IV. Ağa Han

Şah Kerim el-Hüseyin, bilinen adıyla IV. Ağa Han (13 Aralık 1936 - 4 Şubat 2025), Şiîliğin Nizârî-İsmailî mezhebinin 49. imâmı. Dedesi Sultan Muhammed Şah'ın ölümü üzerine 20 yaşında Nizari imamlığını ve Ağa Han unvanını miras aldı.^{[1]World View – Aga Khan.} İmamlık döneminde, İsmailî takipçileri arasında Mevlana Hazar İmam dini unvanıyla da tanınıyordu.^{[2]His Highness the Aga Khan's interview with Henri Weill; translated from La Cohorte 2019-01-29]. First Ismaili Electronic Library and Database.[3]A Meeting with Aga Khan IV, Prince Karim al-Husseini, 10:15AM. John F. Kennedy Presidential Library and Museum.[4]Who is Prince Karim Al Husseini Aga Khan?]. ABC News.[5]Canada's Trudeau broke ethics rules with visit to Aga Khan island. Reuters, 30 Temmuz 2024.[6]His Highness the Aga Khan.[7]Aga Khan IV. Encyclopædia Britannica.}

Vanity Fair'in 2013 yılında yaptığı tahmine göre, el-Hüseyni'nin net serveti 13,3 milyar Amerikan dolarının üzerindeydi.^{[8]How the Fourth Aga Khan Balances Spiritual Muslim Leadership with a Multi-billionaire Lifestyle. Vanity Fair, 14 Ocak 2013.}

Hayatı

Erken yaşamı ve eğitimi

Kerim el-Hüseyni, 13 Aralık 1936'da İsviçre'nin Cenevre şehrinde, Ali Han (1911–1960) ile ilk eşi Tacüddevle Ağa Han'ın (eski adı Joan Yarde-Buller, 1908–1997) en büyük oğlu olarak dünyaya geldi. Annesi, İngiliz soylusu 3. Baron John Yarde-Buller'in en büyük kızıydı.^{[9]Leake, Natasha. Remembering the Aga Khan: The extraordinary life story of the world's most well-connected royal, who was a close friend of the late Queen Elizabeth. Tatler, 13 Aralık 2022.} Kardeşi Emin Ağa Han, bir yıl sonra 1937'de doğdu. 1949'da, kısmen babasının evlilik dışı ilişkileri nedeniyle anne ve babası boşandı^{[10]Harriman, Pamela. Lives and Loves: Pamela Harrima. The Scotsman, p. S2, 30 Mayıs 2005.} ve kısa süre sonra babası Amerikalı oyuncu Rita Hayworth ile evlendi; bu evlilikten el-Hüseyni'nin üvey kız kardeşi Yasmin Ağa Han adında bir kız oldu.^{[11]Edwards, Anne. Prince Aly Khan and Rita Hayworth's Love Affair. Vanity Fair, 6 Ocak 2015.[12]Rita Hayworth's Children: All About Her Daughters Yasmin and Rebecca. People.com.}

"IV. Ağa Han" imamlığının ilk yılında dünyanın çeşitli yerlerine dağılmış olan mezhep üyelerini ziyarete başladı. Cemaatine, yerleştikleri ülkelerin vatandaşlığına geçmelerini ancak güçlük ve baskıyla karşılaştıkları ülkelerden de ayrılmalarını telkin etti.

Eğitimi

1959 yılında Harvard Üniversitesinden İslam Tarihi alanında lisans derecesi alarak mezun oldu.

Evlilikleri, boşanmaları ve çocukları

Ağa Han ilk evliliğini daha sonra Begüm Selime Ağa Han adını alan eski İngiliz manken Sarah ("Sally") Fransas Croker-Poole ile 22 Ekim 1969 (sivil) ve 28 Ekim 1969 (dinî) tarihlerinde, o zaman ikamet etmekte olduğu Paris'te gerçekleştirdi. Yirmi yıllık evlilikleri müddetince çiftin üç evladı dünyaya geldi. Daha pek fazla süre geçmeden babası Ali Han gibi o da eşinden ayrı bir yaşantı sürmeye başladı.^{[10]Harriman, Pamela. Lives and Loves: Pamela Harrima. The Scotsman, p. S2, 30 Mayıs 2005.[13]Hollingsworth, Mark. Aga in Waiting. ES Magazine, Mart 2011.} Bu durum eşi Begüm Selime Hanım'ı bayağı mutsuz etti.^{[13]Hollingsworth, Mark. Aga in Waiting. ES Magazine, Mart 2011.} 1984 yılına geldiklerinde Ağa Han ile Begüm Selime tamamen ayrı yaşamaya başladılar.^{[13]Hollingsworth, Mark. Aga in Waiting. ES Magazine, Mart 2011.} Bununla birlikle evliliklerinin resmen boşanma ile neticelenmesi, Ağa Han'ın 20 Milyon £ ödemeyi kabullenmesiyle tam on bir sene sonra 1995 yılında gerçekleşti. Neticede Begüm Selimeye hediye olarak aldığı mücevherleri ve meşhur Mavi Begüm Elmasını 17,5 Milyon £ karşılığı satma hakkını elde etti.^{[13]Hollingsworth, Mark. Aga in Waiting. ES Magazine, Mart 2011.[14]Alleyne, Richard. A very discreet divorce for the Aga Khan and his wife. The Telegraph, 9 Ekim 2004.[15]MacDonald, Marianne. Aga Khan fails to stop former wife's jewellery sale. The Independent, 11 Kasım 1995.} Ağa Han ile Begüm Selime çiftinin bir kız iki erkek evladı oldu:

• Prenses Zehra Ağa Han (18 Eylül 1970)

• Prens Rahim Ağa Han (12 Ekim 1971)

• Prens Hüseyin Ağa Han (10 Nisan 1974)

Ağa Han ikinci kez daha sonra Begüm Inaara Ağa Han adını alan Gabriele Prinzessin zu Leiningen ile Fransa'nın Gouvieux kentinin duvarlarla çevrili Aiglemont Şatosu'nda 30 Mayıs 1998'de evlendi. Bununla beraber, evliliğin üzerinden altı yıl geçtikten sonra Begüm Inaara ile Ağa Han boşanmak üzere 8 Ekim 2004 tarihinde mahkemeye müracaat ettiler.^{[16]Princess Inaara Foundation.[17]Leppard, David. Aga Khan faces the $1 billion divorce. 21 Kasım 2004.[18]Samuel, Henry. The Aga Khan, the alleged affair with an air hostess and the $75 million divorce settlement. Sydney Morning Herald, 12 Ocak 2012.} 2011 Eylül ayında boşanmaları için Begüm Inaara'ya 50 Milyon £ ödenmesine karar verildi.^{[18]Samuel, Henry. The Aga Khan, the alleged affair with an air hostess and the $75 million divorce settlement. Sydney Morning Herald, 12 Ocak 2012.[19]Kay, Richard. Third time lucky for Aga Khan?. Daily Mail.} Begüm Inaara'nın Ağa Han'ın bir hostes ile olan yaşantısını izlemek amacıyla özel bir dedektif kiraladığı da mahkemede açıklandı.^{[18]Samuel, Henry. The Aga Khan, the alleged affair with an air hostess and the $75 million divorce settlement. Sydney Morning Herald, 12 Ocak 2012.} Halen devam eden boşanma davası sürecinde 50 milyon £ tazminat Fransa mahkemesine Ağa Han tarafından ödenmekle birlikte, Begüm Inaara ile Ağa Han'ın evlilikleri yasal olarak devam etmektedir.^{[20]Aga Khan appeals wife's bumper divorce payout. AFP.} Begüm Inaara ile Ağa Han'ın bir oğlu vardır:

• Prens Aly Muhammad Ağa Han (7 Mart 2000)

Özel zevkleri

İş yaşamındaki becerisiyle de ün kazanan IV. Ağa Han, Sardinya Adası'ndaki Costa Esmeralda'nın (Zümrüt Kıyısı) bir tatil yöresi olarak gelişmesini sağlayan konsorsiyumu yönetti. İslam mimarisinin gelişmesi için özel bir çaba sarf eden IV. Ağa Han bu alanda Ağa Han Mimarlık Ödülü adında bir de teşvik programı yürütmektedir. Ayrıca ailesinin at yetiştiriciliği geleneğini de sürdürmektedir.

Şahsî serveti

Forbes dergisinin 2009 yılında açıkladığına göre yaklaşık olarak 900 Milyon $ olan servetiyle IV. Ağa Han dünyanın en zengin on kraliyet ailesinden birisidir.^{[21]In Pictures: World's Richest Royals: Prince Karim Al Husseini, Aga Khan. Forbes, 17 Haziran 2009.}

IV. Ağa Han - Kerim el-Hüseyin Şah'ın soyağacı

• diller arası bağlantı|Kerim el-Hüseyin Şah ecdâdı|en|Aga Khan IV#Ancestry

Unvan, şeref, fahri doktora ve ödülleri

Batıniyye

Unvanları

• 1936–1957: Prens^{[22]Edwards, Anne (1996). Throne of Gold: The Lives of the Aga Khans, New York: William Morrow and Company. ISBN 0-00-215196-0} Kerim Ağa Han

• 1957 yılından itibaren: Ekselansları IV Ağa Han

• 1959 yılından itibaren: Majesteleri IV Ağa Han

Pakistan-Karaçi Ağa Han Üniversitesi'nde Ağa Han tarafından kurdurulan Müslüman Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü içerisinde yer alan İsmaili-Araştırmalar Enstitüsü'nde görevli araştırmacılardan Ferhad Defteri'nin açıkladığına göre, Ağa (Osmanlı Devleti) ve Han (unvan) kelimelerinden oluşan Ağa Han unvanı I. Ağa Han'a henüz On Üç yaşındayken babasının öldürülmesinin hemen ardından verilmiş bir unvandı. Defteri'nin ek olarak yaptığı açıklamaya göre, daha sonra bu lakap onun soyundan gelen Nizârî İmamlarına miras olarak kaldı.^{[23]Daftary, Farhad. The Ismailis: Their History and Doctrines (2nd edition). Cambridge University Press, 2007.} Diğer taraftan bir adli dava esnasında III. Ağa Han, Ağa Han'ın bir unvan değil ama I. Ağa Han'a gençliğinde verilen takma bir isim olduğunu açıklamıştı.^{[24]Bombay High Court:Haji Bibi vs H.H. Sir Sultan Mahomed Shah 1 September 1908. Russell, High Court of Bombay.}

Şerefleri

• bayrakülke|Bahreyn: Bahreyn Nişanı Birinci Sınıf Üyeliği (2003)^{[25]List of honours.}

• bayrakülke|Kanada: Honorary Companion of the Kanada Nişanı (CC, 2005)^{[26]Aga Khan, C.C. – Order of Kanada.}

• bayrakülke|Kanada: Kanada Parlamentosu'na hitabeti (2014)

• bayrakülke|Comoros: Yeşilay Nişanı Büyük Haçı (1966)^{[25]List of honours.}

• bayrakülke|Fransa: Légion d'honneur Komutanı (1990)^{[25]List of honours.}

• bayrakülke|Fransa: Order of Arts and Letters Komutanı (2010)^{[25]List of honours.}

• bayrakülke|Fransa: Grand Mécène (Büyük Patron) ve Grand Donateur (Büyük Yardımsever), Paris (2009)Kaynak belirt|tarih=September 2012

• bayrakülke|Iran|1964 İran Şahı İmparatorluk Taç Nişanı Büyük Kordonu (1967)^{[25]List of honours.}

• bayrakülke|İtalya: İtalyan Hükûmeti Hüner Nişanı Büyük Haç Şövalyesi. (Bu nişanı alan ilk Müslüman oldu.) (1977)^{[25]List of honours.}

• İtalya, : Emek Hüner Nişanı Şövalyeliği (1988)^{[25]List of honours.}

• Ivory Coast, : Büyük Haç Milli Nişanı (1965)^{[25]List of honours.}

• Kenya, : Altın Yüreklik Nişanı Şefi (2007),^{[25]List of honours.[27]Kenya: Country Honours Aga Khan (Page 1 of 1) – website allAfrica.com}

• Madagaskar, : Madagaskar Cumhuriyeti Büyük Nişanı Büyük Haçı (1966)^{[25]List of honours.}

• Mali, : Mali Milli Nişanı Büyük Haçı (2008)^{[25]List of honours.}

• Mauritania, : Milli Hüner Nişanı Komutanı (1960)^{[25]List of honours.}

• Fas, : Taht Nişanı Büyük Kordonu (1986)^{[25]List of honours.}

• Pakistan, : İmtiyaz Nişanı (NI, 1970)^{[25]List of honours.}

• Pakistan, : Pakistan Nişanı (NPk, 1983)^{[25]List of honours.}

• Portekiz, : Prens Henri Nişanı Büyük Haçı (GCIH, 1960)^{[25]List of honours.}

• Portekiz, : Hüner Nişanı Büyük Haçı (GCM, 1998)^{[25]List of honours.}

• Portekiz, : İsa Nişanı Büyük Haçı (GCC, 2005)^{[25]List of honours.}

• Senegal, : Milli Arsan Nişanı Büyük Memuru (1982)^{[25]List of honours.}

• İspanya, : Sivil Hüner Nişanı Büyük Haçı (1991)^{[25]List of honours.}

• Tacikistan, : Arkadaşlık Nişanı Ödülü (1998)^{[25]List of honours.}

• Birleşik Krallık, : Britanya İmparatorluk Nişanı Komutan Şövalyesi (KBE, 2003),^{[25]List of honours.[28]London Gazette, Sayı 57155, sahife 24, 31 Aralık 2003.}

• Upper Volta, : Yukarı Volta Milli Nişanı Büyük Haçı (1965)^{[25]List of honours.}

• Zanzibar, : Zanzibar Sultanlığı'nın Parıldayan Yıldızı Nişanı Büyük Haçı (1957)^{[25]List of honours.}

Fahri doktoraları

• Kanada, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, McGill University (1983)

• Kanada, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, McMaster Üniversitesi (1987)

• Kanada, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Toronto Üniversitesi (2004)

• Kanada, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Alberta Üniversitesi (2009)

• Kanada, : Fahri Üniversite Doktoru derecesi, Ottawa Üniversitesi (2012)

• Kanada, : Mukaddes İlimler Fahri Doktora derecesi, Toronto Üniversitesi (2013)

• Mısır, : Fahri D.H.L. derecesi, Kahire Amerikan Üniversitesi (2006)

• İrlanda, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, İrlanda Milli Üniversitesi (2008)

• Kırgızistan, : Osh Devlet Üniversitesi Fahri Profesörlüğü (2002)

• Lübnan, : Fahri D.H.L. derecesi, Beyrut Amerikan Üniversitesi (2005)

• Mali, : Fahri Hukuk Doktora, Sankore Üniversitesi (2008)

• Pakistan, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Peşaver Üniversitesi (1967)

• Pakistan, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Sindh Üniversitesi (1970)

• Portekiz, : Fahri Doktora, Évora Üniversitesi (2006)

• Tacikistan, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Khorugh Devlet Üniversitesi (1995)

• Birleşik Krallık, : Fahri Edebiyat Doktora derecesi, Londra Üniversitesi (1989)

• Birleşik Krallık, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Galler Üniversitesi (1993)

• Birleşik Krallık, : Fahri İlahiyat Doktora derecesi, University of Cambridge (2009)^{[29]Eight hundred year-old Cambridge University awards Mawlana Hazar Imam an honorary degree . Theismaili.org.}

• ABD, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Brown Üniversitesi (1996)

• ABD, : Fahri Hukuk Doktora - LL.D. derecesi, Harvard University (2008)^{[30]Arşivlenmiş kopya.}

Ödülleri

• Kanada, : Ottawa Şehrinin Anahtarları (2005)^{[25]List of honours.}

• Kanada, : Fahri Kanada Vatandaşlığı (2009)^{[31]url=http://www.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?Language=E&Mode=1&Parl=40&Ses=2&DocId=4012641#SOB-2849627|tarih=19 Haziran 2009|house=House of Commons}

• Kanada, : Altın Madalya, Kanada Kraliyet Mimarî Enstitüsü (2013)

• Fransa, : Gümüş Madalya, Académie d'Architecture (1991)^{[25]List of honours.}

• Fransa, : Şeref Nişanı, Uluslararası Mimarlar Birliği (2001)^{[25]List of honours.}

• Fransa, : Assosiye Yabancı Üye, Académie des Beaux-Arts (2008)^{[25]List of honours.}

• Fransa, : Yılın Filantropik Girişimcisi, by Le Nouvel Economiste, Paris (2009)^{[25]List of honours.}

• Almanya, : Die Quadriga Ödülü, (2005)^{[25]List of honours.}

• Almanya, : Tutzing Evangelik Akademisi Hoşgörü Mükafatı (2006)^{[25]List of honours.}

• İtalya, : [Arzachena Şehri Şeref Yurttaşı (Sardinya) (1962)^{[25]List of honours.}

• İtalya, : Altın Civa Ad Personam Ödülü (1982)^{[25]List of honours.}

• İrlanda, : ITBA Özel Tanınma Ödülü, Kildare Kontu (2012)

• Ivory Coast, : Abidjan Hüryurttaşı ve Abidjan Şehrinin Anahtarları (1960)^{[25]List of honours.}

• Ürdün, : Dünya'daki en etkili 500 Müslüman'dan biri, Kraliyet İslam Stratejik Araştırma Merkezi, (2009)

• Ürdün, : Dünya'daki en etkili 500 Müslüman'dan biri, Kraliyet İslam Stratejik Araştırma Merkezi, (2010)

• Ürdün, : Dünya'daki en etkili 500 Müslüman'dan biri, Kraliyet İslam Stratejik Araştırma Merkezi, (2011)

• Ürdün, : Dünya'daki en etkili 500 Müslüman'dan biri, Kraliyet İslam Stratejik Araştırma Merkezi, (2012)

• Ürdün, : Dünya'daki en etkili 500 Müslüman'dan biri, Kraliyet İslam Stratejik Araştırma Merkezi, (2013)

• Kazakistan, : Barış ve İlerleme Kazakistan Devlet Ödülü (2002)^{[25]List of honours.}

• Kazakistan, : Kazakistan Şeref Eğitmeni (2008)^{[25]List of honours.}

• Kenya, : Kisumu Şehri Şeref Yurttaşı (1981)^{[25]List of honours.}

• Madagaskar, : Majunga Şehrinin Anahtarları (1966)^{[25]List of honours.}

• Mali, : Timbuktu İslam Ümmeti Şehri Şeref Yurttaşı (2003)^{[25]List of honours.}

• Mali, : Timbuktu Belediyesi Şeref Yurttaşı (2008)^{[25]List of honours.}

• Monaco, : "Deniz Şahsiyeti", Monako Prensi Albert tarafından. (1999)

• Pakistan, : Fahri Albaylık, Pakistan Ordusu Altıncı Alayı (1970)^{[25]List of honours.}

• Pakistan, : Lahor Şeref Yurttaşı ve Lahor Şehrinin Anahtarları (1980)^{[25]List of honours.}

• Pakistan, : Fahri Üyelik, Pakistan Tıp Teşkilatı, Sindh (1981)^{[25]List of honours.}

• Pakistan, : Karaçi Şehrinin Anahtarları (1981)^{[25]List of honours.}

• Pakistan, : Fahri Fellowship, Pakistan Operatör Hekim ve Fizik Tedavi Koleji (CPSP) (1985)^{[25]List of honours.}

• Portekiz, : Lizbon Şehrinin Anahtarları (1996)^{[25]List of honours.}

• Portekiz, : Beşerî Bilimler Sınıfı Yabancı Üyesi, Lisbon Bilim Academisi (2009)^{[25]List of honours.}

• Portekiz, : Avrupa Konseyi 2013 Kuzey-Güney Mükafatı (2014)

• Rusya, : Rusya Müftüleri Konseyi Devlet Sektörü Başkanlığı tarafından Dünya'daki en etkili 15 Müslüman önderden birisi seçildi. (2012)

• İskoçya, : Andrew Carnegie Filantropi Madalyası (2005)^{[25]List of honours.}

• İspanya, : Consejo Superior de los Colegios de Arquitectos de España Altın Madalyası.

• İspanya, : Granada Şeref Misafiri (1991)^{[25]List of honours.}

• İspanya, : Granada Fahri Yurttaşı (1991)^{[25]List of honours.}

• İspanya, : Granada Kenti Altın Madalyası (1998)^{[25]List of honours.}

• İspanya, : Kraliyet Toledo Vakfı Ödülü (2006)^{[25]List of honours.}

• İsveç, : Archon Ödülü, Uluslararası Hemşirecilik Şeref Topluluğu, Sigma Theta Tau Enternasyonal (2001)^{[25]List of honours.}

• Tanzanya, : Darüsselam Fahri Yurttaşı (2005)^{[25]List of honours.}

• Birleşik Krallık, : Uluslararası Altın Civa “AD PERSONAM” Ödülü (1982)^{[25]List of honours.}

• Birleşik Krallık, : Fahri Fellowship, Royal Institute of British Architects (1991)^{[25]List of honours.}

• Birleşik Krallık, : Andrew Carnegie Filantropi Madalyası (2005)^{[25]List of honours.}

• Birleşik Krallık, : Onuncu Peter O'Sullivan Ödülü, Savoy, London (2006)^{[25]List of honours.}

• Birleşik Krallık, : David Rockefeller Köprüleme Önderlik Mükafatı (2012)

• ABD, : Mimarîde Thomas Jefferson Anıtı Vakfı Madalyası, University of Virginia (1984)^{[25]List of honours.}

• ABD, : Amerikan Mimarlar Enstitüsü'nin Enstitüsünün Şerefi (1984)^{[25]List of honours.}

• ABD, : Amerikan Mimarlar Enstitüsü'nün Fahri Üyesi (1992)^{[25]List of honours.}

• ABD, : Yabancı Şeref Üyesi, Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi (1996)^{[32]Book of Members, 1780–2010: Chapter A. American Academy of Arts and Sciences.}

• ABD, : Hadrian Ödülü, Dünya Anıtlar Vakfı (1996)^{[25]List of honours.}

• ABD, : Kültür ve Diplomasi hakkındaki Beyaz Saray Konferansında Panelist (2000)

• ABD, : Vincent Scully Mükafatı, (National Building Museum) (2005)^{[25]List of honours.}

• ABD, : Austin Şehrinin Anahtarları (2008)^{[25]List of honours.}

• ABD, : Şehircilik Geliştirilmesi Alanında İleri Görüşlü Liderlerlere verilen ULI J.C. Nichols Mükafatı, Los Angeles (2011)^{[25]List of honours.}

• ABD, : Kaliforniya San Fransisko Üniversitesi Madalyası, Üniversitenin verdiği en yüksek şeref unvanı, San Francisco (2011)

• ABD, : Dünya'nın en güçlü 500 adamından birisi, Foreign Policy (2013)

• Özbekistan, : Semerkant Anahtarlarıyla birlikte kendisine sunulan Semerkant Şeref Yurttaşlığı unvanı. (1992)^{[25]List of honours.}

Ayrıca bakınız

• Nizârî İmâmiyyesi Temsil Heyeti

Dış bağlantılar

• www.ismaili.net

• Biyografi-Aga Khan Development Network

• Prens Kerim Ağa Han IV (1376/1957....)