# I. Mesud (Gazneli)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mesud_(Gazneli)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: I. Mesud (Gazneli), https://tr.wikipedia.org/wiki/I._Mesud_%28Gazneli%29 (CC-BY-SA-4.0)

![I. Mesud adına basılmış bir sikke.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d/MassudOfGhazniCoin.jpg)
*I. Mesud adına basılmış bir sikke. (PHGCOM (self-made, photographed at the British Museum), CC-BY-SA-3.0)*

**I. Mesud** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): سلطان مسعود غزنوی; d. 998 – ö. 17 Ocak 1041), 1031-1041 yılları arasında hüküm süren [Gazne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazneliler) sultanıdır.

[Gazneli Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Gaznev%C3%AE) 30 Nisan 1030 tarihinde öldükten sonra, hanedan üyeleri tarafından 33 yaşındaki [Gazneli Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_%28Gazne_sultan%C4%B1%29) tahta geçirildi.[^1] Muhammet tahta geçer geçmez sarayda bazı anlaşmazlıklar çıkmış ve bazı komutanlar ve köleler Mesut'un yanına kaçmıştı. Bu sırada [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'da bulunan Mesut'a babasının ölüm haberi, 26 Mayıs 1030'da ulaşmıştı. Kardeşiyle yapacağı taht mücadelesi için ülkenin batı kısmını vekiline bırakarak [Rey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rey)'e geldi.[^2] Kardeşine bir mektup yollayan Mesud, kardeşinin vekili olmak ve hutbelerle paralarda kendi adının da zikredilmesini istedi. Ancak, Muhammed bu istekleri kabul etmedi.[^3]

Abbasi halifesi [El-Kadir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kadir_%28Abb%C3%A2s%C3%AE_halifesi%29) ve [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) orduları kumandanı gibi makam sahibi olan kişilerin de kendini hükümdar olarak tanıdığını haber alan Mesud, [Karahanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar) hükümdarının da desteğini almış ve babası Gazneli Mahmud devrinde ülkeden kovulan [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)in geri gelmesine izin vermiştir.[^4] Gazneli Muhammed, sultan oluşundan 4 ay sonra, kardeşinin üzerine yürüdü. Ordu komutanları Rey'e ulaşmadan, Muhammed'e artık Sultan Mesud'a tâbi olduklarını bildirdiler ve Muhammed'i yol üzerindeki bir kaleye hapsettiler.[^5]

Gazneli Muhammed'i hapseden komutanlar, Ekim 1030'da Gazneli I. Mesud'un adına hutbe okuttular ve bunun üzerine Mesud, hükümdar oldu. Gazneli Sultan Mesud, ilk iş olarak hapiste bulunan kardeşi Muhammed'in gözlerine mil çektirdi.[^6][^7] Sonra, amcası Yusuf'u [Kusdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huzdar) valisi olarak görevlendirdi. Mesud'un [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh)'te bulunduğu sırada [Kirman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman)'dan gelen casuslar, bu bölgenin karışıklık içerisinde olduğunu belirttiler. [Sistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sistan)'a komşu olması yönüyle stratejik bir konuma sahip olan Kirman, 1031 yılında kesin olarak Gazneli hâkimiyetine alındı.[^8]

Karahanlılar ile 1032'de yaptığı [Debusiye Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Debusiye_Muharebesi)'nda üstünlük sağlayamayan Mesud, Gazneli Mahmud'un oğlu olduğunu iddia eden Ahmet Yınaltegin'i öldürtmüş[^9] ve Selçuklulara karşı birtakım seferler düzenlemiştir. 24 Mayıs 1040'taki [Dandanakan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dandanakan_Muharebesi)'nı kaybetmesinin ardından Hindistan'a gitmeye karar veren Mesud, oğlunu ve devlet hazinesini de yanına alarak Hindistan yoluna çıktı. Ancak, Türk ve Hint gulâmlarının yoldayken ayaklanması sonucu Mesud'un kardeşi Gazneli Muhammed, 21 Aralık 1040'ta ikinci kez Gazne sultanı ilan edildi ve Mesud hapse atıldı. Sonra da 17 Ocak 1041'de bu kalede öldürüldü.[^10][^11]

## Dış bağlantılar

- [History of Iran: Ghaznavid Dynasty](http://www.iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php)

[^1]: Gerdîzî, s.194
[^2]: Bosworth, s.74
[^3]: Bayur, s.185
[^4]: Köymen, s.175-176
[^5]: Gerdîzî, s.194
[^6]: Gerdîzî, s.196
[^7]: Bosworth, The Ghaznavids, s.232
[^8]: Merçil, Kirman Hâkimiyeti, s.36-44
[^9]: Köymen, s.186-187
[^10]: Gerdîzî, s.204-206
[^11]: Bosworth, The Later Ghaznavids: Splendour and Decay, s.15-19