# I. Süleyman > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: I. Süleyman, https://tr.wikipedia.org/wiki/I._S%C3%BCleyman (CC-BY-SA-4.0) ![İtalyan ressam Titian'ın 1539 yılında yaptığı ve I. Süleyman'ı tasvir ettiği tablosu](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/EmperorSuleiman.jpg/1280px-EmperorSuleiman.jpg) *İtalyan ressam Titian'ın 1539 yılında yaptığı ve I. Süleyman'ı tasvir ettiği tablosu (Circle of Tiziano, public-domain)* - **Veraset:** 10. Osmanlı Padişahı; Kefe Sancakbeyi; 89. İslâm Halifesi; Saruhan Sancakbeyi - **Hüküm süresi:** 30 Eylül 1520 – 7 Eylül 1566; (); Temmuz 1509 – 1513; 1513 – 30 Eylül 1520; 30 Eylül 1520 – 7 Eylül 1566 - **Önce gelen:** I. Selim; Şehzade Mehmed; Şehzade Korkut; I. Selim - **Sonra gelen:** II. Selim; Kasım Bey; II. Selim; Şehzade Mustafa - **Vekil başlık:** Sadrazamlar - **Eşi:** Hürrem Sultan; Mahidevran Sultan; Gülfem Hatun; Fülane Hatun - **Çocukları:** Şehzade Mahmud; Şehzade Mustafa; Şehzade Murad; Şehzade Mehmed; Mihrimah Sultan; Şehzade Abdullah; Raziye Sultan; II. Selim; Şehzade Bayezid; Şehzade Cihangir - **Hanedan:** Osmanlı Hanedanı 16px - **Babası:** I. Selim - **Annesi:** Ayşe Hafsa Sultan - **Doğum yeri:** Trabzon, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Zigetvar, Macaristan Krallığı - **Defin tarihi:** 28 Kasım 1566 - **Defin yeri:** Süleymaniye Camii, Fatih, İstanbul, Türkiye - **Dini:** İslam **I. Süleyman** (سلطان سليمان اول *Sultân Süleymân-ı Evvel*, [divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1)ndaki [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas)ıyla *Muhibbi*;[^1] 6 Kasım 1494, [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon) - 7 Eylül 1566, [Zigetvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zigetvar)), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [10. padişahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) ve 89. [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) [halifesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hil%C3%A2fet)dir. [Batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1)'da **Muhteşem Süleyman**,[^2][^3] [Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_d%C3%BCnyas%C4%B1)'da ise adaletli yönetimine atfen **Kanûnî Sultan Süleyman** (قانونى سلطان سليمان) olarak da bilinmektedir. 1520'den 1566'daki ölümüne kadar, yaklaşık 46 yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu'na hükmetti. Toplamda 13 kez sefere çıktı ve saltanatının 10 yıl, 1 ayını seferlerde geçirdi.[^4] Osmanlı İmparatorluğu'nda en uzun süre hüküm süren ve en uzun süre sefer yapan padişahtır.[^5] Ayrıca 25 kez sefere çıkan [Fatih Sultan Mehmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'ten sonra en çok sefere çıkan ikinci padişahtır.[^6] Şehzadeliği döneminde Süleyman, sırasıyla [Şarkî Karahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eebinkarahisar), [Bolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bolu_Sanca%C4%9F%C4%B1) ve [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe_%28eyalet%29)'de sancakbeyi olarak görev yaptı. Babası [I. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim)'in padişah olmasıyla birlikte, 1513 yılında [Saruhan Sancakbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saruhan_Sanca%C4%9F%C4%B1) olarak atandı. Burada daha sonra başdanışmanı olacak olan [Pargalı İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) ile yakın bir arkadaşlık kurdu. Babasının ölümü üzerinde, 30 Eylül 1520'de tahtın tek varisi olarak [padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah) oldu. Saltanatına [Orta Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Avrupa) ve [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'deki Hıristiyan güçlere karşı seferler düzenleyerek başladı; 1521'de [Belgrad'ı fethetti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad%27%C4%B1n_Fethi) ve ardından 1522'de [Rodos Adası'nı fethetti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281522%29). Ağustos 1526'da [Mohaç Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moha%C3%A7_Muharebesi)'nde [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ın askerî gücünü kırdı ve büyük bir kısmını topraklarına kattı. Yaklaşık iki saat süren bu muharebe, tarihin en kısa süreli meydan savaşlarından biri olarak kabul edilir. Süleyman, Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik, askeri ve siyasi gücünün zirvesine hükmederek, 16. yüzyıl Avrupasının önde gelen hükümdarlarından biri haline geldi. Süleyman, 1529'daki [Viyana Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Viyana_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)'nda fetihleri kontrol altına alınmadan önce, Hristiyanların kaleleri olan Belgrad ve Rodos'un yanı sıra Macaristan'ın büyük bölümünün fethedilmesinde Osmanlı ordularına bizzat liderlik etti. [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)le olan çatışmasında [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu)'nun büyük bir bölümünü ve [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir_Adas%C4%B1%27n%C4%B1n_Fethi)'e kadar [Kuzey Afrika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Afrika)'nın geniş alanlarını ilhak etti. Onun yönetimi altında [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1), [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'den [Kızıldeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1ldeniz)'e ve [Basra Körfezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra_K%C3%B6rfezi)'ne kadar denizlere hâkim oldu.[^7] [Zigetvar Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zigetvar_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)'nın sonlanmasından bir gün önce, 7 Eylül 1566'da 71 yaşındayken öldü.[^8] Genişleyen bir imparatorluğun başında bulunan Süleyman, toplum, eğitim, [vergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vergi_hukuku) ve [ceza hukuku](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceza_hukuku) ile ilgili önemli hukuki değişiklikleri bizzat başlattı. Onun reformları, imparatorluğun baş kadısı [Ebussuud Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi) ile birlikte yürütülerek Osmanlı hukukunun iki biçimi olan sultani ve [dini hukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeriat) arasındaki ilişkiyi uyumlu hale getirdi.[^9] Süleyman, aynı zamanda seçkin bir [şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eair) ve [kuyumcuydu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuyumculuk); Osmanlı İmparatorluğu'nun [sanatsal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC), [edebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1) ve [mimari](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi) gelişiminde "Altın Çağ" dönemini yöneten büyük bir kültür hamisi oldu.[^10] Süleyman, Osmanlı geleneğini bozarak, hareminden bir kadın olan, [Sünni İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik)'a geçen ve kızıl saçları nedeniyle Batı Avrupa'da Roxelana adıyla ünlenen [Rutenya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rutenya) kökenli bir [Ortodoks Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoksluk) olan [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan) ile evlendi. Süleyman'ın 46 yıllık iktidarının ardından, 1566'da ölümünün ardından yerine oğlu [II. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim) geçti. Süleyman'ın diğer potansiyel varislerinden [Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mehmed_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29) ve [Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mustafa) öldüler; Mehmed 1543'te [çiçek hastalığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1)ndan öldü, Mustafa ise 1553'te sultanın emriyle boğularak öldürüldü. Diğer oğlu [Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Bayezid_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29) ise bir isyanın ardından dört oğluyla birlikte 1561'de Süleyman'ın emriyle idam edildi.[^11][^12] ## İlk yılları ![1579 yılında, Nakkaş Osman'ın Şemâilnâme adlı eserinde yer alan ve I. Süleyman'ı gençlik yıllarında resmeden bir minyatür](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/Semailname_47b.jpg) *1579 yılında, Nakkaş Osman'ın Şemâilnâme adlı eserinde yer alan ve I. Süleyman'ı gençlik yıllarında resmeden bir minyatür (Nakkaş Osman, public-domain)* 6 Kasım 1494 tarihinde, [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)'da doğdu.[^13] Babası, Süleyman doğduğu zaman Trabzon valisi olan ve 1512 yılında padişah olarak tahta çıkan [I. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim), annesi ise [Ayşe Hafsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ay%C5%9Fe_Hafsa_Sultan) [Valide Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Valide_sultan)'dır.[^14] Çocukluk yıllarını, süt kardeşi [Yahya Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahya_Efendi) ile birlikte Trabzon'da geçirdi.[^15] 7 yaşındayken; bilim, tarih, edebiyat, din ve askeriye alanlarında eğitim almak için [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a, [Topkapı Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1)'ndaki [Enderûn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)'a gönderildi. 1508 yılında [Şarkî Karahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eebinkarahisar) [Sancak Beyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancakbeyi) olarak atandı ancak babası Selim'in kardeşi, Amasya Sancak Beyi [Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Ahmed)'in itirazı sonrasında [Bolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bolu)'ya atandı.[^16][^17] Ahmed'in buna da itiraz etmesi sebebiyle atandığı [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe) sancağına 1509 Temmuz'unda çıktı.[^18][^19] Babası I. Selim'in 1512'de tahta çıkmasından sonra İstanbul ve [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'de oturdu.[^20] 1513 yılında [Saruhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saruhan_Sanca%C4%9F%C4%B1) sancak beyliğine atandı.[^21] Burada, sonraları başdanışmanlarından biri olacak olan [Pargalı İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) ile yakın bir arkadaşlık kurdu.[^22][^23] Yaklaşık yedi yıllık Saruhan sancak beyliğinin ardından, 1520 yılının 21 Eylül'ü 22 Eylül'e bağlayan gecesi babası I. Selim'in ölümü üzerine İstanbul'a hareket etti ve tahtta hak iddia edecek başka kimse olmadığından herhangi bir mücadele vermeden 30 Eylül 1520 tarihinde onuncu Osmanlı padişahı olarak tahta çıktı.[^24][^25] Tahta geçişinden birkaç hafta sonra [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) Elçisi [Bartolomeo Contarini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bartolomeo_Contarini), Süleyman'ı "Yirmi altı yaşında, uzun fakat sırım gibi ve kibar görünüşlü. Boynu biraz fazla uzun, yüzü zayıf, burnu kartal gagası gibi kıvrık. Gölge gibi bıyığı ve küçük bir sakalı var. Cildi biraz soluk olsa da yüzü oldukça hoş. Derisi solgunluğa meyilli. Akıllı bir hükümdar olduğu söyleniyor ve herkes onun saltanatının hayırlı olacağını umuyor." şeklinde tanımlamıştır.[^26] ## Dönemindeki askerî ve siyasî gelişmeler ### 1520-1529 ![John Sigismund I. Süleyman'ın huzurunda](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/John_Sigismund_of_Hungary_with_Suleiman_the_Magnificient_in_1556.jpg/1280px-John_Sigismund_of_Hungary_with_Suleiman_the_Magnificient_in_1556.jpg) *John Sigismund I. Süleyman'ın huzurunda (public-domain)* I. Süleyman'ın tahta geçmesinden kısa bir süre sonra [Şam Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam_%28eyalet%29) [Canberdi Gazâlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canberdi_Gaz%C3%A2l%C3%AE), Süleyman'ın padişahlığını tanımadı ve kendi hükümdarlığını ilan ederek [isyan başlattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canberdi_Gaz%C3%A2l%C3%AE_%C4%B0syan%C4%B1). Merkezden gönderilen Ferhad Paşa komutasındaki birlikler, [Zülkadriye Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BClkadriye_%28eyalet%29)'nde bulunan kuvvetler ve Şam'daki kuvvetlerin etkinlikleri sonucunda Şam yakınlarında 27 Ocak 1521 tarihinde yapılan [Mastaba Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mastaba_Muharebesi) sonucunda Gazali'nin yenilmesi ve öldürülmesiyle isyan bastırıldı.[^27][^28] Gazali'nin yerine Şam Beylerbeyliği'ne [Ayas Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayas_Mehmed_Pa%C5%9Fa) atandı.[^29] Aynı yılın sonunda ise doğu cephesinin merkezi halinde bulunan [Diyarbakır Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbekir_%28eyalet%29) [Bıyıklı Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C4%B1y%C4%B1kl%C4%B1_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın vefatı üzerine yerine [Divane Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Div%C3%A2ne_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa) tayin edildi. Süleyman ilk seferini 18 Mayıs 1521'de, [Macaristan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın yönetimindeki [Belgrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad) (o dönemdeki adı Nándorfehérvár) üzerine yaptı.[^30][^31] Çevresindeki [Böğürdelen](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%A0abac), [Zemun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zemun) ve [Salankamen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salankamen) şehirlerinin alınmasının ardından 1 Ağustos günü kuşatılan şehir,[^32] 29 Ağustos 1521 tarihinde [teslim oldu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad%27%C4%B1n_Fethi).[^33][^34] Avrupa'da gerçekleştirilebilecek fetih ve seferler için önemli bir merkez olan Belgrad'ın fethi hakkında [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun İstanbul elçisi "Belgrad'ın ele geçirilmesi, Macaristan Krallığı'nın çöküşüne sebep olan olayların başlangıcıydı. [II. Lajos](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Lajos)'un ölümü, [Budin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin)'in ele geçirilişi ve [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel)'in işgaliyle devam eden süreçte Macaristan İmparatorluğu yıkılmış ve diğer ülkeleri de benzer sonu yaşayacağına dair bir korku sarmıştı." ifadelerini kullanmıştı.[^35] ![Rodos'un fethini gösteren bir minyatür, Süleymannâme](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg) *Rodos'un fethini gösteren bir minyatür, Süleymannâme (Fethullah Çelebi Arifi (historian, poet and painter) and/or Matrakçı Nasuh (painter of landscape) and/or other painters at the court of Sultan Suleiman the Magnificent, public-domain)* Ertesi yıl Süleyman, [Hospitalier Şövalyeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri)'nin bulunduğu [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'deki [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos) adasına karadan sefer düzenledi. Kuşatmaya katılacak olan [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) ise Haziran 1522'de adanın "Cem Bahçesi" körfezine demir attı.[^36] Süleyman'ın da arasında olduğu kara kuvvetleri, [Marmaris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmaris)'ten gemi yoluyla 28 Temmuz günü adaya geçti.[^37][^38] Yaklaşık 100.000 kişi ve 400 gemiden oluşan Osmanlı ordusu,[^39] 6 aydan fazla süren kuşatma, 26 Aralık 1522'de şövalyelerin başı [Philippe Villiers de L'Isle-Adam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Philippe_Villiers_de_L%27Isle-Adam)'ın teslim koşullarını kabul etmesi ve adanın hakimiyetinin Osmanlı İmparatorluğu'nun [eline geçmesiyle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281522%29) sona erdi.[^40] Adada Hristiyan kimliğiyle yaşayan [Cem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cem_Sultan)'ın oğlu Murad ve Murad'ın oğulları boğduruldu, eşi ve iki kızı İstanbul'a gönderildi.[^41] [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos)'un alınmasının ardından şövalyelerin elinde bulunan [Bodrum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bodrum_Kalesi), [Tahtalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahtal%C4%B1_Kalesi) ve [Aydos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aydos_Kalesi) kaleleri ile [İstanköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stank%C3%B6y) ve [Sömbeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%B6mbeki) adaları da alındı.[^42][^43] Şubat 1523'te [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a dönüşünün ardından Süleyman,[^44] saltanatının ilk üç yılında görev yapan Sadrazam [Pîrî Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/P%C3%AEr%C3%AE_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'yı emekliye ayırdı.[^45] 27 Haziran 1523 günü ise daha önce görülmemiş bir biçimde has odabaşısı [İbrahim Ağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa)'yı sadrazam olarak atadı. Sadrazamlığa ek olarak kendisine [Rumeli Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_%28eyalet%29)'nin yönetimini de verdi.[^46] Sadrazamlık yetkisinin kendisine verilmesini bekleyen ikinci vezir [Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hain_Ahmed_Pa%C5%9Fa), [vali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vali) olarak atandığı Mısır'da 1524 yılı başlarında isyan çıkararak bağımsızlığını ilan etti.[^47] Ahmed Paşa'nın öldürülmesiyle isyan bastırıldı ve Sadrazam İbrahim Paşa, [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'ı düzene sokmakla görevlendirildi.[^48][^49] ![I. Süleyman Mohaç Seferi'nde](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/1526-Sultan_Suleiman_during_the_Battle_of_Mohacs-Suleymanname.jpg/1280px-1526-Sultan_Suleiman_during_the_Battle_of_Mohacs-Suleymanname.jpg) *I. Süleyman Mohaç Seferi'nde (Matrakci Nasuh, public-domain)* Mart 1525'te, Süleyman [Kâğıthane](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C4%9F%C4%B1thane)'de avlandığı sırada [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)ler şehirde [ayaklanma başlattılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri_%C4%B0syan%C4%B1_%281525%29).[^50] Kısa sürede bastırılan ayaklanma sonrasında [Yeniçeri Ağası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri_a%C4%9Fas%C4%B1) Mustafa Ağa, kâhyası Kıran Bali ile [reîsü'l-küttâb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C3%AEs%C3%BC%27l-k%C3%BCtt%C3%A2b) Haydar idam edildi.[^51][^52] Mısır'ı düzene koyan İbrahim Paşa ise 6 Eylül 1525 günü [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndü.[^53] Bu dönemde İstanbul'a gelen Fransa elçisi [Jean Frangipani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jean_Frangipani), 24 Şubat 1525'teki [Pavia Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pavia_Muharebesi) sonrası Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'na esir düşen Kral [I. François](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Fran%C3%A7ois) için, kralın annesi [Louise de Savoie](https://turkipedia.org/tr/wiki/Louise_de_Savoie)'un ricası üzerine Süleyman'dan yardım istedi.[^54] Yazdığı mektupla yardım sözü veren Süleyman, iki devlet arasında anlaşma sağlanıp François serbest bırakılsa da [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan) üzerine sefer gerçekleştirme kararı aldı.[^55] Macaristan üzerine önce Sadrazam İbrahim Paşa'yı gönderdi, 23 Nisan 1526'da ise Süleyman'ın önderliğindeki ordu Macaristan'a hareket etti.[^56][^57] İbrahim Paşa komutasındaki kuvvetler, [Petrovaradin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Petrovaradin) ve [İyluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%83cel%2C_Harghita) şehirleriyle on bir kale ele geçirdikten sonra, [Özek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96sek) kalesini de aldı.[^58] Bosna beyleri de [Sirem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sirem) bölgesindeki bazı kaleleri ele geçirmişti.[^59] Macaristan Kralı II. Lajos'un liderliğindeki ordu ile [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) kıyısındaki [Mohaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moha%C3%A7) düzlüğünde karşılaşan Osmanlı ordusu, 29 Ağustos 1526 günü yapılan [muharebeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moha%C3%A7_Muharebesi) kazanarak Doğu Avrupa'daki Macar direncini kırdı.[^60][^61] Lajos ise muharebeden kaçan bazı askerlerle birlikte bataklıkta boğularak öldü.[^62][^63] Osmanlı ordusu yürüyüşüne devam ederek, 20 Eylül günü Budin'e girdi.[^64] Şehrin anahtarını alan ve yaklaşık on dört gün boyunca kral sarayında kalan Süleyman, dönüşte [Segedin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Szeged) ve bazı şehirleri de alarak[^65] 21 Eylül'de [Peşte](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C5%9Fte)'ye geçti ve Macaristan'ın başına [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel) Voyvodası [János Zápolya](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._J%C3%A1nos)'yı getirdi.[^66] Macaristan'ın Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanması ve [Fransa-Osmanlı ittifakı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa-Osmanl%C4%B1_ittifak%C4%B1)yla 5 Ekim 1526 tarihinde sona eren[^67] yedi aylık sefer sonrasında, 13 Kasım 1526 tarihinde İstanbul'da zafer alayı düzenlendi.[^68] Osmanlı ordusunun Macaristan'da olduğu 1526 Ağustos'unda, Safevîlerin desteğiyle [Bozok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yozgat)'ta [Baba Zünnûn İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_Z%C3%BCnn%C3%BBn_%C4%B0syan%C4%B1) baş gösterdi.[^69][^70] Çevredeki bölgelere yayılmasının ardından 1527'de [Diyarbekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbekir_%28eyalet%29) Beylerbeyi [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Div%C3%A2ne_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa) ve Adana Sancak Beyi Pîrî Bey tarafından bastırıldı.[^71] 1527'de orta Anadolu'da yine Safevîlerin desteğiyle [Kalender Çelebi İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalender_%C3%87elebi_%C4%B0syan%C4%B1) çıktı. Çevresindeki sancak beyleri ile eyalet beylerini mağlup etmesinin ardından isyanı bastırmak için Sadrazam İbrahim Paşa görevlendirildi. 1527'de [Elbistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elbistan) civarında yenilgiye uğratılan Kalender Çelebi, başı kesilerek idam edildi.[^72][^73][^74] Birkaç ay sonra İranlı [Molla Kâbız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_K%C3%A2b%C4%B1z), vaazlarında [İsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sa)'nın bütün peygamberlerden üstün olduğu fikrini dile getirdiğinden [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) [ulemanın](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lmiye) tepkisini çekti ve bu sebeple Kasım 1527'de [dîvânda](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun) yargılandı.[^75] Ancak fikirlerinden vazgeçmeyen Molla Kâbız idam edildi.[^76][^77] ![I. Viyana Kuşatması'nı gösteren bir minyatür](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/73/SiegeOfViennaByOttomanForces.jpg) *I. Viyana Kuşatması'nı gösteren bir minyatür (public-domain)* Kutsal Roma İmparatoru [V. Karl](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Karl)'ın kardeşi [Avusturya Arşidükü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_Ar%C5%9Fid%C3%BCkl%C3%BC%C4%9F%C3%BC) [Ferdinand](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ferdinand_%28Kutsal_Roma_imparatoru%29), [János Zápolya](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._J%C3%A1nos)'nın krallığını tanımayarak kendini Macaristan kralı ilan etti.[^78] [János Zápolya](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._J%C3%A1nos)'nın kuvvetlerini yenilgiye uğratmasının ardından 20 Ağustos 1527 günü Budin'e girerken,[^79][^80] Osmanlı İmparatorluğu'na vergi ödemesi karşılığında kendisinin Macaristan Kralı olarak tanınmasını istedi.[^81] Ancak bunu reddeden Süleyman 10 Mayıs 1529'da yeni bir sefere çıkarken, Sadrazam İbrahim Paşa'ya da [serasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serasker) ünvanı verdi.[^82] 3 Eylül 1529'da Budin'e varan Osmanlı kuvvetleri şehri [kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281529%29).[^83] 7 Eylül günü Budin teslim oldu ve yönetimi tekrar [János Zápolya](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._J%C3%A1nos)'ya verildi.[^84][^85] Hemen ardından [Estergon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Estergon)'u almayı başaran Osmanlı ordusu, 23 Eylül 1529'da Avusturya topraklarına girmesinin ardından 27 Eylül günü [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)'yı [kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Viyana_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1).[^86] Ancak hava şartlarının elverişsizliği ve mühimmat bakımından kuşatma için hazırlıksız olunması sebepleriyle 16 Ekim günü kuşatma kaldırıldı ve ordu, 16 Aralık 1529'da İstanbul'a döndü.[^87][^88][^89] ### 1530-1539 Osmanlı açısından başarısızlıkla sonuçlanan Viyana kuşatmasının ardından Ferdinand tarafından gönderilen ve [Macaristan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın kendisine verilmesi gerektiğini bildiren ikinci elçi de Süleyman'dan ret cevabı aldı.[^90] Bunun üzerine Estergon, [Vişegrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vi%C5%9Fegrad%2C_Macaristan) ve [Vaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/V%C3%A1c) şehirlerini Osmanlı'dan alan Ferdinand, Budin şehrine bir saldırı düzenlese de bu saldırı başarısızlıkla sonuçlandı.[^91][^92] 17 Ekim 1530'da, Avusturya elçileri Nicolas Jurischitz ile Joseph von Lamberg İstanbul'a geldi.[^93] 17 Kasım günü padişah Süleyman ile yaptıkları görüşmelerde bir anlaşma sağlanamayınca Avusturya üzerine sefere çıkılması kararlaştırıldı.[^94] 25 Nisan 1532'de, Süleyman ve İbrahim Paşa'nın önderliğindeki ordu [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan ayrıldı.[^95] Bosna Beyi [Gazi Hüsrev Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazi_H%C3%BCsrev_Bey), Bâli Beyoğlu Mehmed Bey, Kırım Hanı [I. Sahib Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sahib_Giray) ve eyalet beylerbeyleri kaleler fethederken, [akıncı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C4%B1nc%C4%B1) kolları Almanya'nın içlerine kadar ilerledi.[^96] Osmanlı ordusu 11 Eylül günü [Slovenya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slovenya)'ya girdi,[^97] bir süre sonra da [Habsburg Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Habsburg_Hanedan%C4%B1)'nın elindeki [Güns](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C5%91szeg) şehri [kuşatılarak](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCns_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) Karl'ın gelmesi beklendi.[^98] Üç hafta kadar süren kuşatma boyunca Karl'ın gelmemesi üzerine 30 Ağustos 1532'de şehir ele geçirdi.[^99][^100] İbrahim Paşa birkaç kale daha ele geçirirken;[^101] Süleyman'ın gerçekleştirdiği [Alman Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_Seferi), 21 Kasım 1532'de İstanbul'a dönülmesiyle sona erdi.[^102] Birkaç ay sonra, 22 Haziran 1533 tarihinde Avusturya Arşidüklüğü ile Osmanlı İmparatorluğu arasında [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281533%29) imzalandı. Bu anlaşmayla Macaristan'ın batısındaki küçük bir bölgenin kendisine kaldığı Ferdinand, Macaristan üzerindeki hak iddiasını sonlandırırken, János Zápolya'nın Macaristan hükümdarlığını tanıdı ve Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altın vergi vermeyi kabul etti.[^103] Öte yandan sefer sırasında [Sikloş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sikl%C3%B3s), [Papoçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%B3csa), [Sopron](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sopron), [Gradcaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Graz), [Pojega](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pojega), [Zaçesne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cernik%2C_Brod-Posavina), [Nemçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Na%C5%A1ice) ve [Podgrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Podgora%C4%8D) kaleleri ele geçirilirken; [Podgogonce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pod%C4%8Detrtek) ve [Zagreb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zagreb) beyleri de kalelerinin anahtarlarını Süleyman'a göndererek bağlılıklarını bildirdi.[^104] Alman Seferi sırasında [Andrea Doria](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andrea_Doria) tarafından alınarak Habsburgların eline geçen [Koron](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koron), 1534'ün Mart ayında [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_%28eyalet%29) Sancak Beyi [Bâli Beyzâde Mehmed Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2li_Beyz%C3%A2de_Mehmed_Bey) tarafından geri alındı.[^105] ![I. Süleyman ve dört katlı tacı, Agostino Veneziano](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/Suleiman_Agostino.JPG) *I. Süleyman ve dört katlı tacı, Agostino Veneziano (Agostino Veneziano, public-domain)* Osmanlı İmparatorluğu'nun elinde bulunan [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis) Sancak Beyi Şeref Han 1531'de [Safevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) Şahı [I. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tahmasb)'a bağlandığını ilan etti.[^106][^107][^108] Osmanlı İmparatorluğu topraklarında doğmasının ardından Safevîlere sığınan, sonrasında tekrar Osmanlı'ya dönen [Ulama Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulama_Pa%C5%9Fa), Şeref Han'ın yerine Bitlis'e gönderildi. Ancak burada Şeref Han'ın kuvvetleriyle karşılaşılmasının ardından Sadrazam İbrahim Paşa, İran üzerine yapılacak sefer için Ekim 1533'te bölgeye hareket etti.[^109][^110] İbrahim Paşa bölgeye ulaşmadan önce Ulama Han, Şeref Han ile yaptığı mücadeleden galip ayrılarak Şeref Han'ı öldürdü.[^111] Diğer taraftan [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) Hanı Zülfikâr Han Süleyman yanlısı bir tutum sergileyerek şehri gizlice Süleyman'a vermesi; ancak olayın Tahmasb tarafından duyulmasının ardından Zülfikâr Han'ın öldürülmesi ve şehrin Safevî Devleti'nde kalması da İbrahim Paşa önderliğindeki kuvvetlerin bölgeye sevk edilmesinin nedenlerindendi.[^112][^113] Kış zamanı [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'e varan İbrahim Paşa, Safevîlerin elindeki [Adilcevaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adilcevaz), [Erciş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erci%C5%9F), [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van) ve [Ahlat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat)'ı ele geçirmesinin ardından ilkbaharda Halep'ten ayrıldı.[^114] Herhangi bir direniş göstermeyen [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz), 13 Temmuz 1534 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı.[^115] Kışı İstanbul'da geçirmesinin ardından 11 Haziran 1534'te [altıncı seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irakeyn_Seferi) için hareket eden Süleyman, Eylül ayında Tebriz yakınlarında İbrahim Paşa tarafından karşılandı.[^116][^117] Bir müddet sonra buradan ayrılan ordu, 31 Aralık 1534 günü teslim olan Bağdat'ı ele geçirdi.[^118][^119][^120][^121] Kışın Bağdat'ta geçirilmesinin ardından 8 Ocak 1536'da İstanbul'a dönüldü.[^122] ![I. Süleyman'ın, Osmanlı-Safevî Savaşı (1532-1555) sırasında 1554 yazında Nahçıvan'a ordusuyla ilerleyişi. Süleymannâme'de yer alan sahnelerden biridir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Istanbul%2C_Topkapi_Palace_Museum_MS_Hazine_1517_fol._592r_Campaign_on_Nachivan_in_the_South_Caucasus.png/1280px-Istanbul%2C_Topkapi_Palace_Museum_MS_Hazine_1517_fol._592r_Campaign_on_Nachivan_in_the_South_Caucasus.png) *I. Süleyman'ın, Osmanlı-Safevî Savaşı (1532-1555) sırasında 1554 yazında Nahçıvan'a ordusuyla ilerleyişi. Süleymannâme'de yer alan sahnelerden biridir. (Nakkaş Osman, public-domain)* Öte yandan 27 Aralık 1533 günü [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir) hükümdarı [Hızır Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Barbaros_Hayreddin_Pa%C5%9Fa) (Barbaros), filosuyla birlikte İstanbul'a geldi.[^123] Kendisine çeşitli hediyeler sunan ve Cezayir'i Osmanlı topraklarına katan Hızır Reis'e "Hayreddin" ünvanı veren Süleyman, Hayreddin'i [Cezayir Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cez%C3%A2yir-i_Garp_%28eyalet%29) olarak atadı. İbrahim Paşa ile görüşmek için Halep'e gidip dönen Barbaros Hayreddin Paşa, 1534 yılında [kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) oldu.[^124] 1534 Mayıs'ında ilk seferini yaptı.[^125] Güney İtalya sahillerine çeşitli saldırılar düzenledikten sonra [Tunus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunus_%28%C5%9Fehir%29)'a geldi.[^126] Küçük çaplı direnişlere rağmen Mevlây Hasan'ın hükümdarlığındaki Tunus, 1534 Ağustos'unda alındı.[^127] Mevlây Hasan'ın yardım istemesi üzerine V. Karl, Andrea Doria komutasında çeşitli devletlerin kuvvetlerinden oluşan bir donanma hazırladı ve 1535 yazında saldırdığı Tunus'u [ele geçirdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunus%27un_Fethi_%281535%29).[^128] Fransa elçisi [Jean de La Forêt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jean_de_La_For%C3%AAt)'nin girişimleri sonucunda 18 Şubat 1536 günü Süleyman, Fransa ile [kapitülasyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapit%C3%BClasyon) anlaşması imzaladı.[^129][^130] Anlaşmayla birlikte Fransızlara ticari ve hukuki alanlarda birtakım ayrıcalıklar tanındı.[^131] 14 Mart'ı 15 Mart'a bağlayan gece [Topkapı Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1)'nda konuk olan Sadrazam İbrahim Paşa, Süleyman'ın emriyle boğularak öldürüldü.[^132] Ertesi gün sadrazamlığa [Ayas Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayas_Mehmed_Pa%C5%9Fa) getirildi.[^133] ![Osman Nuri Paşa tarafından yapılan ve Preveze Deniz Muharebesi'nin resmedildiği tablo](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b2/Preveze.JPG) *Osman Nuri Paşa tarafından yapılan ve Preveze Deniz Muharebesi'nin resmedildiği tablo (Osman Nuri Pasha and Hovhannes Umed Behzad (1809–1874), public-domain)* Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1), 1536 baharında [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'deki yabancı limanları vurdu.[^134] Donanmanın [Avlonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avlonya) kıyılarında olduğu vakit Süleyman, 17 Mayıs 1537'de İstanbul'dan ayrılarak "Sefer-i Pulya" denen [Adriyatik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adriyatik_Denizi) seferine çıktı.[^135] Fransız-Osmanlı ittifakı gereğince Fransa'nın [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya)'ya kuzeyden, Osmanlı donanmasının ise güneyden saldırması kararlaştırıldı. Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki askerler, 1537 Temmuz'unda [Puglia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Puglia) bölgesinde yer alan [Castro](https://turkipedia.org/tr/wiki/Castro%2C_Puglia) şehrinde konuşlandı.[^136] [Otranto](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otranto) civarında yaklaşık iki hafta kalan askerler, daha sonra ele geçirdikleri esirlerle birlikte buradan ayrıldı. Öte yandan Fransa, İtalya'ya saldırmaktan vazgeçerek askerlerini [Hollanda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hollanda) üzerine göndermişti. İtalya'dan ayrılan Osmanlı donanması, Ağustos ayında [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)'nin elindeki [Korfu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korfu) adasını [kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korfu_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281537%29).[^137] Ancak kışın gelmesiyle kuşatma kaldırıldı.[^138] Barbaros Hayreddin Paşa, Venedik'e ait [Şira](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sire), [Patmos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batnaz), [Naksos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fa) gibi adalar alındı; Naksos ile diğer beş ada Osmanlı İmparatorluğu'na vergi vermek üzere yeniden eski dükalığa bırakıldı.[^139] Padişah ile donanma, 22 Kasım 1537'de İstanbul'a döndü.[^140] Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı olan [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) Voyvodası [Petru Rareș](https://turkipedia.org/tr/wiki/Petru_Rare%C8%99)'in vergi ödememesi üzerine Süleyman, Barbaros Hayreddin Paşa'nın donanmayla birlikte denize açılmasından bir-iki gün sonra, 9 Temmuz 1538 tarihinde saltanatındaki sekizinci [seferine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan_Seferi_%281538%29) çıktı. Başkent [Yaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C5%9F) da dahil olmak üzere Boğdan'ın büyük kısmı ile [Suceava](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suceava) ve [Besarabya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Besarabya) Osmanlı egemenliğine girdi.[^141] Petru Rareș Erdel'e sürülürken, Boğdan'ın başına [III. Ştefan](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._%C5%9Etefan) getirildi.[^142] Bu sıralarda Akdeniz'de olan Barbaros Hayreddin Paşa yönetimindeki donanma, 22 Eylül 1538'de Venedik Cumhuriyeti, [İspanyol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0spanyol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Papalık Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papal%C4%B1k_Devleti), [Ceneviz Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti) ve [Malta Şövalyeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri)'nden oluşan ve Andrea Doria'nın önderlik ettiği [Kutsal İttifak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_%C4%B0ttifak_%281538%29) donanmasının Korfu'da olduğunu öğrendi.[^143][^144] 28 Eylül 1538'de, [Preveze](https://turkipedia.org/tr/wiki/Preveze) açıklarında gerçekleşen [Preveze Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Preveze_Deniz_Muharebesi)'nden Barbaros Hayreddin Paşa zaferle ayrıldı.[^145][^146] Andrea Doria geri çekilirken [Kastelnova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%A1tel_Novi)'yı alsa da 1539 ilkbaharında denizden Barbaros Hayreddin Paşa, karadan ise Gazi Hüsrev Bey'in saldırıları sonucu ada geri alındı.[^147] 1540 Ekim'inde Venedik ile Osmanlı arasında imzalanan antlaşmaya göre [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_Yar%C4%B1madas%C4%B1) ve [Dalmaçya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalma%C3%A7ya) kıyılarındaki kaleler ve adalar Osmanlı İmparatorluğu'na bırakılırken, Venedik'in Osmanlı'ya yıllık 300.000 altın tazminat vermesi kararlaştırıldı.[^148] Öte yandan 15 Temmuz 1539'da Ayas Mehmed Paşa'nın ölümüyle boşalan sadrazamlığa [Lütfi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa) getirildi.[^149] ![I. Süleyman, Izabela Jagiellonka ve oğlu János Zsigmond Zápolya'yı kabul ederken](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Suleiman_receiving_Isabella_and_her_son_Sigismund_circa_1540.jpg/1280px-Suleiman_receiving_Isabella_and_her_son_Sigismund_circa_1540.jpg) *I. Süleyman, Izabela Jagiellonka ve oğlu János Zsigmond Zápolya'yı kabul ederken (public-domain)* 1535 yılında [Gucerat Sultanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gucer%C3%A2t_Sultanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Bahadır Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahad%C4%B1r_%C5%9Eah_%28G%C3%BCcer%C3%A2t_Sultan%C4%B1%29)'ın gönderdiği elçi ve mektup aracılığıyla [Portekiz İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Portekiz_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na karşı gerçekleştirdiği mücadele için yardım istemesi üzerine Süleyman, [Hint Okyanusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint_Okyanusu) üzerine gönderilecek gemiler için [Hadım Süleyman Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Had%C4%B1m_S%C3%BCleyman_Pa%C5%9Fa)'yı görevlendirdi.[^150][^151] 13 Haziran 1538'de [Süveyş](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F)'ten yola çıkan Hadım Süleyman Paşa, ilk olarak geldiği ve Portekizlilerin elinde bulunan [Aden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aden)'i aldı.[^152][^153] 19 Ağustos günü Aden'den ayrılan donanma, 4 Eylül'de [Diu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diu%2C_Hindistan)'ya ulaştı.[^154] Ancak [Bahadır Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahad%C4%B1r_%C5%9Eah_%28G%C3%BCcer%C3%A2t_Sultan%C4%B1%29) 1537'de ölmüş ve Portekiz'in desteğiyle yerine gelen yeğeni [III. Mahmud Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mahmud_%C5%9Eah), 1538 Eylül'ünde şehre yapılan [kuşatmada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diu_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281538%29) Portekiz tarafında yer almıştı.[^155][^156] Ancak kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı ve 25 Aralık günü Aden'e dönüldü.[^157] Bir müddet sonra ise başkent [San'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/San%27a)'da dahil olmak üzere tüm [Yemen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yemen) Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı.[^158] ### 1540-1552 Nisan 1541'de, padişahın kızkardeşi olan, [Şah Sultan'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Sultan_%28I._Selim%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29) tokat atması sebebiyle Lütfi Paşa; Sultan Süleyman tarafından [Dimetoka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimetoka)'ya sürülürken, yerine Hadım Süleyman Paşa getirildi.[^159] ![Hünernâme'de yer alan ve I. Süleyman'ın Boğdan üzerine yaptığı seferi gösteren minyatür](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3b/Hunername_264.jpg) *Hünernâme'de yer alan ve I. Süleyman'ın Boğdan üzerine yaptığı seferi gösteren minyatür (Mohammed bey, public-domain)* János Zápolya'nın 22 Temmuz 1540'ta ölmesinin ardından eşi [Izabela Jagiellonka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Izabela_Jagiellonka), Szapolyai'nin ölümünden birkaç gün önce doğan oğlu [János Zsigmond Zápolya](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._J%C3%A1nos) adına Macaristan'ın başına geçmek için Süleyman'dan onay aldı.[^160] Yaşananları duyan Ferdinand, 1541 Ağustos'unda [Budin'i kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281541%29).[^161] Önce Rumeli beylerbeyi, ardından ise üçüncü vezir [Sokollu Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sokollu_Mehmed_Pa%C5%9Fa) komutasındaki kuvvetleri Budin'e gönderen Süleyman,[^162] 23 Haziran 1541'de orduyla birlikte [sefere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stabur_Seferi) çıktı ve Budin'deki Ferdinand'ın kuvvetlerini yenilgiye uğrattı.[^163][^164] Budin'in kurtarılmasından sonra kurulan [Budin Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29)'yle Macaristan doğrudan Osmanlı topraklarına bağlanırken, Izabela Jagiellonka ve oğlu Sigismund Zapolya Erdel'e gönderildi.[^165] Kardeşi Ferdinand'ın 8 Eylül'de [Cenova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cenova)'e ulaşmasıyla yaşananları öğrenen V. Karl, 1541 sonbaharında Osmanlı İmparatorluğu'nun elindeki [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir) üzerine bir [sefer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir_Deniz_Seferi_%281541%29) düzenledi.[^166] Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu, İspanyol İmparatorluğu, [Napoli Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napoli_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Sicilya Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sicilya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), Malta Şövalyeleri, Ceneviz Cumhuriyeti ve Papalık Devleti kuvvetlerinden oluşan Andrea Doria'nın komutanlığındaki donanma, 19 Ekim'de Cezayir'e geldi.[^167] Aynı zamanda Cezayir Beylerbeyi de olan kaptan-ı derya Barbaros Hayreddin Paşa'nın yokluğunda Cezayir'i savunan [Hasan Ağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_A%C4%9Fa) komutasındaki askerler, dört ay kadar süren çatışmalar sonunda V. Karl'ın kuvvetleri karşısında zafer elde etti.[^168] Süleyman ise ordu ile birlikte 27 Kasım 1541'de [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndü.[^169] 1542'de Ferdinand'ın tekrar Budin ve [Peşte](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C5%9Fte)'ye yaptığı kuşatmalar üzerine,[^170] 17 Kasım 1542'de yeni bir sefer hazırlığı için gittiği [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'de bir müddet kalan Süleyman, 23 Nisan 1543'te Macaristan üzerine bir kez daha sefere çıktı.[^171] 8 Ağustos'ta, iki hafta süren [kuşatma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Estergon_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281543%29) sonucunda Estergon Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirildi.[^172] Birkaç hafta içerisinde ise [Siklós](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sikl%C3%B3s), [Székesfehérvár](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sz%C3%A9kesfeh%C3%A9rv%C3%A1r) ve [Szeged](https://turkipedia.org/tr/wiki/Szeged) şehirleri de alındı.[^173] 19 Haziran 1547'de, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanan ilk yazılı antlaşma olma niteliği taşıyan [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281547%29) ile Ferdinand ve V. Karl, Macaristan'ın Osmanlı İmparatorluğu kontrolünde olduğunu kabul ederken, Habsburg Hanedanı'nın elinde bulundurduğu batı ve kuzey Macaristan için Osmanlı İmparatorluğu'na yıllık 30.000 altın florin vermeyi kabul etti.[^174][^175][^176] [1542-1546 İtalya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1542-1546_%C4%B0talya_Sava%C5%9F%C4%B1) esnasında Süleyman ile [I. François](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Fran%C3%A7ois), [V. Karl](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Karl) ile İngiltere Kralı [VIII. Henry](https://turkipedia.org/tr/wiki/VIII._Henry)'e karşı bir [ittifak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa-Osmanl%C4%B1_ittifak%C4%B1) oluşturdu. 29 Mayıs 1543'te İstanbul'dan yola çıkan Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Ağustos ayında [Marsilya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marsilya)'ya ulaştı.[^177] 6 Ağustos günü, Osmanlı ve Fransa kuvvetlerinden oluşan donanma, [Savoie](https://turkipedia.org/tr/wiki/Savoy_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Dükü [III. Charles](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Charles_%28Savoie_d%C3%BCk%C3%BC%29)'ın yönetimindeki [Nice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nice) şehrini [kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nice_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1).[^178] 22 Ağustos'ta Nice ele geçirilirken, kaledeki direnişin devam etmesi sebebiyle kuşatma 8 Eylül'e kadar sürdü.[^179][^180] İleride düzenlenecek saldırılarda Fransa'ya daha kolay yardım edebilmesi için François, Osmanlı donanmasının kışı [Toulon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toulon)'da [geçirmesini sağladı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1n%C4%B1n_Toulon%27da_k%C4%B1%C5%9Flamas%C4%B1). Yaklaşık sekiz ay süren konaklama sonrası, 1544 Mayıs'ında donanma İstanbul'a dönüş için yola çıktı.[^181][^182][^183] Kasım 1544'te, Sadrazam Hadım Süleyman Paşa ile [Divane Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Div%C3%A2ne_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa)'nın divanda kavga etmesi üzerine ikisi de görevlerinden alındı ve sadrazamlığa [Damat Rüstem Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa) getirildi.[^184] 4 Temmuz 1546'da kaptan-ı derya Barbaros Hayreddin Paşa'nın vefat etmesiyle de yeni kaptan-ı derya [Sokollu Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sokollu_Mehmed_Pa%C5%9Fa) oldu.[^185] ![Hint Okyanusu'ndaki Osmanlı gemilerini gösteren bir minyatür (16. yüzyıl)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Ottoman_fleet_Indian_Ocean_16th_century.jpg) *Hint Okyanusu'ndaki Osmanlı gemilerini gösteren bir minyatür (16. yüzyıl) (Matrakçı Nasuh, 16th century, public-domain)* 1547'de Safevî Şahı [I. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tahmasb)'a karşı isyan başlatan kardeşi [Elkas Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elkas_Mirza)[^186] da İstanbul'a geldi.[^187][^188] Eşi [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan) ile birlikte 1544, 1545 ve 1546 yıllarını Edirne'de geçiren Süleyman, İstanbul'a döndükten sonra Elkas Mirza'yı doğuya gönderdi ve 29 Mart 1548'de İran üzerine [sefere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281548-1549%29) çıktı.[^189] Süleyman yönetimindeki ordu tarafından [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van)'a yapılan [kuşatmayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281548%29) [Ulama Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulama_Pa%C5%9Fa) devralırken, kısa bir süre sonra şehir ele geçirildi.[^190][^191] 1534'te Osmanlı egemenliğine girse de sonradan tekrar Safevî Devleti'nin eline geçen Tebriz, Süleyman komutasındaki kuvvetler tarafından tekrar alındı.[^192] Kışı Halep'te geçiren ordu, 1549'da [Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r)'a geldi ve İkinci vezir [Kara Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Ahmed_Pa%C5%9Fa)'yı [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan) taraflarına yolladı.[^193] Bir buçuk ay içerisinde, başta [Tortum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tortum) ve [Akçakale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C3%A7akale) olmak üzere yirmi kadar şehri ele geçiren ve [Şirvanşahlar Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan%C5%9Fahlar_Devleti) Osmanlı İmparatorluğu'na bağlayan Kara Ahmed Paşa, ordu ile birlikte 21 Aralık 1549'da İstanbul'a döndü.[^194][^195][^196] 31 Mart 1547'de ölen I. François'nın yerine Fransa kralı olan [II. Henri](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Henri), Akdeniz'de Habsburglarla mücadele için Süleyman ile anlaşma yaptı.[^197] Bunun üzerine Andrea Doria komutasındaki donanma, 8 Ekim 1550'de V. Karl adına [Mehdiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehdiye)'yi ele geçirdi. Buna karşın Osmanlı ve Fransa kuvvetlerinden oluşan donanma Fransa'nın güneyini savundu.[^198] Sokollu Mehmed Paşa'dan sonraki kaptan-ı derya [Sinan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinan_Pa%C5%9Fa) yönetiminde olan ve [Salih Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salih_Reis) ile [Turgut Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turgut_Reis)'in eşlik ettiği donanmanın, Temmuz 1551'de [Gozo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gozo) adasını ele geçirdikten sonra, 18 Temmuz günü Malta adasına yaptığı saldırı başarısızlıkla sonuçlandı.[^199] Kısa bir süre sonra donanma, Malta Şövalyeleri'nin kontrolündeki [Trablus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablus)'u [kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablus_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1). 14-15 Ağustos günlerinde ise şehir ele geçirildi.[^200][^201][^202] Trablus'un alınmasıyla [1551-1559 İtalya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya_Sava%C5%9F%C4%B1_%281551-1559%29)'nın zemini hazırlanmış oldu.[^203] 1552'de, Fransa'ya yardım etmek amacıyla yola çıkan Fransa ve Osmanlı gemilerinden oluşan donanma İtalya'nın güneyindeki [Reggio Calabria](https://turkipedia.org/tr/wiki/Reggio_Calabria)'yı ele geçirdi.[^204] 5 Ağustos 1552 günü, Ponza açıklarında Andrea Doria komutasındaki donanmayla karşılaşan Fransa-Osmanlı donanması, [yapılan deniz muharebesinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ponza_Deniz_Muharebesi_%281552%29) zaferle ayrıldı. 1553'te ise bu donanma, Ceneviz Cumhuriyeti'nin elindeki [Korsika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korsika)'nın büyük bir kısmını [ele geçirdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korsika%27n%C4%B1n_Fethi). 1551 yılında, Avusturya kuvvetlerinin Erdel'e girmesinin ardından Süleyman, [Rumeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_%28eyalet%29) Beylerbeyi Sokollu Mehmed Paşa'yı Erdel üzerine gönderdi.[^205] 10 Temmuz 1551'de [Sofya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sofya)'dan hareket eden Sokollu, 7 Eylül'de [Slankamen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salankamen)'den ayrılarak [Beçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C3%A7e) önlerine geldi ve yaklaşık 16 kaleyi ele geçirdi.[^206] Temmuz 1552'de [Lipve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lipova%2C_Arad)'yi de ele geçirdikten sonra,[^207] [Temeşvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teme%C5%9Fvar)'ı kuşatsa da hava şartlarının müsait olmaması üzerine Belgrad'a döndü.[^208] Sokollu Mehmed Paşa'nın çekilmesi üzerine Avusturya kuvvetleri Erdel'e girerek Lipve'yi geri aldı ve Segedin'i kuşatsa da bu kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı.[^209] Lipve'yi geri almak amacıyla 26 Temmuz 1552'de hareket eden Kara Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri, 35 gün kadar süren kuşatma sonrasında Temeşvar'ı ele geçirdi.[^210] Kısa bir süre sonra da Lipve'nin geri alınırken, [Vesprim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vesprim) ile [Solnok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Szolnok) da ele geçirildi.[^211] [Eğri](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fri_%28%C5%9Fehir%29)'ye yapılan kuşatma ise kış mevsiminin gelmesi sebebiyle kaldırıldı.[^212] Öte yandan 1548'de, ikinci kez Hint seferine gönderilen donanmanın başında [Pîrî Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/P%C3%AEr%C3%AE_Reis) vardı. Pîrî Reis, Osmanlı İmparatorluğu'na dahil olduğu halde Portekiz egemenliğine giren Aden'i, 26 Şubat 1548 tarihinde [geri aldı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aden%27in_Fethi).[^213] Ağustos 1552'de ise Portekiz İmparatorluğu'nun kontrolündeki [Maskat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maskat)'ı [ele geçirdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maskat%27%C4%B1n_Fethi).[^214] Sonrasında ise [Arap Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'nın sahil kısımlarını ele geçirerek [Basra Körfezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra_K%C3%B6rfezi)'ne kadar geldi ve [Katar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katar) ile [Bahreyn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahreyn)'i Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattı.[^215] Ancak ilerleyişine devam etmeyen Pîrî Reis, donanmayı [Basra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra)'da bırakarak [Süveyş](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F)'e döndü. Bu yüzden bir süre hapsedildi, 1554'te ise Süleyman tarafından idam edildi. Hint Okyanusu üzerine yapılacak olan üçüncü sefer için [Koca Murat Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_Murad_Reis) görevlendirildi. Açık denizde Dom Diogo de Noronha komutasındaki Portekiz Donanması'yla yapılan çarpışmalardan Koca Murat Reis zaferle ayrılsa da rüzgârın aksi istikamette olması sebebiyle Basra'ya dönmek zorunda kaldı.[^216] Başarıyla sonuçlanmayan bu seferin ardından [Seydi Ali Reis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seydi_Ali_Reis)'in önderliğinde dördüncü ve son sefer 1553 yılında yapıldı. Portekiz gemileriyle yapılan çatışmalar ve yakalanılan fırtınalar sebebiyle zayıflayan ve sayısı azalan Osmanlı gemileri [Surat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Surat%2C_Hindistan)'a ulaşarak, kalan teçhizat ve topları Gucerat sultanının valisi Recep Han'a bıraktı.[^217] Osmanlı İmparatorluğu ile Safevî Devleti arasındaki ilişkilerin iyi olmaması sebebiyle bir süre burada kalan Seydi Ali Reis, 1555'te imzalanan Amasya Antlaşması'nın ardından hareket ettiği İstanbul'a 1557 yılında vardı.[^218] ### 1553-1561 ![Süleymannâmede yer alan I. Süleyman'ı Nahcıvan Seferi sırasında gösteren bir minyatür](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ee/Sueleymanname_nahcevan.jpg) *Süleymannâmede yer alan I. Süleyman'ı Nahcıvan Seferi sırasında gösteren bir minyatür (Fethullah Çelebi Arifi (historian, poet and painter) and/or Matrakçı Nasuh (painter of landscape) and/or other painters at the court of Sultan Suleiman the magnificent, 16th century, public-domain)* Şah Tahmasp'ın [Erciş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erci%C5%9F), [Adilcevaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adilcevaz), [Bargiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muradiye) ve [Ahlat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat)'ı; oğlu İsmail Mirza'nın ise [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'u alması üzerine Damat Rüstem Paşa komutasındaki kuvvetler İran üzerine yollandı.[^219] Ancak sonraları bu kuvvetler geri çağrıldı ve 28 Ağustos 1553'te Süleyman komutasındaki ordu [sefere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nahc%C4%B1van_Seferi) çıktı.[^220][^221] Süleyman, tahta geçmek istediği yönünde söylentiler olan oğlu [Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mustafa)'yı 6 Ekim'de, [Konya Ereğlisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ere%C4%9Fli)'nde boğdurdu.[^222][^223] Aynı gün Rüstem Paşa sadrazamlıktan azledildi ve yerine Kara Ahmed Paşa getirildi.[^224] Öte yandan kışı Halep'te geçiren, ilkbaharda ise Nahçıvan'a kadar ilerleyen Osmanlı ordusu, Şah Tahmasp'ın çekilmesi üzerine [Nahçıvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van), [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan) ve [Karabağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaba%C4%9F) taraflarını ele geçirdi.[^225] [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya)'ya döndü ve kışı burada geçirdi.[^226] 29 Mayıs 1555'te, iki devlet arasında imzalanan [Amasya Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ile sınır belirlenirken; Bağdat dahil [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'ın büyük kısmı, [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'ın batısı ([İmereti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mereti), [Megrelya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelya), [Guria](https://turkipedia.org/tr/wiki/Guria)[^227][^228]), [Fırat](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1rat) ile [Dicle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dicle) nehirleri arasındaki bölge (Azerbaycan'ın batısı ve Tebriz[^229]) Osmanlı İmparatorluğu'nda,[^230][^231] [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan), [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'ın ve [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'ın doğusu ([Mesheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesheti), [Kaheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaheti), [Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli)) ise [Safevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)de kaldı.[^232][^233] 31 Temmuz 1555'te İstanbul'a dönen Süleyman, 29 Eylül'de Sadrazam Kara Ahmed Paşa'yı idam ettirdi ve yerine tekrar Damat Rüstem Paşa'yı getirdi.[^234] Habsburglarla Fransa arasında 1551 yılından beri süregelen savaş esnasında Fransa Kralı II. Henri, 30 Aralık 1557 tarihinde Süleyman'a mektup yazarak kendisinden yardım istedi.[^235] Fransa'ya yardım amacıyla Nisan 1558'de İstanbul'dan ayrılan Turgut Reis ve [Piyale Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piy%C3%A2le_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı donanması, 13 Haziran 1558'de İtalya'ya vardı.[^236] Temmuz ayında [İspanyol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0spanyol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun elindeki [Balear Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balear_Adalar%C4%B1)'na, başarıyla sonuçlanan [saldırılar düzenlenmeye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balear_Adalar%C4%B1%27na_Osmanl%C4%B1_sald%C4%B1r%C4%B1lar%C4%B1) başlandı.[^237] Bunun üzerine İspanya Kralı [II. Felipe](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Felipe), Osmanlı İmparatorluğu'nun elindeki Trablus'u geri almak amacıyla Papa [IV. Paulus](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Paulus)'tan yardım istedi. İspanyol İmparatorluğu, Venedik Cumhuriyeti, [Papalık Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papal%C4%B1k_Devleti), [Ceneviz Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti), [Savoy Dükalığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Savoy_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Malta Şövalyeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri)'nden oluşan donanma, 10 Şubat 1560'ta Trablus'a doğru yola çıktı. 7 Mart'ta [Cerbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cerbe) adasını ele geçiren donanma, burada bir kale inşasına başladı.[^238] Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ise 11 Mayıs'ta Cerbe'ye ulaştı.[^239] Yapılan [deniz muharebesinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cerbe_Deniz_Muharebesi) Osmanlı donanması zaferle ayrıldı.[^240] Oğulları [Şehzade Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Bayezid_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29) ile [Şehzade Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim) arasında yaşanan [Konya Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya_%C5%9Eehz%C3%A2deler_Muharebesi)'nde büyük oğlu [Şehzade Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim)'in taraftarı oldu.[^241] İran'a sığınan [Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Bayezid_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29) ve oğullarını, [Şah Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tahmasb) ile yaptığı mektuplaşmanın sonunda, 25 Eylül 1561'de, [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin)'de boğdurttu.[^242] ### 1562-1566 ![Johann Peter Krafft tarafından 1825 yılında yapılan bu tabloda, Zigetvar Kuşatması gösterilmektedir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Johann_Peter_Krafft_005.jpg/1280px-Johann_Peter_Krafft_005.jpg) *Johann Peter Krafft tarafından 1825 yılında yapılan bu tabloda, Zigetvar Kuşatması gösterilmektedir. (Johann Peter Krafft, public-domain)* 10 Temmuz 1561'de Sadrazam Rüstem Paşa öldü, yerine [Semiz Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semiz_Ali_Pa%C5%9Fa) atandı.[^243] 1562 yılında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gelen elçi [Ogier Ghislain de Busbecq](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogier_Ghislain_de_Busbecq) aracılığıyla Habsburglarla Osmanlı İmparatorluğu arasında sekiz yıllık bir [antlaşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281562%29) imzalandı. Bu antlaşmaya göre Ferdinand, Erdel'in Osmanlı'da kaldığını ve 1547'deki antlaşmada olduğu gibi yıllık 30.000 altın vergi vermeyi kabul etti. Turgut Reis ve Piyale Paşa'nın komutasındaki Osmanlı donanması, 18 Mayıs 1565 tarihinde Malta Şövalyeleri'nin elindeki Malta adasını bir kez daha [kuşattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1).[^244] Malta Şövalyeleri'nin yanında İspanyol İmparatorluğu, Sicilya Krallığı ve Maltalı siviller de adanın savunmasına destek oldu. 11 Eylül'de başarısızlıkla sonuçlanan kuşatma sonrasında Turgut Reis de çarpışmalar esnasında aldığı darbe ile öldü.[^245] Ancak 1565 yılında I. Süleyman'ın vefatına az kala [Piyale Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piy%C3%A2le_Pa%C5%9Fa) komutasındaki gemiler [Sakız adasını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1%27n%C4%B1n_Fethi) Osmanlı topraklarına katmışlardır. ![Yaşlanmış I. Süleyman'ı iki has-oda ağası ile birlikte tasvir eden minyatür](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/Suleiman_I._after_1560.jpg) *Yaşlanmış I. Süleyman'ı iki has-oda ağası ile birlikte tasvir eden minyatür (Nigârî, public-domain)* ![I. Süleyman'ın bedeninin Belgrad'tan dönerken. Oğlu İkinci Selim onu bekliyor.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/The_body_of_Suleiman_I_arrives_to_Belgrade%2C_Selim_II_is_waiting_for_it_A.jpg/1280px-The_body_of_Suleiman_I_arrives_to_Belgrade%2C_Selim_II_is_waiting_for_it_A.jpg) *I. Süleyman'ın bedeninin Belgrad'tan dönerken. Oğlu İkinci Selim onu bekliyor. (public-domain)* ![I. Süleyman'ın cenazesinin İstanbul'a getirilmesi, Zafernâme](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/The_Funeral_of_Sultan_Suleyman_the_Magnificent.jpg) *I. Süleyman'ın cenazesinin İstanbul'a getirilmesi, Zafernâme (The Chester Beatty Library : http://www.cbl.ie/cbl\_image\_gallery/image.asp?ID=94&Collection=Islamic&ImageNumber=T0002841 + http://www.cbl.ie/cbl\_image\_gallery/image.asp?ID=93&Collection=Islamic&ImageNumber=T0002840, public-domain)* Osmanlı hükûmeti, 1562'deki antlaşmada yer alan koşullara göre yıllık vergisini ödemeyen Ferdinand'ın 1564 yılındaki ölümünün ardından Kutsal Roma İmparatoru olan [II. Maximilian](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Maximilian_%28Kutsal_Roma_imparatoru%29)'dan hem eski borçların ödenmesini hem de kalan altı yıl için vergilerin ödenmesi teminatını istedi. Maximilian, İstanbul'a gönderdiği elçiyle bu koşulları yerine getirdi. Ancak karşılıklı sınır ihlalleri sonrasında, Semiz Ali Paşa'nın 28 Haziran 1565'teki ölümünün ardından sadrazamlığa gelen Sokollu Mehmed Paşa'nın tutumu üzerine Süleyman; 1 Mayıs 1566'da, yaklaşık 13 yıl aradan sonra, 72 yaşında 13. seferine çıktı.[^246][^247] 27 Haziran'da Belgrad'a varan ve burada Sigismund Zapolya'nın kuvvetlerinin de katıldığı Osmanlı Ordusu, 2 Ağustos'ta Zigetvar'a vardı.[^248][^249][^250] Süleyman ise kuşatma yerine 5 Ağustos'ta varmış ve kuşatmanın görülebileceği bir tepede yer alan çadırına yerleşmişti.[^251][^252] 7 Eylül 1566 gecesi, Zigetvar'ın [alınmasından](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zigetvar_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) bir gün önce, kaynaklara göre [gut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gut), [dizanteri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dizanteri), [felç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fel%C3%A7) veya [anjin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonsilit) sebebiyle öldü.[^253] Öte yandan Zigetvar'ın yanında [Göle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gyula), [Yanva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ineu), [Lügos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lugoj) ve diğer bazı kaleler de ele geçirilmişti.Zigetvar Kalesi hücumları devam ederken 73 yaşında ordusunun başında on üçüncü seferini yapmış olan Sultan Süleyman, 6-7 Eylül 1566 Cuma günü akşamı yani Cumartesi gecesi sabaha dört kala vefat etmişti. Çadırında hasta hâlinde bulunan pâdişah, kale zaptının uzamasından dolayı canı sıkılarak Sadrazâm Sokullu Mehmed Paşa'ya hitaben en son olarak "Şu ocağa yanacak dahi alınmaz mı?" yazılı hatt-ı hümâyûnunu gönderip kalenin zaptını işaret etmişti. Filhakika pâdişahın vefatının ertesi günü kale alınmış ve Süleyman'ın ölümü 48 gün boyunca, 21 Ekim günü ordunun Zigetvar'dan ayrılışına kadar saklandı.[^254] Çünkü düşman karşısında gerçekleşen bu hâdiseyi Kapıkulu Ocakları'nın öğrenmesi durumunda ayaklanabilecekleri için Sokullu Mehmed Paşa bu konuda çok titiz davranmış, böylece herhangi bir olumsuz durum oluşmasının önüne geçilmiştir. Sultan'ın cenazesi, 28 Kasım'da [Şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) [Ebussuud Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi)'nin kıldırdığı namazın ardından [Süleymaniye Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye_Camii)'nde toprağa verildi.[^255] Süleyman'ın vefatının ardından yerine oğlu [II. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim) geçti. ## Hukuki ve siyasi reformlar ![Sultan Süleyman'ın ABD Kongresi'nde bulunan mermerden yapılmış kabartma portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fc/Suleiman_bas-relief_in_the_U.S._House_of_Representatives_chamber.jpg) *Sultan Süleyman'ın ABD Kongresi'nde bulunan mermerden yapılmış kabartma portresi (Sculpture by Joseph Kiselewski; photo by the Architect of the Capitol, public-domain)* Sultan Süleyman Batı'da "Muhteşem" olarak bilinirken, Osmanlı tebaasında *Kanunî* (قانونی) olarak bilinirdi.[^256] Kendisinden önceki dokuz Osmanlı Padişahı tarafından verilen tüm kararları topladı. Yinelemeleri ortadan kaldırdıktan ve çelişkili ifadeler arasında seçim yaptıktan sonra, İslam'ın temel yasalarını ihlal etmeyecek şekilde tek bir kanunname yayınladı.[^257] Süleyman bu çerçevede, mevzuatta reform yapmaya çalıştı ve bu reformlar, [Şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam)ı [Ebussuud Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi) tarafından desteklendi. Kanun yasaları nihai halini aldığında *Kanun‐i Osmânî* (قانون عثمانی) olarak bilindi. Süleyman'ın kanunnamesi üç yüz yıldan fazla devam etti.[^258] ## Kültür ve sanat alanındaki gelişmeler ### Mimari gelişmeler ![Süleymaniye Camii, Kanuni Sultan Süleyman tarafından Mimar Sinan'a 1551-1558 yılları arasında yaptırılmıştır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Cour_mosquee_Suleymaniye_Istanbul.jpg/1280px-Cour_mosquee_Suleymaniye_Istanbul.jpg) *Süleymaniye Camii, Kanuni Sultan Süleyman tarafından Mimar Sinan'a 1551-1558 yılları arasında yaptırılmıştır. (Myrabella, CC-BY-SA-3.0)* I. Süleyman'ın padişahlığı döneminde, I. François tarafından İstanbul'a yollanan Fransız elçi [Pierre Gilles](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pierre_Gilles)'in yazdıklarına göre şehirde [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) döneminden fazla yapı kalmamıştı.[^259] Döneminde birden fazla sultan [külliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClliye) yaptıran Süleyman döneminde ilk olarak, babası I. Selim döneminde yapımına başlanılan [I. Selim Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yavuz_Selim_Camii)'nin yapımı tamamlanırken;[^260] oğlu [Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mehmed_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29) için [Şehzadebaşı Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Camii) ve kendisi için, [Osmanlı mimarisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi)nin en önemli örneklerinden biri olarak kabul edilen [Süleymaniye Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye_Camii) yapıldı.[^261][^262] Yine padişahın yakınlarının külliyeleri; [Rüstem Paşa Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa_Camii), [Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sokollu_Mehmed_Pa%C5%9Fa_K%C3%BClliyesi), [Kılıç Ali Paşa Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Ali_Pa%C5%9Fa_Camii), [Haseki Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haseki_K%C3%BClliyesi) ve Mihrimah Sultan külliyeleri ([Üsküdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_Camii_%28%C3%9Csk%C3%BCdar%29) ve [Edirnekapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_Camii_%28Edirnekap%C4%B1%29)'da olmak üzere iki tane), [Hadım İbrahim Paşa Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Had%C4%B1m_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa_Camii), [Kara Ahmed Paşa Külliyesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazi_Ahmed_Pa%C5%9Fa_Camii) de bu dönemde inşa edildi.[^263] Öte yandan nüfus artışına bağlı olarak İstanbul'da çekilen su sıkıntısının önüne geçmek amacıyla su tesisleri yenilendi ve Kırkçeşme su sistemi kuruldu.[^264] ![Geç rönesans dönemi sanatçısı Paolo Veronese tarafından çizilmiş portresi, 1560'lar](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Paolo_Veronese_%28Nachfolger%29_-_Sultan_Soliman_II._-_2249_-_Bavarian_State_Painting_Collections.jpg) *Geç rönesans dönemi sanatçısı Paolo Veronese tarafından çizilmiş portresi, 1560'lar (Follower of Paolo Veronese, public-domain)* Bu imar faaliyetlerinde başı çeken kurum, saraya bağlı olarak çalışan ve devlet sınırlarındaki her türlü resmî inşaat işlerini yürüten [Hassa Mimarlar Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hassa_Mimarlar_Oca%C4%9F%C4%B1) ile başındaki hassa mimarbaşı idi.[^265] Süleyman tahta çıktığı dönemde hassa mimarbaşı, I. Selim döneminde göreve gelen [Acem Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acem_Ali)'ydi.[^266] 1538 veya 1539 yılında ölen Acem Ali'nin ardından yerine gelen ve Süleyman döneminde yapılan mimari eserlerin çoğunda imzası bulunan [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan), Osmanlı döneminin en büyük mimarlarından biri olarak kabul edilmektedir.[^267][^268] ### Sanatsal gelişmeler ![Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait altın bir sikke, 1520.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Gold_Coin_of_S%C3%BCleiman_the_Magnificent.jpg) *Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait altın bir sikke, 1520. (public-domain)* I. Süleyman'ın saltanatı döneminde yetişen başlıca şairler arasında [Fuzûlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuz%C3%BBl%C3%AE), [Bâki](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2k%C3%AE), [Pîr Sultan Abdal](https://turkipedia.org/tr/wiki/P%C3%AEr_Sultan_Abdal) ve [Bağdatlı Ruhi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdatl%C4%B1_R%C3%BBh%C3%AE) gösterilmektedir.[^269] [Matrakçı Nasuh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matrak%C3%A7%C4%B1_Nasuh) ise dönemin önemli ressam, tarihçi ve [minyatür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Minyat%C3%BCr) sanatçılarındandı.[^270] Yine bu çağda yaşayan ve [*Süleymannâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymann%C3%A2me)yi yazan şehnameci Arifî, [nakkaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nakka%C5%9F) Nigarî ve [hattat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattat) [Ahmed Karahisarî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Karahisari) de dönemin önde gelen sanatçıları arasında yer almaktadır.[^271] Sultan Süleyman döneminde ayrıca sadrazam [Pargalı Makbul İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa), [Mohaç Meydan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moha%C3%A7_Muharebesi) sonrasında Budin'den İstanbul'a *Üç Güzeller* olarak anılan [mitolojik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_mitolojisi) heykeller getirmiş ve [At Meydanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultanahmet_Meydan%C4%B1)'nda bulunan sarayına dikmiştir. Bu heykeller her ne kadar ilgi uyandırsa da bazı çevreler tarafından put olarak görülüp hoş karşılanmadığı için kalıcı olamamıştır. Bu heykellerin yanı sıra, Budin'den bazı Doğu ve Batı düşünürlerinin eserleri İstanbul'a getirilmiş ve kütüphane oluşturulmuştur. Bu eserler Macar kralı Matthias Corvinus'un kurduğu geniş kütüphaneden savaş ganimeti olarak elde edilmiştir. Süleyman bu yönüyle Osmanlı kütüphane kültüründe etkili ve önemli bir padişah olarak yer alır. Aynı zamanda Kanuni 1532 yılında [Osmanlı-Habsburg rekabeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Avusturya_sava%C5%9Flar%C4%B1) sırasında üstünlüğünü her alanda göstermek istemesi sebebiyle Venedikli tüccarlara, İtalyan baş hazinedar [Alvise Gritti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alvise_Gritti) aracılığı ve [Makbul İbrahim Paşa'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) teşvikiyle [dört katlı bir tacı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanuni%27nin_D%C3%B6rt_Katl%C4%B1_Tac%C4%B1) 115.000 [Duka](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCk)ya yaptırdı, tacın dört katı o dönem bilinen dört kıtayı temsil ederken aynı zamanda Papanın ünlü üç katlı tacına gönderme olarak yapıldığı da bilinmekte. Tacın Süleyman sonrası eritildiği tahmin edilse de Avrupa'daki efsanesi bitmedi ve Avrupalı ressamlar tarafından sık sık [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) ve [I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed) gibi Osmanlı Padişahlarının başlarında tasvir edildi.[^272][^273] ### Eğitim Sultan Süleyman döneminde çok sayıda medrese kurulmuştur. Bu dönemde sarayda kurulan kütüphanelerden çok, medrese ve külliyelerde kurulan kütüphanelerin ön planda olduğu görülmektedir. Bu da devletin halkın eğitimini daha ön planda tutmaya başladığının göstergesi olarak görülebilir. I. Süleyman döneminde kurulan ve Osmanlı Devleti'nin ikinci büyük eğitim kurumu olan [Süleymaniye Medreseleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye_Medresesi) açmış olduğu farklı bilim dalları nedeniyle (özellikle tıp, matematik ve diğer akli bilimler) yeniden bir sınıflamaya gidilmiştir. Sultan Süleyman döneminde yapılan düzenlemeyle Osmanlı medreselerinde eğitim Dahil medreselerinden sonra iki aşamaya ayrılmıştır. Birincisi [Sahn-ı Seman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi) medreselerinde hukuk, ilâhiyat ve edebiyat dallarında yapılan eğitim, ikincisi ise Süleymaniye Medreselerinde matematik ve tıp alanlarında yapılan eğitimdir. ## Özel hayatı ![Süleyman'ın Süleymaniye Camii'ndeki kabri şerifi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/%C4%B0stanbul_5622.jpg/1280px-%C4%B0stanbul_5622.jpg) *Süleyman'ın Süleymaniye Camii'ndeki kabri şerifi (User:Darwinek, CC-BY-SA-3.0)* ![Alman Barok ressam Anton Hickel'in Hürrem ve Sultan adlı tablosu (1780)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0e/Anton_Hickel_-_Roxelane_und_der_Sultan.jpg) *Alman Barok ressam Anton Hickel'in Hürrem ve Sultan adlı tablosu (1780) (Anton Hickel, public-domain)* Saruhan Sancak Beyi olduğu sıralarda hareme giren ve gerçek ismi bilinmediğinden Fülane Hatun olarak geçen kadın, çoğu tarihçi tarafından Süleyman'ın ilk eşi olarak gösterilmektedir. Tarihçi Çağatay Uluçay; Süleyman'ın [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan), [Mahidevran Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahidevran_Sultan) ve [Gülfem Hatun](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClfem_Hatun) olmak üzere üç eşi olduğunu ve başka eşlerinin de olabileceğini söyler.[^274] Öte yandan Mahidevran Sultan'dan dünyaya gelen Mahmud;[^275] Mahidevran Sultan'dan dünyaya gelen [Şehzade Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mustafa); Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen [Şehzade Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mehmed_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29), [Mihrimah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_k%C4%B1z%C4%B1%29), [Şehzade Abdullah](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman), [Şehzade Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim), [Şehzade Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Bayezid_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29), [Şehzade Cihangir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Cihangir) ve annesinin Gülfem Hatun olduğu yönünde görüşler olan Şehzade Murad olmak üzere Süleyman'ın toplamda sekiz erkek ile iki kız çocuğu olduğu kesin olarak bilinmektedir.[^276] Bunlara ek olarak Yılmaz Öztuna; Şehzade Orhan, Şehzade Osman, Şehzade Abdullah, Şehzade Mehmed, Şehzade Mehmed, Şehzade Orhan'ı da Süleyman'ın oğlu olarak göstererek bu sayının on beş olduğunu belirtir ve Fatma Sultan adında bir kızı daha olduğunu söyler. ![Kanunî Sultan Süleyman Türbesi'nin içi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Grave_of_Sultan_Suleiman_I_Kanuni.JPG/1280px-Grave_of_Sultan_Suleiman_I_Kanuni.JPG) *Kanunî Sultan Süleyman Türbesi'nin içi (Interfase, CC-BY-SA-4.0)* **Eşleri** - [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan): Sancak beyliği veya 1520'deki tahta çıkışının ardından haremine girdiği tahmin edilen cariye Hürrem Sultan, 1521'de Mehmed'i, 1522'de Mihrimah'ı, 1522 veya 1523'te Abdullah'ı, 1524'te Selim'i, 1525'te Bayezid'i, 1531'de Cihangir'i dünyaya getirdi. 15 Nisan 1558'de öldü. - [Mahidevran Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahidevran_Sultan) (bazı kaynaklarda ismi Gülbahar olarak da geçer):[^277] 1500 yılı civarında doğan Mahidevran Sultan, 1515'te Mustafa'yı dünyaya getirdi.[^278] Mustafa'nın Süleyman tarafından 6 Ekim 1553'te boğdurulmasının ardından Bursa'da yaşamaya başladı.[^279] 3 Şubat 1581'de, Bursa'da öldü.[^280] - [Gülfem Hatun](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClfem_Hatun): Süleyman'ın, Hürrem Sultan'dan önceki ve sonraki hasekisi olduğu yönünde görüşler olan, cariye kökenli eşiydi.[^281][^282][^283] 1561 veya 1562 yılında ölen Gülfem Hatun'un,[^284][^285] 1521'de dünyaya gelen ve 12 Ekim 1521'de ölen Şehzade Murad'ın annesi olduğu yönünde görüşler mevcuttur.[^286] - Fülane Hatun: Süleyman'ın ilk eşi olup, gerçek adı bilinmemektedir. 1512'de dünyaya gelen Mahmud'un annesiydi. **Çocukları** ![II. Selim](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/II._Selim_Han.jpg/1280px-II._Selim_Han.jpg) *II. Selim (Belli değil, public-domain)* - Şehzade Mahmud:[^287] y. 1513, Manisa - 29 Ekim 1521, İstanbul, [Yavuz Selim Camii Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yavuz_Selim_Camii)'ne gömülmüştür.[^288] - [Şehzade Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mustafa):[^289] 1515 yılında Mahidevran Sultan'dan dünyaya geldi.[^290][^291] Çeşitli sancaklarda, sancak beyi olarak görev yaptı. Tahta geçmek istediği söylentilerinin ardından 6 Ekim 1553 günü, [Konya Ereğlisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ere%C4%9Fli)'nde babası Süleyman tarafından boğdurtuldu.[^292][^293] - Şehzade Murad:[^294][^295] y. 1515'te dünyaya gelen ve 19 Ekim 1521'de ölen Murad'ın annesi kesin olarak bilinmese de, Gülfem Hatun olduğu yönünde iddialar bulunmaktadır.[^296][^297] - [Şehzade Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Mehmed_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29):[^298] 1521 yılında Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen Mehmed, 1543 yılında öldü.[^299] - [Mihrimah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrimah_Sultan_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_k%C4%B1z%C4%B1%29)[^300]: 1522 yılında, Hürrem Sultan'dan dünyaya geldi, 1578'de öldü. - Şehzade Abdullah:[^301] 1522 veya 1523 yılında, Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen Abdullah, doğumundan iki-üç yıl sonra öldü.[^302][^303] - [Şehzade Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Selim)[^304]: 1524'te Hürrem Sultan'dan dünyaya geldi.[^305][^306] Annesi Hürrem Sultan'ın ölümünden sonra, kardeşi Bayezid ile girdiği taht mücadelesinde babası Süleyman'ın da desteğini aldı. Süleyman'ın vefatının ardından, II. Selim (Sarı Selim) olarak Osmanlı Padişahı oldu. 1574'te ölene kadar padişah olarak kaldı. - [Şehzade Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Bayezid_%28I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_o%C4%9Flu%29)[^307] (1525-1561): 1525'te Hürrem Sultan'dan dünyaya geldi.[^308][^309] Hürrem Sultan'ın ölümünden sonra, kardeşi Selim ile taht mücadelesine girdi. Süleyman'ın Selim'in tarafını tutmasıyla İran'a kaçtı. 1561'de Osmanlı elçileri tarafından [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin)'de boğularak öldürüldü.[^310] - [Şehzade Cihangir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Cihangir)[^311] (1531-1553): 1531'de Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen Cihangir, 1553'te öldü.[^312] - Raziye Sultan:[^313] 1556'da öldü. Tarihçiler, Süleyman'ın Mihrimah Sultan'dan başka kızı olmadığını[^314] düşünseler de yeni çıkan belgelerle bunun doğru olmadığı kanıtlanmıştır.[^315][^316] Tasasız Raziye olarak da bilinir. Kabri, Süleyman'ın süt kardeşi [Yahya Efendi Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahya_Efendi_T%C3%BCrbesi)'nde yer almaktadır.[^317] ### Edebî kimliği *Muhibbî* [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas)ıyla şiirler yazan Süleyman'ın bir de [divanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_%28edebiyat%29) vardır.[^318] Nadiren de olsa Muhib, I. Süleyman, Meftûnî, Âcizî mahlaslarını kullandığı hacimli divanında tam 2.779 adet gazel bulunmaktadır ki divan şairleri arasında oldukça fazla gazel yazmış olan Zâtî'nin bile ulaştığı gazel sayısı 1.825'tir. Kanuni böylece divan edebiyatının gazel rekorunu kırmıştır. ## Popüler kültürdeki yeri - 2003 yapımı [*Hürrem Sultan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan_%28dizi%29) isimli Türk dizisinde I. Süleyman'ı [Ali Sürmeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_S%C3%BCrmeli) canlandırdı. - [Ubisoft](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ubisoft)'un yapımcılığını yaptığı, 2011 yapımı [*Assassin's Creed: Revelations*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Assassin%27s_Creed%3A_Revelations) oyununda şehzade olarak yer almaktadır. [*Age of Empires III*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Age_of_Empires_III) ve [*Civilization V*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Civilization_V) oyunlarında da Osmanlı'nın hükümdarı olarak yer almaktadır. Ayrıca [*Civilization VI*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Civilization_VI) oyununa gelen *Gathering Storm* eklenti paketi ile Osmanlı hükümdarı olarak yerini almıştır. - [*Paradox Interactive*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paradox_Interactive) tarafından geliştirilen [*Europa Universalis IV*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Europa_Universalis_IV) oyununda kapak fotoğraflarındaki hükümdarlardan biri olarak yerini aldı. - 2011-2014 yılları arasında yayınlanan ve I. Süleyman döneminin anlatıldığı [*Muhteşem Yüzyıl*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhte%C5%9Fem_Y%C3%BCzy%C4%B1l) adlı Türk dizisinde [Halit Ergenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halit_Ergen%C3%A7) tarafından canlandırılmıştır. - 2021 yılında başlayan [*Barbaroslar: Akdeniz'in Kılıcı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Barbaroslar%3A_Akdeniz%27in_K%C4%B1l%C4%B1c%C4%B1) dizisinde [Ekrem İspir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekrem_%C4%B0spir_%28oyuncu%29) tarafından canlandırılmıştır. - 2022 yılında başlayan [*Barbaros Hayreddin: Sultanın Fermanı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Barbaros_Hayreddin%3A_Sultan%C4%B1n_Ferman%C4%B1) dizisinde [Arif Pişkin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arif_Pi%C5%9Fkin) tarafından canlandırılmıştır. ## Ayrıca bakınız - [I. Süleyman'ın seferleri listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman%27%C4%B1n_seferleri_listesi) - [Osmanlıların Roma mirası iddiası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1lar%C4%B1n_Roma_halefli%C4%9Fi_iddias%C4%B1) [^1]: Divan Sahibi Osmanlı Sultanları ve Mahlasları/Tarih/milliyet blog. [^2]: Tarihte Olağanüstü Kişiler. 2004, s. sf. 19. [^3]: Britannica Bilgi Hazinesi. 2008, s. sf. 477. [^4]: Sakaoğlu, Necdet. Kanunî 10 yılını seferlerde 36 yılını sarayda geçirdi. NTV Tarih, Aralık 2012, s. 20. [^5]: Kültürde ve askeriyede ‘Magnifique’ bir dönem. Tarih Dergisi, Eylül 2020. [^6]: Entelektüel bir hükümdar: Fatih Sultan Mehmet. [^7]: Mansel, Phillip; s. 61 [^8]: Yılmaz Öztuna, Ötüken Yayınlar, Mayıs 2016, İstanbul, Yayın No:572. Sayfa 141 [^9]: Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300-1923. Basic Books, 2005, s. 145. [^10]: Atıl, Esin. The Golden Age of Ottoman Art. Aramco Services Co, Temmuz-Ağustos 1987, s. 24-33. [^11]: Woodhead, Christine. The Ottoman World. 2011, s. 5. [^12]: Şahin, Kaya. Empire and Power in the Reign of Süleyman: Narrating the Sixteenth-Century Ottoman World. Cambridge University Press, 2013. [^13]: Clot, André; sf. 25 [^14]: Zirvede Tek Başına. 2009, s. sf. 4. [^15]: Afyoncu, Erhan; sf. 15 [^16]: Afyoncu, Erhan; sf. 15 [^17]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 234 [^18]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 234 [^19]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^20]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^21]: Clot, André; sf. 28 [^22]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^23]: The Sultans. 1973, s. sf. 36. [^24]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^25]: Afyoncu, Erhan; sf. 16 [^26]: Kinross, Patrick; sf. 175 [^27]: XVI. Yüzyılda Şam Beylerbeyliğinin İdarî Taksimatı, s. 357-358. [^28]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 308 [^29]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 330 [^30]: Afyoncu, Erhan; sf. 20 [^31]: Osmanlı Tarihi. 2009, s. sf. 157-189. [^32]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 311-312 [^33]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^34]: Imber, Colin; sf. 49 [^35]: Clot, André; sf. 39 [^36]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^37]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^38]: Afyoncu, Erhan; sf. 29 [^39]: Kinross, Patrick; sf. 176 [^40]: Afyoncu, Erhan; sf. 29 [^41]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 4 [^42]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^43]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 315 [^44]: Afyoncu, Erhan; sf. 29 [^45]: Afyoncu, Erhan; sf. 35 [^46]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^47]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^48]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^49]: Afyoncu, Erhan; sf. 37 [^50]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^51]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^52]: Celalzade Mustafa Çelebi; sf. 106 [^53]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^54]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^55]: Afyoncu, Erhan; sf. 43 [^56]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^57]: Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323 [^58]: Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323 [^59]: Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 323 [^60]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^61]: Kinross, Patrick; sf. 187 [^62]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 5 [^63]: Severy, Merle; sf. 580 [^64]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 326 [^65]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 326 [^66]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 [^67]: Macaristan'da Osmanlı hakimiyetinin ve idarî teşkilatın kuruluşu ve gelişmesi. 2000, s. sf. 34. [^68]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 [^69]: Afyoncu, Erhan; sf. 46 [^70]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 346 [^71]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 346 [^72]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 [^73]: Afyoncu, Erhan; sf. 46 [^74]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 347 [^75]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 [^76]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 [^77]: Afyoncu, Erhan; sf. 47 [^78]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 328 [^79]: Afyoncu, Erhan; sf. 55 [^80]: Ferdinand I., 1503-1564: Fürst, König und Kaiser. 2003. [^81]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 328 [^82]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 [^83]: Afyoncu, Erhan; sf. 55 [^84]: Afyoncu, Erhan; sf. 55 [^85]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329 [^86]: Afyoncu, Erhan; sf. 55 [^87]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 6 [^88]: Afyoncu, Erhan; sf. 55 [^89]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 329 [^90]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 331 [^91]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 332 [^92]: Turnbull, Stephen; sf. 51 [^93]: E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, s. sf. 465. [^94]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 [^95]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 [^96]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 [^97]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 [^98]: Afyoncu, Erhan; sf. 57 [^99]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 334 [^100]: The Enemy at the Gate: Habsburgs, Ottomans, and the Battle for Europe. 2009, s. 59. [^101]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335 [^102]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 [^103]: Gescchiste des Osmanichen. 2009, s. sf. 350-351. [^104]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335 [^105]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 335 [^106]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349 [^107]: Imber, Colin; sf 51 [^108]: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 330-331. [^109]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 [^110]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349 [^111]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349 [^112]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 349 [^113]: Imber, Colin; sf 51 [^114]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 350 [^115]: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 330-331. [^116]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 [^117]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 351 [^118]: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 330-331. [^119]: Clot, André; sf. 93 [^120]: Cavendish, Marshall; sf. 193 [^121]: Babylonian Jewish neighborhood and home design. 1999, s. sf. 24. [^122]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 [^123]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 7 [^124]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 [^125]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 372 [^126]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 372 [^127]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 372 [^128]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 373 [^129]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 [^130]: Renaissance Diplomacy, s. sf. 154. [^131]: Devlet-i Osmaniye Tarihi, s. sf. 60. [^132]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 [^133]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 8 [^134]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 9 [^135]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 9 [^136]: Turnbull, Stephen R; sf. 52 [^137]: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 327. [^138]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 375 [^139]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 375 [^140]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 9 [^141]: Shaw, Stanford J.; sf. 100 [^142]: Iorga, Nicolae; sf. 356 [^143]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 30 [^144]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 376 [^145]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 30 [^146]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 379 [^147]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 379 [^148]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 379 [^149]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 9 [^150]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 392 [^151]: A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. 2006, s. sf. 30. [^152]: A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. 2006, s. sf. 30. [^153]: The history of Aden, 1839-72, s. sf. 2. [^154]: An Economic and Social History of the Ottoman Empire. 1994, s. sf. 324. [^155]: An Economic and Social History of the Ottoman Empire. 1994, s. sf. 324. [^156]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 393 [^157]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 394 [^158]: The history of Aden, 1839-72, s. sf. 2. [^159]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 9 [^160]: Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said; sf. 185 [^161]: Turnbull, Stephen R; sf. 52 [^162]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 338 [^163]: Turnbull, Stephen R; sf. 52 [^164]: Altaylı, Yasemin; sf. 39 [^165]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 339 [^166]: Garnier, Edith; sf. 201 [^167]: Garnier, Edith; sf. 203 [^168]: Garnier, Edith; sf. 208 [^169]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^170]: Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. sf. 387. [^171]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^172]: Kanuni Sultan Süleyman'ın Estergon Seferi. 1989, s. 54. [^173]: Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. sf. 387. [^174]: Ground Warfare: An International Encyclopedia. 2002, s. sf. 387. [^175]: Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies. 1992, s. sf. 245. [^176]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 340 [^177]: Knecht, Robert; sf. 487 [^178]: Arnold, Thomas F.; sf. 487-488 [^179]: Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies. 1992, s. sf. 245. [^180]: Knecht, Robert; sf. 488-489 [^181]: Knecht, Robert; sf. 488-489 [^182]: Crowley, Roger; sf. 75-79 [^183]: Setton, Kenneth M.; sf. 473 [^184]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^185]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^186]: 15 Mart 1515 - 9 Nisan 1550 [^187]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^188]: Jackson, Peter; Lockhart, Laurence. The Cambridge History of Iran: The Timurid and Safavid Periods. 1986, s. sf. 382-383. [^189]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^190]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^191]: Jackson, Peter; Lockhart, Laurence. The Cambridge History of Iran: The Timurid and Safavid Periods. 1986, s. sf. 382-383. [^192]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 [^193]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 [^194]: Akgündüz, Ahmed; Öztürk, Said; sf. 185 [^195]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 10 [^196]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 [^197]: Miller; William sf. 2 [^198]: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War, s. sf. 328. [^199]: Description of Malta and Gozo. 1838, s. sf. 292. [^200]: History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, s. sf. 106. [^201]: The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 555. [^202]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 386 [^203]: The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II. 1995, s. sf. 920. [^204]: The history of England: from the earliest period to the death of Elizabeth. 1839, s. sf. 311. [^205]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 340 [^206]: OTAM: Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi dergisi. 2000, s. sf. 35. [^207]: Bilge, Sadık Müfit; sf. 62 [^208]: Yücel, Yaşar; Sevim, Ali. Türkiye Tarihi: Osmanlı Dönemi 1300-1566. 1990, s. II. cilt, sf. 274. [^209]: Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 341 [^210]: Bilge, Sadık Müfit; sf. 59 [^211]: Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 341 [^212]: Uzunçarşılı, İbrahim Hakkı; sf. 341 [^213]: History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, s. sf. 107. [^214]: Historical Muscat: An Illustrated Guide and Gazetteer, s. sf. 118. [^215]: Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean, s. sf. 117. [^216]: The Ottoman age of Exploration. 2010, s. sf. 99. [^217]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 399 [^218]: Medieval Sourcebook: Sidi Ali Reis (16th Century CE): Mirat ul Memalik (The Mirror of Countries), 1557 CE. 1998. [^219]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 [^220]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 [^221]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^222]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 [^223]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^224]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^225]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 361 [^226]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^227]: Oqtay Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, ”Şərq-Qərb”, 2007. sf. 104-105 ISBN 978-9952-34-101-0 [^228]: Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. III cild (XIII-XVIII əsrlər). Bakı. "Elm". 2007. sf. 188 ISBN 978-9952-448-39-9 [^229]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 361 [^230]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^231]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 361 [^232]: Oqtay Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, ”Şərq-Qərb”, 2007. sf. 104-105 ISBN 978-9952-34-101-0 [^233]: Tarih-i alem aray-i Abbasi, sf. 87 [^234]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^235]: The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 698. [^236]: The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. sf. 698. [^237]: History of modern times: from the fall of Constantinople to the French revolution. 1894, s. sf. 237. [^238]: Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. 2011, s. sf. 278. [^239]: Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. 2011, s. sf. 278. [^240]: Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia. 2011, s. sf. 278. [^241]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^242]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^243]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 12 [^244]: Balbi, Francesco; Dusgate, Ernle; Bradford, Selby. The Siege of Malta, 1565. 2005, s. sf. 45. [^245]: The Papacy and the Levant, 1204-1571. 1984, s. 875. [^246]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 12 [^247]: Turnbull, Stephen R: sf. 55-56 [^248]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 12 [^249]: Turnbull, Stephen R: sf. 55-56 [^250]: Coppée, Henry; sf. 562-565 [^251]: Turnbull, Stephen R: sf. 55-56 [^252]: Coppée, Henry; sf. 562-565 [^253]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 13 [^254]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 13 [^255]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 13 [^256]: Hedef yeni ve ileri, ama kafalar eski. Tarih Dergisi, Eylül 2020. [^257]: Greenblatt, 20. [^258]: Greenblatt, 21. [^259]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32 [^260]: Kumrular, Özlem; sf. 269 [^261]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32 [^262]: Kumrular, Özlem; sf. 270 [^263]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32 [^264]: Kumrular, Özlem; sf. 270 [^265]: Kumrular, Özlem; sf. 272 [^266]: Kumrular, Özlem; sf. 282 [^267]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 32 [^268]: Kumrular, Özlem; sf. 286 [^269]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 33 [^270]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 33 [^271]: Sakaoğlu, Necdet; Gür, Ayşen; sf. 33 [^272]: Süleyman the Magnificent and the Representation of Power in the Context of Ottoman-Hapsburg-Papal Rivalry. CAA, Eylül 1989, s. 401-427. [^273]: Osmanlılarda kütüphane kültürü ve bilimsel yaşama etkisi. [^274]: Padişahların Kadınları ve Kızları. 1985, s. sf. VI. [^275]: Padişahların Kadınları ve Kızları. 1985, s. sf. 39. [^276]: Osmanlı Padişahları. [^277]: Roxolana in European Literature, History and Culture. 2010, s. sf. 2. [^278]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 26 [^279]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 27 [^280]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 27 [^281]: Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. sf. 37-38. [^282]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 28 [^283]: Kanûni Sultan Süleyman. 1989, s. sf. 11. [^284]: Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. sf. 37-38. [^285]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 29 [^286]: Kanûni Sultan Süleyman. 1989, s. sf. 11. [^287]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^288]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401 [^289]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^290]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 26 [^291]: Padişahların kadınları ve kızları. 1985, s. 36. [^292]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 360 [^293]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 11 [^294]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^295]: TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 38, sayfa: 73 [^296]: Kanûni Sultan Süleyman. 1989, s. sf. 11. [^297]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401 [^298]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^299]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 18 [^300]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^301]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^302]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401 [^303]: The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. 1993, s. sf. 60. [^304]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^305]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401 [^306]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 18 [^307]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^308]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401 [^309]: Sakaoğlu, Necdet; sf. 18 [^310]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 408 [^311]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^312]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 401 [^313]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^314]: TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 38, sayfa: 73 [^315]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^316]: Woronzow-Daschkow, Salome. SULTAN I. SÜLEYMÂN'IN (KÂNÛNÎ) SECERESİ. [^317]: Osmanlı Padişahları. Türk Tarih Kurumu. [^318]: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı; sf. 420