# I. Mirza Muhammed Han

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mirza_Muhammed_Han
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: I. Mirza Muhammed Han, https://tr.wikipedia.org/wiki/I._Mirza_Muhammed_Han (CC-BY-SA-4.0)

- **Hüküm süresi:** 1747 – 1768
- **Taç giymesi:** 1747
- **Önce gelen:** Gilan Galem (Afşariler valisi olarak)
- **Sonra gelen:** Malih Muhammed Han
- **Doğum tarihi:** 1727
- **Doğum yeri:** Bakü
- **Ölüm tarihi:** 17 Ekim 1768 (40–41 yaşlarında)
- **Ölüm yeri:** Bakü
- **Defin yeri:** Kerbela
- **Hanedan:** Bakühanoğulları
- **Babası:** Dergah Kulu Bey
- **Dini:** Müslüman

**I. Mirza Muhammed Han**, [Bakü Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın kurucu hanıydı.

## Arka plan

Büyük dedesi Mahammadhuseyn Bey ve dedesi Heybet Bey 1592'de İran'dan Bakü'ye gelmiş ve çeşitli komutanlık görevlerinde bulunmuşlardı. Babası Dergah Kulu Bey, Mashtaga'da şehri ele geçiren ve [Safeviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) tarafından atanan Sultan'ı öldüren bir toprak sahibiydi, daha sonra kendini Han olarak adlandırmaya başladı ve Selim han'ı Abşeron [''naibi''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naip) olarak atadı. Gazikumu Surhay Hanı güçlerini ve daha sonra Şirvanlı Hacı Davud'u yendi ve hükümdarlığını [Şabran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eabran_%28rayon%29) ve [Kobustan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kobustan_%28rayon%29)'a kadar genişletti. Kaleyi 1723'te[^1][^2] 700 askerle[^3] Mikhail Matyushkin'e teslim etti[^4] ve [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından yerel hükümdar olarak kabul edildi.

## Yaşamı

1727 yılında [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'de doğdu. Babası en az 1731'e kadar hüküm sürdü.[^5] Ancak vatana ihanetle suçlandı ve bilinmeyen bir yılda görevden alındı. Yeniden [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'a katıldı ve 1738'de bir savaşta öldürüldü. [Gence Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'ndan sonra [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah), [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29)'dan belirli bir Galem'i Bakü *Sultanı* olarak atadı, ayrıca Aşur Han Afşar'ı Sabunçu, [Keşle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C5%9Fle) ve Zabrat da dahil olmak üzere [Abşeron Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ab%C5%9Feron_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'ndaki topraklarla ödüllendirdi.[^6] Torunu olan Malik Muhammed Han'ın oğlu onun adını almıştır. Ayrıca torunu Mirza Muhammed'i 11 yaşında han olarak kabul etti.

## Saltanatı

[Nadir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'in düşüşünden yararlanarak şehri ele geçirdi ve Sultan'ı öldürdü, 1747'de eski naip Selim Han'ın büyük oğlu Muhammed Selim Bey'i yeni *sultan* olarak atadı.[^7] Nadir Şah'ın eski bir amirali ve [Langarud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lengerud) tersanesinin şefi olduğu için görevine başlar başlamaz yaptığı ilk işi donanmayı yeniden inşa etmekti.[^8]

Yeni Afşar Şah [İbrahim Afşar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Af%C5%9Far)'ın Kuzey Azerbaycan hanlıklarından takviye talep etmesiyle 1749'da durum değişti. Tüm hanlardan sadece Şirvan Hacı Muhammed Ali Han yeni Pers şahına itaat etti.[^9] [Karabağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaba%C4%9F_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Şeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeki_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), Salyan ve Kabala Sultanlığı bağımsızlıklarını korumaya çalışırken, Şamahı'yı ittifakla işgal ederek Hacı Muhammed'i Afşarîlere boyun eğmeyeceğine yemin etmeye zorladı. Hacı Muhammed kısa süre sonra tahttan indirildi ve yerine [Hacı Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_%C3%87elebi_Han) tarafından atanan bir *yüzbaşı* geldi. Bölgesel siyasetin bir diğer oyuncusu, [Şahsevan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahsevenler) kabilesinin reisi olan maceracı Ahmed Şahseven Han idi. Hanları Hacı Çelebi'nin üstünlüğüne son vermeye çağırdı. Mirza Muhammed, Ahmed Han'ın yanında yer aldı, ancak savaş bir felaketti ve Mirza Muhammed hayatını zar zor kurtardı.

Yeni taç giydirilen Şahruh Afşar'ın işgalinden kaçmak için büyükelçisi Hacı Fehim'i Rusya'nın himayesi için [Astrahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astrahan)'a gönderdi. Daha sonra 1758'de [Kuba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuba_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hanı Hüseynali Han ile ittifak kurdu.

1756'da oğlunu Şahsevenli Ahmed Han'ın kızıyla nişanladı. Ancak Salyan hanı İbrahim Rudbar Han, Ahmed Han'ın ölümünden yararlanarak onu evlenmeden önce ele geçirdi. Mirza Muhammed Han, Salyan Han ile savaşmaya karar verdi ve hatta [Kura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kura_Nehri)'yı geçmek için iki köprü inşa etti. Bu seferin sonuçları hakkında bilgi bulunmuyor, verilere göre bu sefer hiç gerçekleşmedi, çünkü 1757'de Kuba'nın veliahtı Fatali ve ordusu Salyan hanlığına saldırdı, İbrahim Han'ı kovdu ve Salyan'ı Kuba'ya ilhak etti.[^10]

Gelecek yıl, İran'dan bir başka tehdit-Muhammed Hasan Han Azerbaycan'a ilerledi. Mirza Muhammed, ilk başta Şahverdi Han ile başarısız bir şekilde ilişki kurmaya çalıştı, ancak kötü olasılıkları düşünerek, Hacı Abdul Ali'yi haraçlarla Muhammed Hasan'a gönderdi. Daha fazla önlem olarak, John Elton önderliğinde bir deniz şirketi işe aldı, emrinde 3 savaş gemisi ve 3 ticaret gemisi bulunuyordu.

Kısa süre sonra Kubalı Fatali Han'ın hükümdarlığını kabul etti ve Muji Kalesi'nin ele geçirilmesi gibi askeri seferlere katılmaya başladı. Bu ittifakı, siyasetten neredeyse tamamen ayrıldıktan sonra oğlunu Fatali Han'ın kız kardeşiyle evlendirerek güçlendirdi. 17 Ekim 1768'de öldü. Vücudu alındı ve [Kerbela](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerbela)'ya gömüldü.

## Ailesi

[Mardakan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mardakan) ve Shagan'ı yöneten Hadi Bey adında bir erkek kardeşi vardı. Dört oğlu hayatta kaldı:

1. Malik Muhammed Han (1768-1784)
2. II. Mirza Muhammed Han (1784-1791)
3. Muhammedkulu Han (1791-1792)
4. Hacı Alikulu Ağa
5. Hüseyinkulu Han (h. 1792-1806)
6. Mehdikulu Ağa
7. Hacı Abdulhüseyin Ağa

[^1]: The fall of the Safavī dynasty and the Afghan occupation of Persia. University Press, 1958, s. 246.
[^2]: Gülüstani-İräm. Xatun Plyus, 2010, s. 156.
[^3]: Gülüstani-İräm. Xatun Plyus, 2010, s. 156.
[^4]: The fall of the Safavī dynasty and the Afghan occupation of Persia. University Press, 1958, s. 246.
[^5]: Bakikhanov (2010), pp. 157
[^6]: Ashurbeyli (1992), p.218
[^7]: Ashurbeyli, p. 274
[^8]: Lerch J. J., «Nachricht von der zweiten Reise nach Persien, welche der Keisereliche Russische Collegienrath J. J. Lerch von 1745 bis 1747, gethan hat» (Biischings «Magazin», Bd. X, Hamburg, 1776) p.450 (in German)
[^9]: Iskenderova M.S. The Baku Khanate, Baku: Çaşıoğlu, 1999, p.68
[^10]: Iskenderova, p.71