# Hive Operasyonu (1919-1920)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Operasyonu_(1919-1920)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hive Operasyonu (1919-1920), https://tr.wikipedia.org/wiki/Hive_Operasyonu_%281919-1920%29 (CC-BY-SA-4.0)

- **Çatışma:** Hive Harekâtı
- **Parçası:** Basmacı Hareketi
- **Tarih:** 22-25 Aralık 1919 – 1 Şubat 1920
- **Yer:** Hive
- **Sonuç:** Sovyet zaferi; Hive Hanlığı'nın feshi
- **Savaşan:** Genç Hiveliler; 22px|border Basmacı Hareketi; Kazaklar
- **Komutan:** Mihail Frunze; Nikolay Şaydahov; Koş-Memmed-han; Gulam Ali; 22px|border Cüneyt Han
- **Güç:** 830 asker; Bilinmiyor

**Hive Kuşatması (1920)**, [Cüneyt Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCneyt_Han) kuvvetleri ile [Mihail Frunze](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihail_Frunze) ve Nikolay Şaydahov komutasındaki Sovyetler arasında gerçekleşen askerî bir çatışmadır. Sovyet taarruzu, Sovyet zaferiyle neticelenmiş; [Hive Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın sukutuna ve [Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm_Sovyet_Halk_Cumhuriyeti)'nin teşkiline yol açmıştır.

## Arka Plan

Sovyetler, 1919 senesinde [Hive Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Buhara Emirliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara_Emirli%C4%9Fi)'ne yönelik askerî harekât hazırlığı içerisindeydi.[^1]

## Sovyet Taarruzu

Sovyetler, 22-25 Aralık 1919 tarihlerinde taarruza geçerek Hanki ve [Urgenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crgen%C3%A7)'i herhangi bir mukavemetle karşılaşmaksızın ele geçirdi.[^2][^3] Buna mukabil [Cüneyt Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCneyt_Han), kıtalarını yeniden tertip ederek [Urgenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crgen%C3%A7) üzerinde üç hafta sürecek bir kuşatma başlattı.[^4] Aralık sonlarında Nikolay Şaydahov, 400 kişilik bir birlikle Çimbay (Hive'nin kuzeyi) yakınlarında [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) ve [Karakalpak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakalpaklar) kuvvetlerini mağlup ederek [Hocayli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Xojeli)'yi zapt etti.[^5] 1920 yılının Ocak ayı başlarında, "Koş-Memmed-han, Gulam Ali ve diğerleri" gibi yerel Türkmen isyancıları Sovyetlere katıldı.[^6] 2 Ocak'ta [Köhne Ürgenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6hne_%C3%9Crgen%C3%A7)'i ele geçirdiler**.**[^7] 23 Ocak'ta [Cüneyt Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCneyt_Han) mağlup edildi; ikametgâhı olan [Bedirkent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bedirkent) Sovyetlerin eline geçti.[^8][^9] 1 Şubat'ta [Genç Hiveliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7_Hiveliler)'in de yardımıyla [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive), Sovyetlerin kontrolüne girdi.[^10][^11][^12][^13]

## Sonuç

[Hive Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın sukutunun ardından [Cüneyt Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCneyt_Han), [Karakum Çölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakum_%C3%87%C3%B6l%C3%BC)'ne çekilerek buradaki askerî faaliyetlerine devam etmiştir.[^14][^15] 2 Şubat tarihinde [Hive Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid_Abdullah_Han) tahtından feragat etmiş;[^16][^17] böylelikle Hive'deki [Kongrat Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kongratlar) hâkimiyeti nihayete ermiştir.[^18]

[^1]: Fraser, Glenda. Basmachi — I. Central Asian Survey, 1987, s. 7. <http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634938708400571>
[^2]: Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288. <http://archive.org/details/dli.pahar.3354>
[^3]: The dramatic end of Khiva state. www.advantour.com. <https://www.advantour.com/uzbekistan/khiva/history/011.htm>
[^4]: Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288. <http://archive.org/details/dli.pahar.3354>
[^5]: Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288. <http://archive.org/details/dli.pahar.3354>
[^6]: Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288. <http://archive.org/details/dli.pahar.3354>
[^7]: Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288. <http://archive.org/details/dli.pahar.3354>
[^8]: Abashin, Sergey. Поляков Ю.А., Чугунов А.И. Конец басмачества. М., 1976, s. 54. <https://www.academia.edu/39772114>
[^9]: Гражданская война и военная интервенция в СССР. Энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1983.
[^10]: The dramatic end of Khiva state. www.advantour.com. <https://www.advantour.com/uzbekistan/khiva/history/011.htm>
[^11]: Baumann, Robert F.. Russian-Soviet Unconventional Wars in the Caucasus, Central Asia, and Afghanistan. www.armyupress.army.mil, s. 97. <https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/combat-studies-institute/csi-books/LP20_Russian-SovietUnconventionalWars.pdf>
[^12]: Edgar, Adrienne Lynn. Tribal Nation: The Making of Soviet Turkmenistan. Princeton University Press, 25 Eylül 2006, s. 38. <https://books.google.com/books?id=XWSYDwAAQBAJ>
[^13]: Publications, Europa. A Political Chronology of Central, South and East Asia. Routledge, 2 Eylül 2003, s. 269. <https://books.google.com/books?id=f5wcH0abSQcC&dq=fall+khiva+1920&pg=PA269>
[^14]: Fraser, Glenda. Basmachi — I. Central Asian Survey, 1987, s. 7. <http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634938708400571>
[^15]: Olcott, Martha B.. The Basmachi or Freemen's revolt in Turkestan 1918–24. Soviet Studies, 1981, s. 352-369. <http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09668138108411365>
[^16]: Wood, William A.. Khorezm and the Khanate of Khiva. Oxford Research Encyclopedia of Asian History, 1 Ocak 2019, s. 10. <https://www.academia.edu/105425331>
[^17]: Chahryar Adle:History of Civilizations of Central Asia volume VI, page 319
[^18]: Ubiria, Grigol. Soviet Nation-Building in Central Asia: The Making of the Kazakh and Uzbek Nations. Routledge, 16 Eylül 2015, s. 79. <https://books.google.com/books?id=-u2PCgAAQBAJ&dq=fall+khiva+1920&pg=PA79>