri_listesi) ile taltif edildi. ![22 Kasım 1923 tarihli Spor Âlemi dergisinde Kâzım Karabekir ve Şükrü Naili Paşalar Türk idmancıları arasında.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fb/1923_11_22_Spor_Alemi_Kazim_Karabekir_Sukru_Naili.jpg) *22 Kasım 1923 tarihli Spor Âlemi dergisinde Kâzım Karabekir ve Şükrü Naili Paşalar Türk idmancıları arasında. (Spor Alemi Dergisi, public-domain)* ### Sovyet Rusya-TBMM İlişkileri açısından Kâzım Karabekir Paşa Sovyet Rusya ile imzalanacak dostluk antlaşması için [Bekir Sami Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekir_Sami_Bey) başkanlığında bir delegasyon, 11 Mayıs 1920 tarihinde [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)’dan hareketle 19 Temmuz 1920'de [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'ya ulaştı. Dostluk antlaşmasının esasları 24 Ağustos 1920 tarihinde hazır olmakla beraber, Bekir Sami Bey'in bu antlaşmayı imzalaması mümkün olmadı. Çünkü Sovyet Rusya, [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis), [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van) ve [Muş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9F) illerinin [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan)'a terk edilmesini istedi. Fakat Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk kuvvetleri Eylül 1920 tarihinde taarruza geçip, [Brest-Litovsk Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Brest-Litovsk_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile Türkiye'ye verilen ve [Misak-ı Milli](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%AEs%C3%A2k-%C4%B1_Mill%C3%AE) hudutları dahilinde olan [Sarıkamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1kam%C4%B1%C5%9F), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars), [Ardahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardahan), [Artvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin) ve [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'u aldıktan sonra [Gümrü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC)'yü de ele geçirince, [Menşevik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Men%C5%9Fevik) iktidarı altındaki Ermeni hükûmeti barışa yanaşmak zorunda kaldı ve 3 Aralık 1920 tarihinde Ermenistan ile [Gümrü Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) imzalandı. Bu arada, [Bolşevik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bol%C5%9Fevizm)ler de Ermenistan'da iktidarı ele geçirmişlerdi. Bu şekilde Ermenistan meselesi kendiliğinden çözümlenmiş oluyordu. Kazanılan bu zaferler üzerine Sovyet Rusya, Millî Mücadele'ye daha fazla önem vermeye başladı. 3 Aralık 1920 tarihinde TBMM Murahhası sıfatıyla [Gümrü Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCmr%C3%BC_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nı imzaladıktan sonra; 18 Ekim 1921 tarihinde biten Kars Konferansı'na Türkiye Baş Murahhas olarak katıldı. Ayrıca bu konferansa başkanlık yaparak; 13 Ekim 1921 tarihinde Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile [Kars Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nı imzaladı. [Kütahya-Eskişehir Muharebeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCtahya-Eski%C5%9Fehir_Muharebeleri)'nden hemen sonra yapılan [Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi) sonrasına denk gelen bu antlaşma ile Batum'un Sovyetler Birliği'ne terk edilmesi karşılığında karşı taraftan belli miktarlarda silah, cephane ve altın alınacaktı. ## Siyasî kariyeri ![Kâzım Karabekir, Latife Hanım ve Mustafa Kemal Paşa Edremit yolu üzerindeki Ergama köyünde, 8 Şubat 1923.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/27/Karabekir%2C_Latife_Han%C4%B1m_ve_Atat%C3%BCrk_Edremit_yolu_%C3%BCzerindeki_Ergama_k%C3%B6y%C3%BCnde_%288_%C5%9Eubat_1923%29_%283%29.jpg) *Kâzım Karabekir, Latife Hanım ve Mustafa Kemal Paşa Edremit yolu üzerindeki Ergama köyünde, 8 Şubat 1923. (public-domain)* ![I. Ordu Komutanı Kâzım Karabekir, kurmaylarıyla birlikte İstanbul'da, 1924.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/34/Karabekir_and_his_staff_at_Istanbul_in_1924.jpg) *I. Ordu Komutanı Kâzım Karabekir, kurmaylarıyla birlikte İstanbul'da, 1924. (public-domain)* 15 Ekim 1922 tarihinde [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'ya geldi. [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne) Milletvekili sıfatı ile 30 Ekim'den itibaren meclis çalışmalarına devam etti. 17 Şubat 1923 tarihinde Türkiye'de ilk defa toplanan [İzmir İktisat Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_%C4%B0ktisat_Kongresi)'ne başkanlık yaptı. 29 Haziran 1923 tarihinde TBMM'nin İkinci Devresi'nde İstanbul Milletvekili seçildiği dönemde; Doğu Cephesi komutanlığı görevini de fiili olarak devam ettirmekte idi. 21 Kasım 1923 tarihinde "Millî Mücadelemizde Siyasi ve Savaş Yararlılığı" görülenlere verilen kırmızı ve yeşil şeritli [İstiklal Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1) ile ödüllendirildi. 21 Ekim 1923 tarihinde son askeri görevi olan 1. Ordu Müfettişliği'ne atandı. 26 Ekim 1924 tarihinde bu görevinden istifa ederek sadece siyasi alanda faaliyet gösterdi. 9 Kasım 1924 tarihinde [CHP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet_Halk_Partisi)'den istifa etti. 17 Kasım 1924 tarihinde [Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terakkiperver_Cumhuriyet_F%C4%B1rkas%C4%B1) kurucuları arasında yer aldı ve bir süre sonra da bu partinin genel başkanı oldu. Doğu'da çıkan [Şeyh Said İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Said_%C4%B0syan%C4%B1) üzerine [İsmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC) Hükûmeti [Takrir-i Sükûn Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Takrir-i_S%C3%BCk%C3%BBn_Kanunu)'nu çıkardı ve bu isyanda TCF'nin de rolü olduğu iddia edildi. İsmet İnönü başkanlığındaki hükûmet tarafından bu olay sebep gösterilerek 5 Haziran 1925 tarihinde Bakanlar Kurulu kararı ile tüm muhalif gazeteler ve partilerle birlikte TCF de temelli kapatıldı. Ayrıca Kâzım Karabekir, Haziran 1926 tarihinde Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal'e düzenlenen [İzmir Suikastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_Suikast%C4%B1) girişimi ile ilgili olarak tutuklandı ve [İstiklal Mahkemesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_mahkemesi)'nde idam ile yargılandıysa da beraat etti. ![Karabekir bir görüşmede, 1939.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/75/Karabekir_in_his_room_during_an_interview.jpg) *Karabekir bir görüşmede, 1939. (NA, public-domain)* ![Meclis Başkanı Karabekir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f5/Kazim_karabekir_speaker.jpg) *Meclis Başkanı Karabekir. (public-domain)* 1927 yılında [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi)'nin ikinci dönemi sona erince milletvekilliği son buldu. Ordu açığında 5 Aralık 1927 tarihinde "Müşir" rütbesine hazırken resen emekliye sevk edildi. Bu dönemden sonra uzun bir süre siyasetten uzaklaştırılarak inzivaya çekilmek zorunda kaldı ve yönetimle olan anlaşmazlığı yüzünden sıkıyönetim altında tutulması istenen 84 kişilik "muhalifler" listesinin başında yer aldı.[^12] 10 sene sürekli takip ve gözaltında tutuldu ve hatıralarını yazdığı "İstiklal Harbimiz" adlı eseri zamanın hükûmetinin kararıyla "[Takrir-i Sükun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Takrir-i_S%C3%BCk%C3%BBn_Kanunu)" kanunu uyarınca toplatıldı. Belki de en sıkıntılı yıllarını bu dönemde geçirdi. [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'ün ölümünün ardından 26 Ocak 1939 tarihinde İstanbul Milletvekili seçildi. 1943 yılında tekrar milletvekili seçildi ve 5 Ağustos 1946 tarihinde yapılan TBMM başkanlık seçimlerinde Meclis Başkanı seçildi. 26 Ocak 1948 tarihinde 66 yaşında iken geçirdiği bir kalp krizi sonucu [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'da öldü. Törenle [Cebeci Askeri Şehitliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebeci_Asker%C3%AE_%C5%9Eehitli%C4%9Fi)'ne defnedilen cenazesi sonraki yıllarda [Devlet Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na nakledildi. 2010 yılının başında dönemin Genelkurmay Başkanı [İlker Başbuğ](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lker_Ba%C5%9Fbu%C4%9F) Kâzım Karabekir'in ölüm yıl dönümünü ilk kez andı.[^13] [Bulgarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarca), [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca), [Almanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanca) ve [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a) bilmekteydi. ## Ailesi ![İclâl Hanım ile düğünü, 1924.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/49/Wedding_of_Kiazim_and_Idjlal_in_1924.jpg) *İclâl Hanım ile düğünü, 1924. (public-domain)* Evlilik hayatına 1924 yılında 42 yaşındayken [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n)lı Cemal Bey'in kızı İclal Hatun (1900-1954) ile adım attı. Bu evlilikten ikizleri Hayat (1927-2018) ve Emel (1927-1984) ve Timsal (d. 26 Ocak 1941) adında üç kız çocuk sahibi oldu. Küçük kızı Timsal Karabekir çeşitli TV programlarında ya da konferanslarda yaşadığı anıları anlatmaktadır.[^14] ## Eserleri - *Ankara'da Savaş Rüzgarları* - *Bir Düello ve Bir Suikast* \[ISBN 975-7369-39-X\] - *Birinci Cihan Harbi* 1-4 \[ISBN 975-7369-21-7\] - *Birinci Cihan Harbine Neden Girdik?* \[ISBN 975-7369-21-7\] - *Birinci Cihan Harbine Nasıl Girdik?* \[ISBN 975-7369-22-5\] - *Birinci Cihan Harbini Nasıl İdare Ettik?* \[ISBN 975-7369-23-3\] - *Birinci Cihan Harbini Nasıl İdare Ettik?* \[ISBN 975-7369-24-1\] - *Cumhuriyet Tarihi* Set 1 - *Cumhuriyet Tarihi* Set 2 - *İstiklal Harbimiz* 1-5 - *Paşaların Kavgası* - *Paşaların Hesaplaşması* - *İzmir Suikastı* - *Çocuklara Öğütler* - *Hayatım* ![Devlet Büyükleri Anıt Mezarlığı'nda Kâzım Karabekir'in kabri.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/2024_Devlet_Mezarligi_Kazim_Karabekir.jpg/1280px-2024_Devlet_Mezarligi_Kazim_Karabekir.jpg) *Devlet Büyükleri Anıt Mezarlığı'nda Kâzım Karabekir'in kabri. (HalitBaris, CC-BY-SA-4.0)* - *İttihat ve Terakki Cemiyeti 1896-1909* - *Ermeni Dosyası* - *İngiltere, İtalya ve Habeş Harbi* - *Kürt Meselesi* - *Çocuk, Davamız* 1-2 - *İstiklal Harbimizin Esasları* - *Yunan Süngüsü* - *Sanayi Projelerimiz* - *İktisat Esaslarımız* - *Tarihte Almanlar ve Alman Ordusu* - *Türkiye'de ve Türk Ordusunda Almanlar* - *Tarih Boyunca Türk-Alman İlişkileri* - *İstiklal Harbimizde İttihad Terakki ve Enver Paşa* 1-2 - *İstiklal Harbimizin Esasları Neden Yazıldı?* - *Millî Mücadele'de Bursa* - *İtalya ve Habeş* - *Ermeni Mezalimi* - *Sırp-Bulgar Seferi* - *Osmanlı Ordusunun Taarruz Fikri* - *Erkan-i Harbiye Vezaifinden İstihbarat* - *Sarıkamış, Kars ve Ötesi* - *Erzincan ve Erzurum'un Kurtuluşu* - *Bulgaristan Esareti - Hatıralar, Notlar* - *Nutuk ve Karabekir'den Cevaplar* ## Mirası 1968 yılında [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'da inşa edilen [Cemal Gürsel Stadyumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir_Stadyumu)'nun adı, 10 Ağustos 2012 tarihinde alınan bir kararla Kâzım Karabekir Stadyumu olarak değiştirildi.[^15] ## Ayrıca bakınız - [Kâzım Karabekir Paşa Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir_Pa%C5%9Fa_M%C3%BCzesi) [^1]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^2]: İnsan ve Asker Kâzım Karabekir; YAPI KREDİ YAYINLARI, 2008 ISBN 9750814051 [^3]: "Yetimlerin babası Kazım Karabekir Paşa". TRT Türk, 26 Ağustos 2021. [^4]: Stanford Jay Shaw, The Ottoman Empire in World War I: Prelude to war, Turkish Historical Society, 2006 s; 119 (İngilizce) [^5]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^6]: Kocahanoğlu, Osman Selim; s. 338 [^7]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^8]: TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. [^9]: YILMAZ, Tuğba. Kazım Karabekir'in Kafkas Cephesi ve Milli Mücadele Dönemindeki Faaliyetleri. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, s. 2. [^10]: Kocahanoğlu, Osman Selim; s. 338 [^11]: C. Taşkıran, Kazım Karabekir Paşa Askeri Hayatı ve Komutanlığı, s. 57. [^12]: Taha Akyol. Bir de Karabekir’i okumak. Milliyet, 14 Mart 2008. [^13]: Genelkurmay, Kazım Karabekir'i tarihten bugüne taşırken. Haber7.com, 31 Ocak 2010. [^14]: Kâzım Karabekir Vakfı. [^15]: Derbi öncesi sürpriz karar. 10 Ağustos 2012.