# Hunlar

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hunlar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hunlar (CC-BY-SA-4.0)

![M.S. 450 yılı civarında Hunların kontrol ettiği bölgeler](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f0/Huns450.png)
*M.S. 450 yılı civarında Hunların kontrol ettiği bölgeler (Slovenski Volk, CC-BY-SA-3.0)*

- **Tam adı:** Hunlar
- **Yönetim biçimi:** Aşiret Konfederasyonu
- **Kuruluş yılı:** 352
- **Yıkılış yılı:** 469
- **Öncel:** Alanlar; Gotlar; Pannonia
- **Ardıl:** Gepidler; Rugiland; Ostrogot Krallığı; Suevi
- **Başkent:** Etzelburg
- **Yaygın diller:** Hunca; Gotça
- **Yönetici:** Kama Tarkan - İlk yönetici; Balamir; Attila - En önemli yönetici
- **Yönetici yılları:** 352 - 361; 361 - 375; 445 - 454
- **Yönetici unvanı:** Kağan, Han

**Hunlar**, MS 4-6. yüzyıllar arasında [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya), [Kafkaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa)'da yaşayan göçebe bir halktır. İlk olarak [Volga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga)'nın doğusunda, o zamanlar [İskitya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitya)'nın bir parçası olan bir bölgede yaşadıkları tahmin edilmektedir. MS 370 yılına gelindiğinde Hunlar Volga bölgesine varmış ve 430 yılına gelindiğinde ise [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'da kısa ömürlü de olsa geniş bir hakimiyet kurmuşlardır. [Gotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gotlar)ı ve [Roma sınırları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dışında yaşayan diğer birçok [Cermen halkını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cermenler) fethetmiş ve diğerlerinin Roma topraklarına kaçmasına neden olmuştu. Hunlar, özellikle [Attila](https://turkipedia.org/tr/wiki/Attila) döneminde [Doğu Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na sık ve yıkıcı baskınlar yaptılar. 451'de Hunlar, [Batı Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) eyaleti [Galya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galya)'yı işgal ettiler ve burada [Katalonya Tarlaları Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katalon_Muharebesi)'nda [Romalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Roma) ve [Vizigotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vizigotlar)dan oluşan birleşik bir orduyla savaştılar ve 452'de [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya)'yı işgal ettiler. 453'te Attila'nın ölümünden sonra Hunlar Roma için büyük bir tehdit olmaktan çıkmış ve Nedao Savaşı'ndan sonra imparatorluklarının çoğunu kaybetmişlerdir (454?). Hun isminin varyantları Kafkasya'da 8. yüzyılın başlarına kadar kaydedilmiştir.

## Kökenler

[Hunların](https://academic.oup.com/edited-volume/61799/chapter-abstract/546289184?redirectedFrom=fulltext) kökeni ve diğer eski antik topluluklar ile ilişkileri hâlâ kesinlik kazanmamış tartışmalı bir konudur.**Modern akademik araştırmalar ve önde gelen bilimsel çalışmalar, Hunların büyük olasılıkla Orta Asya kökenli bir kavim olduğu görüşünü desteklemektedir.**Büyük görüş Türklerden oluştuğu yönündedir. Modern akademik araştırmalar ve Çin tarih kaynakları, Hunlara benzer yapıda gök türk kağanlığı arasında tarihsel bağlantılar kurmuştur.[^1]Klasik kaynaklar Hunları 370 yılı civarında Avrupa'da birden ortaya çıkan bir kavim olarak tanımlamaktadır. Pek çok Romalı yazar Hunların köklerini diğer bozkır göçebe toplumları ile bağdaştırmaya çalışmıştır. Romalı yazarlar aynı zamanda Hunların Avrasya stepleri olarak adlandırılan bölgeden [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a gelerek [Gotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gotlar)'a saldırmalarını konu alan hikâyelerden bahsetmektedirler. [Jordanes](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ordanes)'in [*Getika*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Getika) eseri Gotların Hunları kötü ruhların ve cadıların soyundan gelen bir halk olarak gördüklerini belirtmiştir[^2]

### Hiung-nular ile ilişkileri

![Hiung-nu etkisi altındaki bölgeler, MÖ 205 yılı.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1f/Hsiung-nu-Empire.png)
*Hiung-nu etkisi altındaki bölgeler, MÖ 205 yılı. (de:User:Postmann Michael, public-domain)*

[Joseph de Guignes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Joseph_de_Guignes) ilk defa 18. yüzyılda 4. ve 5. yüzyılda yaşamış Avrupa Hunları ile MÖ 3. yüzyıl ile MS 2 yüzyıl arasında Çin ve Moğolistan'da yaşamış [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu) halkı arasında kökensel bir bağ olduğu iddiasını öne sürmüştür. İlerleyen yıllarda Hiungnuların (Türk tarih literatüründe [Büyük Hun İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)) kuzey kolunun Çin ile yaptıkları savaşı kaybetmelerinden ötürü kuzey batıya göç etmesi ve Avrupa Hunlarının kısmende olsa göç eden bu halkların kökensel, kültürel ve genetik açıdan bir devamı olduğu fikri yaygınlaşmaya başladı. Akademisyenler aynı zamanda [Eftalitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'in ve Kidaritlerin'de Hunlar ile akraba bir kavim olduğunu düşünmeye başlamışlardır.

[Otto J. Maenchen-Helfen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_J._Maenchen-Helfen) bu geleneksel fikrin birincil kaynak olarak arkeolojik bulgulara dayanmak yerine yazılı kaynaklara dayandığı gerekçesini öne sürerekten güvenilmez olduğunu savunan ilk kişi olmuştur. Maenchen-Helfen'in çeşitli çalışmaları sonucunda Xiongnu ve Hunların aynı kavim veya aynı ataya sahip olan akraba kavimler olması fikri tartışmalı bir konu olmaya başlamıştır. Buna ek olarak daha önce Hunlar ile bağdaşlaştırılmış [Eftalitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'in (Akhunlar) ve [Kidarite Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kidarit_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın da Hunlardan farklı bir kavim olduğuna dair çalışmalar yürütülmüştür. Walter Pohl ise hiçbir savaşçı bozkır konfederasyonunun etnik olarak tek bir milletten oluşmadığını, tarihte görülen farklı gruplarca kurulmuş benzer isimli devletlerin bu isimleri ismin prestiji yüzünden seçtiklerini veya diğer devletler tarafından kan bağına bakılmaksızın sadece geldikleri yer veya yaşayış tarzları yüzünden onlara bu isimlerin verildiklerini söylemiş ve Hiung-nular, Akhunlar ve Avrupa Hunları arasında bir köken ya da kan ilişkisi olmadığını savunmuştur. Fransız tarihçi Étienne de la Vaissière ise 2005 yılında yayınladığı makalesinde, Hunların ve [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)ların, yeni buluntular ışığında aynı kavim olduğunu ileri sürmüştür.[^3]

## Dil

![Hunların İtalya'yı işgal etmesini tasvir eden bir resim.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b5/Checa-HunCharge.jpg)
*Hunların İtalya'yı işgal etmesini tasvir eden bir resim. (Ulpiano Checa, public-domain)*

Hunca, MS 4. ve 5. yüzyıllarda konuşulmuş ölü bir dildir. Ayrıca bazı kaynaklarda Hunların dili her zaman Türk dil ailesinde sınıflandırılmıştır, denmektedir[^4][^5][^6][^7][^8] Dönemin tarihçi ve diplomatlarının kayıtları Avrupa Hun İmparatorluğu'nda Hunca'nın yanı sıra [Gotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gotlar)ın ve diğer kavimlerin dillerinin de konuşulmuş olduğunu ortaya koymaktadır. Hyun Jin Kim, Hunların develetin çeşitli bölümlerinde hiçbir dil dominant olmayacak şekilde, [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince), Gotça, [Sarmatça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarmatlar) ve Hunca'yı kapsayan dört kadar dili konuştuğunu savunmuştur.

Hunca hiçbir metin günümüze ulaşmamış olduğundan ötürü dil hakkındaki kaynaklar neredeyse tamamen yabancı kaynaklarda geçen özel isimlerden oluşmaktadır. Günümüzde Hun dili sınıflandırılamamakla birlikte, genellikle [Moğol dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_dilleri), [Yenisey dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_dilleri) ve [Türki diller](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) ile akraba olduğuna dair teoriler oluşturulmaktadır.[^9] Ancak pek çok akademisyen bu iddiaları ikna edici bulmamakta, dilden günümüze ulaşmış söz varlığının çok küçük olması nedeni ile sınıflandırılamayacağını öne sürmektedir.

Macar Türkolog [Gyula Németh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gyula_N%C3%A9meth), *Hunlar Hangi Dili Konuşurdu* adlı makalesinde Avrupa Hunlarının dili üzerine şu açıklamayı yapmaktadır: *Tüm bunlardan yola çıkarak Avrupa Hunlarının yönetici boyunun ve elbette Hun halkının da Türk dilini konuştuğunu, daha doğrusu bir halk olarak Türki olduğunu söyleyebiliriz.* Lajos Ligeti de *Attila ve Hunların Tarihi Kökenleri* makalesinde, Avrupa Hunlarının dili ile ilgili şu saptamalarda bulunmaktadır: *...var olanlardan çıkarılabilecek sonuç, her iki bölgede de genellikle Türki konuşan bir halkla karşı karşıyayız.* Péter Váczy ise *Avrupa'da Hunlar* adlı makalesinde *Antropoloji, Latin yazarlarını destekliyor; Hunlar Türktüler. Ama Türk olan sadece dış görünüşleri değildi, dilleri de Türk idi.* tanımlamasını yapmaktadır.

Türkçe ve Moğolca üzerine uzmanlaşmış Macar dilbilimci Lajos Ligeti, *Attila ve Hunların Tarihi Kökenleri* çalışmasında Hunların kökeni ilgili şöyle söylemiştir: *Ama egemen olan Attila halkının ve boyunun Türk olduğu gerçeği yadsınamaz. Burada çok sayıda Türk kökenli ad kanıt olarak gösterilebildiği gibi, Attila'nın ölümünden sonra egemen hanedan ailesinin erkeklerinin yönetiminde oluşturulan alt imparatorluklar tamamen saf Türk halkları içermekteydi.* Peter Vaczy ise Hunların Türk kökenlerinin, eski dönem kaynakları ve antropolojik veriler ile desteklendiğini belirttikten sonra şu açıklamayı yapmaktadır: *Ama Türk olan sadece dış görünüşleri değil, dilleri de Türk idi.*

Ek olarak *Attila*, *Bleda*, *Laudaricus*, *Onegesius*, *Ragnaris* ve *Ruga* gibi Hunca özel isimlerin büyük olasılıkla bir [Cermen dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cermen_dilleri) kökenli olduğu tahmin edilmektedir. Bu dilin [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) ve [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin bir karışımı olmuş olabileceği ise [Karl Heinrich Menges](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karl_Heinrich_Menges) tarafından savunulmuştur. [Lajos Ligeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lajos_Ligeti) ve [Edwin G. Pulleyblank](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edwin_G._Pulleyblank) gibi akademisyenler ise [Yenisey dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_dilleri) dil ailesine mensup [Ketçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ket%C3%A7e) gibi Sibirya dillerinin Hunların ve [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)ların dilleri ile akraba olduğu veya dillerinin temelini oluşturduğunu savunmuşlardır.[^10]

## Tarih

Kavmin MS 4. yüzyılda bugünkü [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)'dan [Volga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga)-[Don](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) havzalarına ulaştıkları tahmin edilmektedir. MS 375'te Hunların [Ostrogotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ostrogotlar)ı (Doğu Gotları) içine alıp [Vizigotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vizigotlar)ı (Batı Gotları) kovması Kavimler Göçü'nün başlamasında etkili nedenlerden biri olmuştur.

Hunlar [Pannonia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panonya_%28eyalet%29)'ya (bugünkü [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan)) yerleştikten sonra 433'te [Batı Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) generali [Flavius Aetius](https://turkipedia.org/tr/wiki/Flavius_Aetius) ile anlaşarak Pannonia ve [İlirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lirya)'nın (bugünkü [Slovenya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slovenya), [Hırvatistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1rvatistan) ve [Bosna-Hersek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna-Hersek)) bir kısmının hükümdarlığını Batı Roma İmparatorluğu'na kabul ettirmişlerdir. 441'de [Attila](https://turkipedia.org/tr/wiki/Attila) önderliğinde [Batı Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu istila etmiş ve [Hun İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu kurmuşlardır. Fakat imparatorluğun ömrü çok uzun olmamıştır. Attila'nın ölümüyle oğulları arasında taht kavgaları başlamıştır. Çıkan kavgalar sonucunda Attila'nın kurduğu imparatorluk dağılmıştır.

## Ayrıca bakınız

- [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)

- [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)
- [Buda Halala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buda_Halala)
- [Bleda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bleda)
- [Avrupa Hunlarının listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa_Hunlar%C4%B1n%C4%B1n_listesi)

## Konuyla ilgili yayınlar

- Ahmetbeyoğlu, Ali. *Atlı şehirliler : Buluntular ve Kalemin Dilinden Avrupa'da Hun Kültürü*, İstanbul: Yeditepe, 2016.
- Ahmetbeyoğlu, Ali. *Avrupa Hun İmparatorluğu*, Ankara: TTK, 2001.
- Ahmetbeyoğlu, Ali. *Grek seyyahı Priskos (V. asır)'a göre Avrupa Hunları*, İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1995.
- Kitap kaynağı| kaynak = harv|soyadı=Wright|ad=David Curtis|başlık=The history of China|yıl=2011|yayıncı=Greenwood|yer=Santa Barbara|isbn=978-0-313-37748-8|basım=2.2
- Aydın, Hatice. Theophanes Confessor'ün kroniğinde Türkler, 284-813: Avrupa Hunları, Ak Hunlar, Sabirler, Avarlar, Bulgarlar, Hazarlar, İstanbul: Kronik Kitap, 2021.
- Baştav, Şerif. *Büyük Hun Kağanı Attila*, Ankara: Kültür Bakanlığı, 1998.
- Gedikli, Yusuf. *Avrupa Hunları ve Avrupa Hun Türkçesi: Dil ve Tarih-Coğrafya, Arkeoloji, Kültür-Uygarlık, İktisat, Tarım, Ticaret", İstanbul: Ötüken, 2021.*
- Kelly, Christopher. *Attila: Hunlar ve Roma İmparatorluğu'nun çöküşü*, çev. Turhan Kaçar, İstanbul: Turkuvaz Kitap, 2011.
- Németh, Gyula. Attila ve Hunları, çev. Şerif Baştav, Ankara: AÜ DTCF, 1982.

[^1]: Zhou Shu, Juan 50, Tujue Zhuan. <https://ctext.org/wiki.pl?if=gb&chapter=747105>
[^2]: Getika 24:121
[^3]: de La Vaissière, Étienne. Huns et Xiongnu. Central Asiatic Journal, 2005, s. 3-26. <https://www.jstor.org/stable/41928374>
[^4]: Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology 1964 (Harvard University Press)
[^5]: Arşivlenmiş kopya. <https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/4CBA0E2CB74C8093EC1CA38C95067D55/S2513843X20000183a_hi.pdf/_div_class__title__Early_nomads_of_the_Eastern_Steppe_and_their_tentative_connections_in_the_West__div_.pdf>
[^6]: Balkars. <https://www.encyclopedia.com/history/modern-europe/russian-soviet-and-cis-history/balkars>
[^7]: Prof. Dr. Nicola Di Cosmo in: The Turks: Early ages, Part 4. Huns (Xiongnu): The Origin and Rise of the Xiongnu Empire, Y. Ya "There is not much doubt among historians about the Turkish nature of the Great Hun Empire, which ruled between 318 B.C. and 216 A.D., as well as that of its predecessor proto-Huns, whose presence was confirmed by Chinese sources. The Great Hun Empire, the Western Hun Empire and especially the European Huns were examined comprehensively by Western historians."
[^8]: Oxford Symposium on Food & Cookery, 1989: Staplefoods : Proceedings
[^9]: Volin, Alexander. Did the Xiong-nu Speak a Yeniseian Language?. Central Asiatic Journal, 2000, s. 87-104.
[^10]: E. G. Pulleyblank, "The consonontal system of old Chinese" [Pt 1], Asia Major, vol. IX (1962), pp. 1–2.
