# Hoca Dehhânî > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_Dehh%C3%A2n%C3%AE > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Hoca Dehhânî, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hoca_Dehh%C3%A2n%C3%AE (CC-BY-SA-4.0) **Hoca Dehhani**, (ö. 1401'den önce[^1][^2]), 13. yüzyıl ile 14. yüzyıl arasında yaşamış, Divan şiirinin öncülerinden birisi olan Horasanlı [divan şairi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_%C5%9Fairi)ydi. Anadolu sahasında [lâdinî](https://www.lugatim.com/s/ladini) (dünyevi, din dışı) klasik şiirin ilk temsilcisi olduğu belirtilen Dehhânî; söyleyiş kudreti, kelime dünyası ve [nazım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir) tekniği açısından kendisinden önceki şairleri aşmıştır. Çağdaşları gibi dinî-tasavvufî mesajlar vermek yerine Fars şiirindeki kalıplaşmış sanatlı ifadelerle dünya zevki, aşk ve maddesel hayatla ilgili konuları işlemiştir. Şiir olgunluğu açısından, kendisinden sonraki dönemin hazırlayıcısı olmuştur.[^3][^4][^5] ## Etimoloji Dehhani'nin sözcük anlamı *nakışçı*dır. [Mehmet Fuat Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC), Dehhânî [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas)ındaki “dehhân” kelimesinin anlamından yola çıkarak, onun “nakkaş” olabileceğini yazmaktadır.[^6][^7] ## Hayatı ve eserleri Hoca Dehhani'nin yaşamı ile ilgili belgesel bilgi hemen hemen bulunmamaktadır. Elde bulunan tek belgesel bilgi, bilinen tek kasidesi içinde [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan)'dan [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya geldiğini ve yine oraya dönmek istediğini bildiren beyittir.Yüz urup tapuna geldi icâzet ver ana şâhâ Ki yine devletinde ben görem mülk-i HorâsânîEy şah, yüz sürerek huzuruna geldi(m), ona (bana) izin ver saltanatın sırasında Horasan memleketini yine göreyim. 13. yüzyılda yaşamış [Hacı Bektâş-ı Velî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli) (d. 1209 – ö. 1271)’nin makalelerini içeren *Bahrü'l-Hakayik* adlı eseri çeviren Habibe Hatiboğlu’na gore Hoca Dehhani diğer ünlü [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) şairleriyle birlikte anılmıştır. Hoca Dehhani'nin bir şiiri [14. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/14._y%C3%BCzy%C4%B1l) başında hazırlanıp bitirilmiş olan [Şeyhoğlu Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyho%C4%9Flu_Mustafa)'nın "Kenzü'l-Küberâ" adlı şair [tezkere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tezkire)si içinde bulunmaktadır. Ancak bu tezkerenin daha önce yazılmış tezkerelerden bir çeviri olduğu iddia edilmektedir. Böylece Hoca Dehhani'nin eserleri daha önceki tezkereciler tarafından bilinip anılması ve bazı şiirlerinin bulunması çok olasıdır.[^8] [15. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/15._y%C3%BCzy%C4%B1l)da Ömer Bin Mezld'in şair tezikeresi olan *Mecmuatü'n-nezair****de bulunur.***[^9]*** ***[***15. yüzyıl***](https://turkipedia.org/tr/wiki/15._y%C3%BCzy%C4%B1l)***da Eğiridirli Hacı Kemal'in özellikle nazireler içeren şair tezkiresi "Camiu'n-nezair" tezkiresinde şiir örneği bulunmaktadır.***[^10] Hoca Dehhani'yi, modern çağlarda [Türk edebiyat](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1) tarihine geri kazandıran [Mehmet Fuat Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC) olmuştur.[^11][^12] [Mehmed Fuad Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC)'ye göre şair, [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan)'dan [Anadolu Selçuklu sultanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) [III. Alâeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Al%C3%A2eddin_Keykubad) döneminde (d. 1283 – 1302) [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya gelip yerleşip ve bu devletin sarayına intisap etmiştir. Sarayda hükümdarın irfan ve eğlence meclislerine katılıp edebiyat katkıları yapmıştır. [Karamannâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karamann%C3%A2me) adlı bir tarih kitabını uyarlayarak hazırlayan ve [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)da yayımlayan Sikari[^13] Hoca Dehhani'nin [II. Alâeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Al%C3%A2eddin_Keykubad)'ın isteğine uyarak [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) olarak 20.000 beyitlik bir *Selçuklu Şehnamesi* hazırladığını yazdığını da bildirmiştir. Ancak bu eserin yazması günümüze kadar gelememiştir. [Mehmet Fuat Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC)'nün bu yazılarını Hikmet İlaydin yeniden kritik olarak gözden geçirmiş ve verilen bazı bilgileri eleştirmiştir. Hoca Dehhani'nin tek kasidesinde yapilan telmihlere dayanarak Hikmet İlaydın, Hoca Dehhani'nin intisap ettiği [Anadolu Selçuklu sultanının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) [I. Alâeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Al%C3%A2eddin_Keykubad) (d. 1188 – ö.1237) olduğunu iddia etmiştir. Tarihçi Şikârî'nin Hoca Dehhani'ye atfettiği ve güya elimize geçmeyen *Selçuklu Şehnamesi* bu tarihçinin yanılması ile gerçekte böyle bir şehname eseri hazırlamış olan şair *Kanii-yi Tussi****nin eseri ile karıştırma nedeni ile ortaya atıldığını dikkati çekmiştir.***[^14][^15] Modern edebiyat eleştirmeni Ömer Faruk Akun ise hem [Mehmet Fuat Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC)'nün hem de Hikmet İlaydın'ın Hoca Dehhani'nin yaşadığı dönem ile ilgili kasidesinden yanlış yorumlama faraziyeleri çıkardıklarını iddia ederek Hoca Dehhani'nin ölüm yılı olarak gösterdikleri 1351'de, Hoca Dehhani'nin hala yaşamda olduğunu iddia etmiştir. Hoca Dehhani'nin günümüzde bilinen 9 gazeli ve 1 kasidesi bulunup toplam 74 beyitten oluşmaktadır. [Mehmet Fuat Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC) ilk kez, 2 gazeli ile kasidesinin bazı parçalarını yayımlamıştır. Bunlara sonra Ömer bin Mezid'in nazirelerini içeren şair tezkiresinde bulunan 4 gazel daha eklenmiştir. [Mecdut Mansuroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mecdut_Mansuro%C4%9Flu)'nun İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde bir nazireler tezikeresinden bulmuş olduğu ve Hoca Dehhani'ye ait olduğunu iddia ettiği 3 ek gazelin ise Hoca Dehhani'ye ait olup olmadığı tartışma yaratmıştır. Bunların 1 tanesinin Resmi'ye ve 2 tanesinin Kemalpaşazade'ye ait olduğu iddia edilmiştir. Ancak tüm bu eleştirilere rağmen bu ek 3 gazel Hoca Dehhani adı ile bastırılıp yayımlanmıştır. Mehmet Fuat Köprülü'nün işaret ettiğine göre [Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1)nda o zamana kadar dinsel ve tasavvufi konulara eğinilmesine ve tasavvuf şiirinin etkili olduğu bir coğrafyada yaşamasına karşın Hoca Dehhani şiirlerinde din dışı konulara yer vermiştir. Bu görüşe uygun olan nazım şekillerini [Divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1)na koymuş, [gazel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazel)'in ve [kaside](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaside)'nin [Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1)nda ilk örneklerini vermiştir. Devrinin ve muhitinin sosyal yaşamını, yaşam, ahlâk, iman ve güzellik anlayışını anlatmıştır. ## Dış bağlantılar - Derdiyok, I.Cetin (1994) "Hoca Dehhani'nin Kasidesine Ternatik Bir Bakis" *Yedi Iklim Ekim 1994* say.59-63 Online: [http://www.edebi.net/index.php/edebiyat/tuerk-edebiyat-tarihi/islami-tuerk-edebiyat/klasik-tuerk-divan-edebiyat/1434-hoca-dehhani-kaside-sun-ey-saki?highlight=WyJkZWhoYW5cdTAwZWUiXQ](http://www.edebi.net/index.php/edebiyat/tuerk-edebiyat-tarihi/islami-tuerk-edebiyat/klasik-tuerk-divan-edebiyat/1434-hoca-dehhani-kaside-sun-ey-saki?highlight=WyJkZWhoYW5cdTAwZWUiXQ) [^1]: Kaçar (2012: 41), Şeyhoğlu Mustafâ’nın 1401 yılında telif ettiği Kenzü’l-Küberâ’sındaki “merhûm Hoca Dehhânî” (Yavuz 1991: 144) ibaresinden hareketle şairin bu tarihten önce öldüğünün kesin olduğunu, ancak bunun ileri sürülen bütün tahminleri de kapsadığını belirtmiştir. Son dönemde yapılan bir araştırmada ise Dehhânî’nin XIV. yüzyılın ilk çeyreğinde doğduğu ve yüzyılın sonuna doğru öldüğü teyit edilmiştir (Ersoy ve Ay 2017: 25). [^2]: Tanyıldız, Ahmet. HOCA DEHHÂNÎ. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. [^3]: İlaydın, Hikmet (1978). “Dehhânî’nin Şiirleri”. Ömer Asım Aksoy Armağanı. Ankara: TDK Yay. 136-150. [^4]: Kartal, Ahmet (2008). “Anadolu Selçuklu Devletinde Dil ve Edebiyat”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (1): 155-156. [^5]: Tanyıldız, Ahmet. HOCA DEHHÂNÎ. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. [^6]: Köprülü, M. Fuat (2003). Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Akçağ Yay. ss. 291-292. [^7]: Köprülü, M. Fuat (1926). “Selçukîler Devrinde Anadolu Şairleri, Hoca Dehhânî”. Hayat Mecmuası (1): 4-5. [^8]: Turkedebiyati.org: Türk Dili ve Edebiyatı Dersleri Kaynak Sitesi (2007) Şeyhoğlu Mustafa Kimdir? Hayatı, Eserleri, Şiirleri Şeyhoğlu Mustafa (d. 1340- ö. 1401?), Erişim:20-10-2016 [^9]: Canpolat, Mustafa (1982) Omer Bin Mezid Mecmu-atü'n-nezrir, Ankara: TDK Yayınları, Ankara s.9.26-28. [^10]: Çetin Derdiyok. Hoca Dehhani'nin Kasidesine Tematik Bir Bakış. [^11]: Kopruluzade Mehmed Fuad, (1926) "Selçukîler Devrinde Anadolu Şairleri, Hoca Dehhani", Hayat C.1, S.l, Kanunu Evvel (Ocak) Ankara (Osmanlica) [^12]: M. Fuad Köprülü (1986), Türk Edebiyati Tarihi, İstanbul: Ötüken Neşriyat,. [^13]: En son modern versiyonu baskisi: Şikârî (ed. Metin Sözen, Necdet Sakaoğlu) (2005) Karamannâme, İstanbul: Karaman Valiliği, Karaman Belediyesi, ISBN 9755854835 [^14]: İlaydin, Hikmet (1974) "Anadolu'da Klasik Türk Şiirinin Baslangici", Turk Dili, Yıl 25, C.XXX, S.277, 1 Ekim Ankara, s.765-774 [^15]: İlaydin, Hikmet (1978) "Dehhbni'nin Siirleri", Omer Asim Aksoy Armagani Ankara: TDK s.138.