# Hece ölçüsü > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Hece ölçüsü, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hece_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC (CC-BY-SA-4.0) **Hece ölçüsü**, [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir)in her dizesindeki [hece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece) sayısının eşit olmasına dayanan bir [vezindir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%A7%C3%BC_%28%C5%9Fiir%29). Türkçenin millî ölçüsü olarak bilinir. [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)de [hece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece)ler uzunluk kısalık bakımından hemen hemen aynı değerdedir. Bu yapısal özellik şiirde hece ölçüsünün kolayca kullanılmasına imkan verir. İlk yazılı [Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1)nın ürünleri olarak bilinen [Göktürk Kitabeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)'nde şiir bulunmamasına rağmen şiirsel özellikler taşıyan ve hece ölçüsüne uyan bölümler vardır. [Kaşgarlı Mahmut](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud)’un [*Divanü Lugati’t Türk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk) adlı eserindeki şiirler de hece ölçüsüyle yazılmışlardır. Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra [divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1) ve [aruz ölçüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)nün yaygınlaşması hece ölçüsünün yalnızca tekke ve [aşık edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_halk_edebiyat%C4%B1)na özgü bir ölçü olmasına yol açmıştır. Hece ölçüsünde kalıbı dizelerdeki hecelerin sayısı belirler. Örneğin her dizesinde 11 hece bulunan bir şiirin kalıbı "11’li hece ölçüsü" olarak gösterilir. Bir hecenin belli bölümlere ayrılmasına "durgulanma", bu bölümlerin okuma sırasında hafifçe durularak vurgulanan yerlerine de "durak" denir. Kalıplar 2'liden başlayarak 20'lilere kadar çıkar. Az heceli, yani 2'liden 6'lıya kadar kalıplar tekerleme, atasözü, bilmece gibi ürünlerin şiirsel parçalarında uyum öğesi olarak yer alır. Bu tür kısa kalıpların durakları dizenin sonundadır. Hece ölçüsünde durağın önemi büyüktür. Bir kalıp en az 2, en çok 5 duraklı olabilir. Bir durakta bulunan hece sayısı ise 1 ile 10 arasında değişir. Hece kalıpları duraklar ve duraklardaki hece sayıları bakımından bölümlenir. Bu kalıplar içinde en çok kullanılanlar 7'li, 8'li, 11'li ve 14'lü olanlardır. 7'li ölçü daha çok mani türünde kullanılmıştır. 8'li kalıp [semai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semai), [varsağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varsa%C4%9F%C4%B1), [destan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Destan) ve [türkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%BC)lerin ölçüsüdür. 11'li ölçü ise başta [koşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C5%9Fma_%28edebiyat%29) ve destan olmak üzere aşık ve tekke edebiyatı şiirlerinde kullanılmıştır. 14'lü hece ölçüsüne ise daha çok tekke şiiri ve çağdaş Türk şiirinde rastlanır. ## Kafiye Kafiye, [halk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halk_edebiyat%C4%B1)nda, şimdiki manasında bulunmayan bir ögeydi. Eserler daha çok söyleyişe dayandığı için yarım kafiye denebilecek [*asonans*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asonans) oluşumu mevcuttu. Onlar için mısraların son hecelerinin birbirine yakınlığı yeterliydi. Şair için de söyleyiş kolaylığı verdiği için kullanımı yaygındı.[^1] ## Durak Durak, hece ölçüsüne uyum sağlayan bir çeşit ses kesimidir. Hece ölçüsüyle yazılan şiirlerde, ses ahengini artırmak amacıyla dizeler okunurken dizelerin belli yerlerinde okuyucu nefes alır. Bu uygun nefes alım noktaları birer duraktır.[^2][^3][^4] Duraklar, bazı istisnalar dışında mutlaka her dizede aynı noktalarda yer alır ve kelime aralarında yer alarak aslı kelime içinde durak olmaz. Öte yandan her hece ölçüsüyle yazılmış şiirde durak olması da şart değildir, hece ölçüsüyle yazılmış duraksız şiirler de vardır. Divan edebiyatında yoğun olarak kullanılan aruz ölçüsündeki "takti" kavramının karşılığı olarak değerlendirilebilir. Belli başlı hece ölçülerinin durakları şu şekilde formüle edilebilir: 1. 5'li Hece Ölçüsü: 3+2 veya 2+3 2. [6'lı Hece Ölçüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/6%27l%C4%B1_hece_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC): 3+3 3. 7'li Hece Ölçüsü: 4+3 veya 3+4 4. 8'li Hece Ölçüsü: 4+4 5. 9'lu Hece Ölçüsü: 5+4 veya 4+5 6. 10'lu Hece Ölçüsü: 5+5 7. 11'li Hece Ölçüsü: 6+5 veya 4+4+3 8. 12'li Hece Ölçüsü: 6+6 9. 14'lü Hece Ölçüsü: 7+7 [^1]: Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, 12. [^2]: Cem Dilçin, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, Türk Dil Kurumu, 2005. [^3]: Uğur Başaran, Durak Terimini Yeniden Tartışmak , Bilim ve Kültür Dergisi, S. 2, Haziran 2013, s. 108-114. [^4]: M. Öcal Oğuz, Türk Halk Edebiyatı ( El Kitabı), Grafiker Yayınları, 2010.