# Hunca

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunca
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hunca, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hunca (CC-BY-SA-4.0)

- **Dilin adı:** Hunca
- **Ülkeler:** Avrupa Hun İmparatorluğu
- **Tükenme:** MS 6. yüzyıl
- **Aile rengi:** Sınıflandırılmamış
- **Dil ailesi:** Sınıflandırılmamış
- **İso:** xhc

**Hunca**, [Avrupa Hun İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ndaki [Hunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) tarafından MS 4. ve 5. yüzyıllarda konuşulmuş ölü bir dil veya dil dönemidir. 5. yüzyılda yaşamış Romalı tarihçi ve diplomat [Priskos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Priskos)'un çalışmaları Avrupa Hun İmparatorluğu'nun çok uluslu olduğunu ve Huncanın [Gotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gotlar) gibi devleti oluşturan diğer kavimlerin dilleri ile beraber konuşulmuş olduğunu ortaya koymaktadır. Protodili [Asya Huncası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hiung-nu_dili)dır.

Hunca hiçbir metin veya tam cümle günümüze ulaşmamış olduğundan ötürü dil hakkındaki yazılı kaynaklar neredeyse tamamen Yunan ve Roma kaynaklarında geçen özel isimlerden oluşmaktadır. Günümüzde Hun dili sınıflandırılamamakla birlikte Hunca özel isimlerin olası kökenleri incelenirken genellikle [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri), [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) ve [Yenisey dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_dilleri) ile karşılaştırılmaktadır.[^1]

## Söz dağarcığı

MS 5. ve 6. yüzyıllarda yaşamış [Priscus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Priscus) ve [Jordanes](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ordanes) adlı tarihçiler 3 adet Hunca sözcüğü kayıt altına almışlardır ve bu 3 sözcük kişi veya kavim isimleri dışında Hunca hakkında sahip olunan tek kaynak olmaktadır.

“Köylerde bize yemek (buğday yerine darı) ve yerlilerin içtiği medos verildi. Bizi takip etmiş katılımcılara darı ve barbarlar tarafından kamos denen arpadan yapılma bir içecek verildi”

“Hunlar \[Attila\]'nın yasını ağıtlar ile tuttuktan sonra, strava dedikleri eğlence mezarı üzerinde kutlandı”

*Medos* kelimesi [bal şarabı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal_%C5%9Farab%C4%B1), *kamos* arpa içeceği, *strava* ise cenaze kutlaması anlamına gelmektedir ve etimolojik olarak [Hint Avrupa dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_dil_ailesi) kökenlidir. Bu kelimelerin Slav, Cermen veya İrani kökenli olabilecekleri düşünülmektedir.[^2][^3] Maenchen-Helfen *strava* kelimesinin Hunca yerine Slavca konuşan bir Hun İmparatorluğu üyesi tarafından bildirilmiş olabileceğini de not etmiştir.

## Sınıflandırma

![M.S. 450 yılında Hunların kontrol ettiği bölgeler.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f0/Huns450.png)
*M.S. 450 yılında Hunların kontrol ettiği bölgeler. (Slovenski Volk, CC-BY-SA-3.0)*

Pek çok akademisyen Hunca dilinin sınıflandırılmasının günümüze kadar gelmiş Hunca kaynakların çok az olmasına dayandıraraktan çok zor veya imkansız olduğunu belirtmiştir. [András Róna-Tas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andr%C3%A1s_R%C3%B3na-Tas) Hunca kaynakların kendi içinde de çelişkili olmasının bunda bir rolü olabileceğini de bildirmiştir.

### Altay dili

Macar Türkolog [Gyula Németh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gyula_N%C3%A9meth), 1939 yılında yayımlanmış *Hunlar Hangi Dili Konuşurdu* adlı makalesinde Avrupa Hunlarının dili üzerine şu açıklamayı yapmaktadır: *Tüm bunlardan yola çıkarak Avrupa Hunlarının yönetici boyunun ve elbette Hun halkının da Türk dilini konuştuğunu, daha doğrusu bir halk olarak Türki olduğunu söyleyebiliriz.*[^4] [Lajos Ligeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lajos_Ligeti) de *Attila ve Hunların Tarihi Kökenleri* makalesinde, Avrupa Hunlarının dili ile ilgili şu saptamalarda bulunmaktadır: *...var olanlardan çıkarılabilecek sonuç, her iki bölgede de genellikle Türki konuşan bir halkla karşı karşıyayız.*[^5] Péter Váczy ise *Avrupa'da Hunlar* adlı makalesinde *Antropoloji, Latin yazarlarını destekliyor; Hunlar Türktüler. Ama Türk olan sadece dış görünüşleri değildi, dilleri de Türk idi.* tanımlamasını yapmaktadır.[^6]

[Karl Heinrich Menges](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karl_Heinrich_Menges) ve [Omeljan Pritsak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Omeljan_Pritsak) gibi bazı tarihçiler Huncadaki özel isimlerden ve etnolojik nedenlerden yola çıkarak dilin olası kökenlerinin Moğolca veya Türki dillere yakın olduğunu belirtmişlerdir. Bu dilin [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) ve [Türki diller](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)'in bir karşımı olmuş olabileceği de Menges tarafından savunulmuştur. Pritsak 33 Hunca özel ismi analiz etmiş ve dilin Türki olmadığını ancak [Ön Bulgarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogur_%C3%B6be%C4%9Fi) ve [Yakutça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut%C3%A7a) gibi Türki dillere daha yakın olmak üzere Türki diller ve Moğolca arasında bulunana bir dil olabileceğini iddia etmiştir.

[Otto Maenchen-Helfen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_Maenchen-Helfen) pek çok Hunca özel ismin Türki kökenli olabileceğini savunmuştur. Denis Sinor ve Hyun Jin Kim de, kaynak azlığı nedeniyle dilin sınıflandırılmasının çok zor olduğunu belirtmekle beraber aynı sonuca ulaşmış ve en azından yönetici kesimin bir kısmının Türki kökenli olduğunu iddia etmişlerdir. Tarihçi Peter Heather Türki kökenleri en iyi tahmin olarak nitelendirmiş olsa da 1995 yılında bu teoriler hakkında şüpheci olduğunu açıklamış ve 2010'da Hunca'nın nasıl bir dil olduğunun asla bilinemeyeceğini belirtmiştir.

### Ural dili

19. yüzyılda Alman [Sinoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinoloji)st [Julius Heinrich Klaproth](https://turkipedia.org/tr/wiki/Julius_Klaproth) gibi akademisyenler Hunca'nın [Fin-Ugor dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fin-Ugor_dilleri) ile akraba olduğunu ve eski [Macarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarca)'nın kökenlerinin Hunca'ya dayandığını savunmuştur.

### Yenisey dili

[Edwin G. Pulleyblank](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edwin_G._Pulleyblank) (1962), [Yenisey dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_dilleri) grubuna mensup [Ketçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ket%C3%A7e) gibi Sibirya dillerinin [Hunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar)'ın ve [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)'ların dilleri ile akraba olduğu veya dillerinin temelini oluşturduğunu savunmuşlardır.[^7] İlk olarak Edwin G. Pulleyblank tarafından yayınlanan Hiung-nuların Yenisey dilleri konuşmuş olabileceği teorisi özellikle ilerleyen yıllarda Kot ve Pumpokol kelime listelerinin bulunmasıyla daha yaygın destek görmeye başlamıştır.[^8] Hyun Jin Kim 2013 yılında Hunların, [Çağatay Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nda da görülmüş olan, orijinal olarak bir Yenisey dili kullanırken [Dingling](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele) ve [Tiele](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele) halkları tarafından asimile edilerek [Ön Bulgarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogur_%C3%B6be%C4%9Fi) kullanmaya başlamış olabileceğini bildirmiştir.

### Hint Avrupa dili

Hunca'dan günümüze ulaşmış 3 sözcüğün tamamı kökensel olarak Hint-Avrupa dilleri ile bağlantılı olmaktadır.

Bazı akademisyenler bir Cermen dili olan [Gotça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Got%C3%A7a)'nın da Hun İmparatorluğunda Hunca ile beraber [lingua franca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lingua_franca) statüsünde konuşulmuş olabileceğini savunmaktadırlar. Maenchen-Helfen *medos* ve *kamos* kelimelerinin ve *Attila*, *Bleda*, *Laudaricus*, *Onegesius*, *Ragnaris* ve *Ruga* gibi Hunca özel isimlerin büyük olasılıkla Cermen dili kökenli olduğunu belirtmiştir. Heather ise bunlara ek olarak *Scottas* ve *Berichus**** isimlerinin de Cermen kökenli olabileceğini savunmuştur.Kdş|Heather|2005|s=329 Kim ise *****Ruga*****, *****Attila***** ve *****Bleda***** isimlerinin Cermen kökenli yerine Türki kökenli olmasının daha olası olduğunu savunmuşKdş|Kim|2013|s=30 ve batıdaki Hun yönetici sınıfının kendi istekleri ile isimlerini cermenleştirmiş olabileceklerini belirtmiştir.Kdş|Kim|2015|s=111***

Maenchen-Helfen aynı zamanda bazı isimlerin İrani kökenli olduğuna değinmiştir.Kdş|Maenchen-Helfen|1973|s=390–391 [Alanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alanlar) ve [Sarmatlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarmatlar)'ın Hun İmparatorluğu'nda yaşamış kavimlerden biri olduğu bilinmekle beraberKdş|Heather|2005|ss=146-167 Maenchen-Helfen bu toplulukların İmparatorluk içinde politik güçlerinin az olduğunu öne sürmüştür.Kdş|Maenchen-Helfen|1973|s=443 Kim ise İrani dillerin İmparatorlukta yaygın olduğu fikrindedir.Kdş|Kim|2015|s=4, 8

*Strava* kelimesinin büyük Olasılıkla Slav kökenli olması bazı akademisyenlerin Hun İmparatorluğunda Slavların yaygın bir kavim olduğunu savunmasına neden olmuştur. 19. yüzyılda ise bazı Rus akademisyenler tüm Hunların Slavca konuştuğunu iddia etmişlerdir.

## Olası alfabe

Hunların kendilerine ait bir yazı sistemlerinin olabileceği düşünülmektedir. [Priskos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Priskos), Hun yazmanların kaçak listesini okuduğunu kaydetmektedir. [Franz Altheim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Franz_Altheim), bu yazının [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_alfabesi) ya da [Latin alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_alfabesi) olmadığını ve Hun yazmanlarının okuduğu bu yazının, Türk dillerinden [Ogur öbeği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogur_%C3%B6be%C4%9Fi)nin bir kolu olan [Bulgarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarca)nın kullandığı yazı ile aynı olduğunu belirtmektedir. Altheim, söz konusu yazının, Avrupa'ya [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'dan taşındığını ve yine kendisinin Ogur öbeği içerisinde sınıflandırdığı Huncada kullanıldığını ifade etmektedir. Bu alfabenin ise [Soğdca](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fdca) yazımında kullanılmış [Soğut alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fd_alfabesi)nden Huncaya uyarlama olduğunu iddia etmektedir. Midilli piskoposu [Zacharias Rhetor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mitileneli_Zaharias), MS 507/508 yıllarında [Arran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arran_%28Kafkasya%29) piskopsu Kardust'un yedi yıllığına Kafkasya Hunlarının yaşadığı bölgeye gittiğini ve Hunca yazılmış kitaplarla geri döndüğünün kaydetmiştir. [Hiungnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)-[Siyenpi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyenpiler) [rünlerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Runik_yaz%C4%B1) var olup olmadığı ve eğer varlar ise Avrasya'ya yayılmış ve [Orhun alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk_yaz%C4%B1s%C4%B1)nin kökenlerinin oluşturan daha geniş bir yazı sisteminin parçası olup olmadıklarına dair tartışmalar mevcuttur.

## Dış bağlantılar

- [Kroraina](http://www.kroraina.com/huns/mh/)
- [Barbarian Europe: The Origins of the Huns](http://www.historyfiles.co.uk/FeaturesEurope/BarbarianHuns.htm)

[^1]: Vajda, Edward J. (2013). Yeniseian Peoples and Languages: A History of Yeniseian Studies with an Annotated Bibliography and a Source Guide. Oxford/New York: Routledge.
[^2]: Schenker, Alexander M.. The Dawn of Slavic: an introduction to Slavic philology. Yale University Press, 1995, s. 6. <https://books.google.hr/books?id=0lzGQgAACAAJ>
[^3]: Vékony, Gábor. Dacians, Romans, Romanians. Matthias Corvinus, 2000, s. 236. <https://books.google.hr/books?id=czX72PO_0LEC>
[^4]: Gyula Németh, Attila ve Hunlar, çev. Tarık Demirkan, Kömen Yayınları, Konya 2014, 2. bs, s. 250.
[^5]: Gyula Németh, Attila ve Hunlar, çev. Tarık Demirkan, Kömen Yayınları, Konya 2014, 2. bs, s. 20.
[^6]: Gyula Németh, Attila ve Hunlar, çev. Tarık Demirkan, Kömen Yayınları, Konya 2014, 2. bs, s. 62-63.
[^7]: E. G. Pulleyblank, "The consonontal system of old Chinese" [Pt 1], Asia Major, vol. IX (1962), pp. 1–2.
[^8]: Volin, Alexander. Did the Xiong-nu Speak a Yeniseian Language?. Central Asiatic Journal, 2000, s. 87-104.
