Hive Operasyonu (1919-1920)

Hive Kuşatması (1920), Cüneyt Han kuvvetleri ile Mihail Frunze ve Nikolay Şaydahov komutasındaki Sovyetler arasında gerçekleşen askerî bir çatışmadır. Sovyet taarruzu, Sovyet zaferiyle neticelenmiş; Hive Hanlığı'nın sukutuna ve Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti'nin teşkiline yol açmıştır.

Arka Plan

Sovyetler, 1919 senesinde Hive Hanlığı ve Buhara Emirliği'ne yönelik askerî harekât hazırlığı içerisindeydi.^{[1]Fraser, Glenda. Basmachi — I. Central Asian Survey, 1987, s. 7.}

Sovyet Taarruzu

Sovyetler, 22-25 Aralık 1919 tarihlerinde taarruza geçerek Hanki ve Urgenç'i herhangi bir mukavemetle karşılaşmaksızın ele geçirdi.^{[2]Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288.[3]The dramatic end of Khiva state. www.advantour.com.} Buna mukabil Cüneyt Han, kıtalarını yeniden tertip ederek Urgenç üzerinde üç hafta sürecek bir kuşatma başlattı.^{[2]Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288.} Aralık sonlarında Nikolay Şaydahov, 400 kişilik bir birlikle Çimbay (Hive'nin kuzeyi) yakınlarında Kazak ve Karakalpak kuvvetlerini mağlup ederek Hocayli'yi zapt etti.^{[2]Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288.} 1920 yılının Ocak ayı başlarında, "Koş-Memmed-han, Gulam Ali ve diğerleri" gibi yerel Türkmen isyancıları Sovyetlere katıldı.^{[2]Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288.} 2 Ocak'ta Köhne Ürgenç'i ele geçirdiler.^{[2]Becker. Russia's Protectorates in Central Asia--Bukhara and Khiva 1865-1924. 1968, s. 288.} 23 Ocak'ta Cüneyt Han mağlup edildi; ikametgâhı olan Bedirkent Sovyetlerin eline geçti.^{[4]Abashin, Sergey. Поляков Ю.А., Чугунов А.И. Конец басмачества. М., 1976, s. 54.[5]Гражданская война и военная интервенция в СССР. Энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1983.} 1 Şubat'ta Genç Hiveliler'in de yardımıyla Hive, Sovyetlerin kontrolüne girdi.^{[3]The dramatic end of Khiva state. www.advantour.com.[6]Baumann, Robert F.. Russian-Soviet Unconventional Wars in the Caucasus, Central Asia, and Afghanistan. www.armyupress.army.mil, s. 97.[7]Edgar, Adrienne Lynn. Tribal Nation: The Making of Soviet Turkmenistan. Princeton University Press, 25 Eylül 2006, s. 38.[8]Publications, Europa. A Political Chronology of Central, South and East Asia. Routledge, 2 Eylül 2003, s. 269.}

Sonuç

Hive Hanlığı'nın sukutunun ardından Cüneyt Han, Karakum Çölü'ne çekilerek buradaki askerî faaliyetlerine devam etmiştir.^{[1]Fraser, Glenda. Basmachi — I. Central Asian Survey, 1987, s. 7.[9]Olcott, Martha B.. The Basmachi or Freemen's revolt in Turkestan 1918–24. Soviet Studies, 1981, s. 352-369.} 2 Şubat tarihinde Hive Hanı tahtından feragat etmiş;^{[10]Wood, William A.. Khorezm and the Khanate of Khiva. Oxford Research Encyclopedia of Asian History, 1 Ocak 2019, s. 10.[11]Chahryar Adle:History of Civilizations of Central Asia volume VI, page 319} böylelikle Hive'deki Kongrat Hanedanı hâkimiyeti nihayete ermiştir.^{[12]Ubiria, Grigol. Soviet Nation-Building in Central Asia: The Making of the Kazakh and Uzbek Nations. Routledge, 16 Eylül 2015, s. 79.}