# II. İzzeddin Keykâvus

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/II._%C4%B0zzeddin_Keyk%C3%A2vus
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: II. İzzeddin Keykâvus, https://tr.wikipedia.org/wiki/II._%C4%B0zzeddin_Keyk%C3%A2vus (CC-BY-SA-4.0)

- **Veraset:** Türkiye Selçuklu Sultanı
- **Hüküm süresi:** 1246-1249 (Tek olarak); 1249–1254 (Üçlü); 1254-1257 (Tek olarak); 1257-1262 (İkili)
- **Önce gelen:** II. Gıyaseddin Keyhüsrev
- **Sonra gelen:** IV. Kılıç Arslan
- **Çocukları:** II. Mesud; Feramürz; Melik Konstantin; Geyûmers; Alâaddin Siyavuş?
- **Tam ismi:** İzzeddin Keykavus bin Keyhüsrev
- **Hanedan:** Selçuklu Hanedanı
- **Babası:** II. Gıyaseddin Keyhüsrev
- **Ölüm tarihi:** 1279
- **Dini:** Sünni İslam

**II. İzzeddin Keykavus**[^1] (عز الدين كيكاوس بن كيخسرو, *İzzeddin Keykâvus bin Keyhüsrev*) (ö. 1279) Türkiye Selçuklu Sultanı ve [II. Gıyaseddin Keyhüsrev](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._G%C4%B1y%C3%A2seddin_Keyh%C3%BCsrev)'in büyük oğludur.

## Hayatı

Babası II. Gıyaseddin Keyhüsrev, annesi ise Bizanslı bir [papaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papaz)ın kızı olan Berdûliye Hatun'dur.[^2] II. Gıyaseddin Keyhüsrev 1246 yılında öldüğünde oğulları; II. İzzeddin Keykâvus 11, IV. Rükneddin Kılıçarslan 9, II. Alaeddin Keykubad 7 yaşında idi. [II. Gıyaseddin Keyhüsrev](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._G%C4%B1y%C3%A2seddin_Keyh%C3%BCsrev) ölmeden önce küçük oğlu [II. Alaeddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Al%C3%A2eddin_Keykubad)’i veliaht olarak vasiyet etmişti. Ancak Vezir Şemseddin Muhammed el-İsfahânî, Celâleddin Karatay, Has Oğuz, Esedüddin Rûzbe ve Fahreddin Ebû Bekir gibi devrin güçlü devlet adamlarının ortak kararı ile en büyük şehzade olan II. İzzeddin Keykâvus 1246'da tahta çıkarıldı. [Celâleddin Karatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2leddin_Karatay) ise nâib-i saltanat olarak tayin edildi. Tahtta temsîlî olarak II. İzzeddin bulunuyordu. Ülkeyi güçlü vezir yönetiyordu.

### Üçlü iktidar devri

1249'da Vezir 'nin öldürülmesinden sonra [Celâleddin Karatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2leddin_Karatay) üç şehzadeyi birlikte tahta oturtmuş, cuma hutbelerini üçü adına okutmuştur.

Aksarâyî: "*Büyük vezir Celâleddin Karatay ve Beylerbeyi Yavtaş, iki büyük kardeşin azledilip küçük kardeşin tahta oturmasını uygun görmediler. Diğer emirlerle görüş birliğine vararak her üç kardeşi saltanat tahtına oturttular. Her üç kardeş adına sikke basıp hutbe okuttular”.*[^3]

[Tokat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokat_%28il%29) merkezli doğu illerinin başına [IV. Rükneddin Kılıçarslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) getirildi. Rükneddin Kılıçarslan'ın adamları onu tek başına tahta oturtma gayreti içine girip [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar) hanının huzuruna çıktılar. Handan Rükneddin Kılıçarslan'ın sultanlığı için bir ferman aldılar. [Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) baş veziri Sahip Şemseddin İsfahânî'ye haber gönderip onu iki kölesi ile huzura çağırdılar. Sahip İsfahânî bir müddet onlara karşı direndi. Sonunda onlara teslim oldu ve birkaç gün sonra zindanda başı vuruldu. Ulaklar, vezir Sahip'in kesik başını Sivas'ta bulunan Sultan Rükneddin Kılıçarslan'a götürdüler.

Sultan Rükneddin, kadı Cemaleddin ile İmadeddin Hoteni'yi Konya'daki Sultan II. İzzeddin'e elçi olarak gönderip *“Sultanlığı kendisine bıraktığı takdirde kendisine bir kötülük yapılmayacağı”* vaadinde bulundu. Vezir Cemaleddin Karatay, doğu illerinin Rükneddin; batı illerinin de İzzeddin tarafından yönetilmesini önerdi. Kadı Cemaleddin bu öneriyi uygun bulup Sultan Rükneddin'in adamlarına iletti. Onlar da bu öneriyi uygun bulup Moğollar'ın gönderdikleri askerleri geri gönderdiler. Rükneddin Kılıçarslan ve adamları hep birlikte [Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri) yolunu tuttular.

Rükneddin Kılıçarslan; [Nizameddin Hurşit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nizameddin_Hur%C5%9Fit)’i [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir)liğe, [Siraceddin Sarıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siraceddin_Sar%C4%B1ca)’yı [Beylerbeyliğine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beylerbeylik), [Seyfeddin Toruntay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyfeddin_Toruntay)’ı [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya) valiliğine, [Seyfeddin Türkeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyfeddin_T%C3%BCrkeri)’yi [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) valiliğine atadı. Bunları diğer kardeşlerine ve vezirlerine danışmadan yapıyordu.

Bunun üzerine Sultan İzzeddin, [Celâleddin Karatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2leddin_Karatay)'ın da desteğini alarak kardeşi Rükneddin Kılıçarslan ve vezirlerine karşı savaş hazırlıklarına başladı. Topladığı 10.000 kişilik ordusunu Fahreddin Arslandoğmuş ve Fahreddin Yakup komutasında Rükneddin Kılıçarslan’ın üzerine gönderdi. Rükneddin’in ordusunun başında da Seyfeddin Toruntay ve Seyfeddin Türkeri bulunuyordu. Daha ilk vuruşmada Rükneddin’in komutanları Toruntay ve Türkeri yenik düşüp tutsak alındılar. Rükneddin’in diğer emiri Siraceddin geri kaçtı. Sultan Rükneddin de tutsak alınarak II. İzzeddin’in huzuruna getirildi. Vezir Karatay’ın telkinleri ile II. İzzeddin kardeşi Rükneddin Kılıçarslan’ı bağışladı (1249).

[Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [komutanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Noyan_%28%C3%BCnvan%29) [Baycu Noyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baycu_Noyan), yapılan anlaşmaya aykırı olarak [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)’dan daha fazla vergi ve haraç alıyordu. II. İzzeddin Keykâvus, [Altın Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) [Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C4%9Fan)ı [Batuhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batu_Han)’a kıymetli hediyelerle birlikte 100.000 [dirhem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dirhem) para göndererek Baycu Noyan’ın bu keyfî davranışına son vermesini istedi. Baycu, bu durumu engelleyen bir ferman alınca buna çok kızıp Sultan II. İzzeddin’e karşı fırsat kollamaya başladı.

Vezirlerden [Şücaettin Abdurrahman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BCc%C3%A2eddin_Abdurrahman), Necibeddin, Zekeriya ve Bahaeddin Erzincânî Moğol imparatoru [Mengü Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%B6ngke)’ın yanına giderek Moğollardan destek aldılar. Mengü Han, Sultan II. İzzeddin’i ve diğer iki şehzadeyi yanına çağırdı. İzzeddin Keykâvus ve vezir Karatay, bu çağrıya karşı çıkamadılar. 3 Selçuklu sultanı, Mengü Han’a gitmeye karar verdiler.

II. İzzeddin Keykâvus, 1254 yılında yola çıkıp Sivas’a vardığında arkadan yetişen habercilerden Celaleddin Karatay’ın ölüm haberini aldı. İzzeddin ve Kılıç Arslan kardeşler geri döndüler.

Ord. Prof. Togan:

*“2.Alaaddin Keykubat, Kırım-Saray yolu ile Karakurum’a gitmiş; Azerbaycan-Derbent yolu ile dönerken, 1254 yılında Erzincan’da zehirletilmiştir” *diyor*. (*[^4]*)*

## Tahttan düşüşü

Ülke 1254'ten 1261'e kadar II. İzzeddin Keykâvus'un [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya) merkezi ile [IV. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan)’ın [Tokat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokat_%28il%29) merkezleri arasında paylaşılarak yönetildi. Bu arada iki kardeş birkaç kez savaştılar. Bu sıralarda [Moğolların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) büyük hanı [Mengü Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%B6ngke), [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ve [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ile batı ülkelerin yönetimine [Hülâgû](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCl%C3%A2g%C3%BB)’yu atadı (1256-1264).

Hülâgû'nun aileleri ile birlikte 1.000.000'u bulan ordusunu İran’da [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin)-[Mugan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C4%9Fan) bölgesine yerleştirmesinden sonra Baycu Noyan kendi yandaşlarına uygun yer aramak için Anadolu’ya girdi ve [Aksaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksaray)’da II. İzzeddin Keykâvus’un kuvvetlerini yendi. II. İzzeddin önce Alanya’ya kaçtı, sonra Bizans’a sığındı. Yenilgiden sonra bazı emirler Uluborlu kalesine gidip IV. Kılıç Arslan’ı kurtararak 4 Mart 1257 yılında sultan ilan ettiler.

IV. Kılıç Arslan, Tokat’a kaçıp Moğollardan yardım istedi. Moğollar, [Alıncak Noyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1ncak_Noyan) komutasında bir orduyu ona yardıma gönderdiler. Hülâgû'nun onayı ile [Kızılırmak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l%C4%B1rmak)’ın batısında kalan bölge II. İzzeddin’e; doğusunda kalan bölge IV. Kılıç Arslan’a verildi.[^5] Daha sonra yapılan savaşta yenik düşen II. İzzeddin [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'a sığındı.

II. İzzeddin Keykâvus’un dayısı Kir Kedid, onu ve adamlarını *“Kendisine karşı komplo hazırlığı yaptıkları, onu devirip, Bizans’ı ele geçireceklerini”* ihbar edince imparator [VIII. Mihail](https://turkipedia.org/tr/wiki/VIII._Mihail), İzzeddin'in komutanları Uğurlu, Ali Bahadır ve Erzincanlı Nureddin'i hemen tutuklayıp öldürdü. Uğurlu'nun gözlerine mil salıp kör etti. II. İzzeddin Keykâvus'u Aynos (Enez) kalesinde zindana attı. İzzeddin'in karısı ve oğulları Gıyaseddin Mesut ile Rükneddin Keyümers de İstanbul'da gözetim altına alındı.

Berke Han, komutan Toktagu Han'ı ve Gazi Erenlerin komutanı Sarı Saltuk'un oğlu Seyyit İsmail'i gönderip Sultan II. İzzeddin'i zindandan kurtararak Kırım'a getirdi. Orada kızı ile evlendirdi, Sudak ve Sulhat kentlerinin gelirini de ona verdi.

1262-1277 Yılları Pervane dönemidir. Pervane dönemi, Moğol-Selçuklu işbirliğinin pekiştiği dönemdir.

[II. Gıyaseddin Keyhüsrev](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._G%C4%B1y%C3%A2seddin_Keyh%C3%BCsrev) 1243 yılında [Kösedağ Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6seda%C4%9F_Muharebesi)'nda [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) komutanı [Baycu Noyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baycu_Noyan)'a yenilerek [Antalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antalya)'ya kaçmış ve 1246 yılında orada ölmüştü.

II. İzzeddin Keykâvus babasının yerine tahta geçti ve aynı yıl içinde kardeşi [IV. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan)'ı Moğol Hanı Güyük'ün tahta çıkma töreninde hazır bulunmak üzere [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'a elçi olarak gönderdi. Moğollar IV. Kılıç Arslan'dan hoşnut kalarak onu Türkiye Selçuklu Sultanı olarak tanıdılar. [IV. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) 1248'de [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas)'ta tahta çıktı.

Böylece II. İzzeddin Keykâvus ve [IV. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) arasında taht kavgaları başladı. Üçüncü ve en küçük kardeş olan [II. Alaeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Al%C3%A2eddin_Keykubad) da taht kavgalarına katıldı. Ancak [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'nun ileri gelenlerinin araya girmesiyle üç kardeş ortak olarak saltanat sürmeye ikna edildiler. Böylece 1249 yılında [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) tarihinde 8 yıl sürecek üçlü iktidar dönemi başlamış oldu.

II. İzzeddin Keykâvus [Kızılırmak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l%C4%B1rmak) nehrinin batısında hüküm sürdü. [IV. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) ve [II. Alaeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Al%C3%A2eddin_Keykubad) da [Kızılırmak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l%C4%B1rmak)'ın doğusunda hüküm sürdüler. 1256 yılında Moğol kumandanı Baycu Noyan [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya bir sefer daha yaptı. [Aksaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksaray) yakınlarında II. İzzeddin Keykâvus'un ordusunu yenilgiye uğrattı ve böylece Anadolu Moğol egemenliğine tamamen girmiş oldu. Üçlü iktidar dönemi [II. Alaeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Al%C3%A2eddin_Keykubad)'ın 1257'de bilinmeyen bir sebeple ölümüne kadar devam etti.

II. İzzeddin Keykâvus[, 1260](https://turkipedia.org/tr/wiki/1260) yılında [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'yı bırakarak [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a kaçtı ve 1279 yılında orada öldü. IV. Kılıç Arslan [1265](https://turkipedia.org/tr/wiki/1265) yılına kadar tek başına hüküm sürmeye devam etti.

## Ayrıca bakınız

- [Kubadoğulları Emirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubado%C4%9Fullar%C4%B1_Emirli%C4%9Fi)

[^1]: Sümer, Faruk. KEYKÂVUS II. TDV İslâm Ansiklopedisi, 2002, s. 355-357. <https://cdn.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/25/C25008290.pdf>
[^2]: Sümer, Faruk. Keykavus II. Türkiye Diyanet Vakfı, 2022, s. 354-356. <https://islamansiklopedisi.org.tr/keykavus-ii>
[^3]: (Aksarayı, 2000, 28).
[^4]: Togan, 1981, 234
[^5]: (Bibi, 1996, 2: 154-155; Aksarayi, 2000, 46-47; Togan, 2004, 470)