# Hasan Rıza Paşa Çeşmesi (Osmanağa)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_R%C4%B1za_Pa%C5%9Fa_%C3%87e%C5%9Fmesi_(Osmana%C4%9Fa)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hasan Rıza Paşa Çeşmesi (Osmanağa), https://tr.wikipedia.org/wiki/Hasan_R%C4%B1za_Pa%C5%9Fa_%C3%87e%C5%9Fmesi_%28Osmana%C4%9Fa%29 (CC-BY-SA-4.0)

- **Görüntü:** Hasan Rıza Pasha Fountain (Osmanağa) 20210312.jpg
- **Yapı sistemi:** Kâgir
- **Yapı türü:** Çeşme
- **Konum:** Kadıköy, İstanbul, Türkiye
- **Tamamlanma:** 1845 ya da 1846
- **Yenileme:** 2014
- **Yükseklik:** 4,66 m (alınlığa kadar) 5,6 m (alınlıkla birlikte) 7,84 m (su terazisi)
- **Malzeme:** Küfeki taşı tuğla
- **Mimari tarz:** Klasik Osmanlı mimarisi
- **Sahip:** Vakıflar Genel Müdürlüğü

**Hasan Rıza Paşa Çeşmesi** ya da **Rıza Paşa Çeşmesi**,[^1] [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'un [Kadıköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1k%C3%B6y) ilçesindeki bir [çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme)dir. [Hasan Rıza Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_R%C4%B1z%C3%A2_Pa%C5%9Fa_%281809_do%C4%9Fumlu%29) tarafından 1845 ya da 1846 yılında yaptırıldı. 1970'lerden itibaren tahrip edilmeye başlayan çeşme, işlevini de yitirdi. 2014'te tamamlanan [restorasyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Restorasyon_%28onar%C4%B1m%29) çalışmasıyla birlikte tekrar faaliyete geçti.

[Küfeki taşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCfeki_ta%C5%9F%C4%B1) ile [tuğla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fla) [hatıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hat%C4%B1l)lı duvarlarla, [yığma](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2gir_yap%C4%B1) tekniğiyle [Klasik Osmanlı mimarisine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi) uygun olarak inşa edilen dikdörtgen planlı çeşmenin ön cephesinin her iki yanında birer [pilaster](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pilaster) yer alır. Pilaster başlıklarının üzerinden geçen [silme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silme) ile çeşmenin düz [korniş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korni%C5%9F)i arasında konumlanan [mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer) [kitâbenin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t) üzerine, [kabartma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabartma) tekniğiyle inşasına dair dört satırlık bir metin işlenmiştir. Cephenin ortasındaki [basık kemer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bas%C4%B1k_kemer)li bir [niş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9F_%28mimarl%C4%B1k%29) içerisinde, mermerden yapılan düz bir [ayna taşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3Awikt%3Aayna_ta%C5%9F%C4%B1) ile bir musluk vardır. Yapının ön cephesinde bir [alınlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1nl%C4%B1k), arka kısmında bir [su terazisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_terazisi_%28yap%C4%B1%29) bulunur. Üzeri [çatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87at%C4%B1)sız olan çeşmenin; alınlığa kadar yüksekliği 4,66 m, alınlıkla birlikte yüksekliği 5,6 m iken su terazisinin yüksekliği 7,84 m'dir.

## Tarihi

[Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme), [Hasan Rıza Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_R%C4%B1z%C3%A2_Pa%C5%9Fa_%281809_do%C4%9Fumlu%29) tarafından 1845 ya da 1846 yılında yaptırıldı.[^2] 1970'lerden itibaren, çevresindeki dükkânların yaptığı eklemelerle tahribata uğramaya başladı. Seyyar bir kitap satıcısı tarafından ön cephesindeki [teknesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3Awikt%3Atekne) bir kitap sergileme alanı, su deposu ise kitap deposu olarak kullanıldı. Kitapçının buradan ayrılması sonrasında ise çöp biriktirilen bir yer hâline geldi.[^3]

Mülkiyeti, [Vakıflar Genel Müdürlüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vak%C4%B1flar_Genel_M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC)ne bağlı İstanbul 5 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünde olan yapı,[^4] kurumdan alınan izin doğrultusunda, [Kadıköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1k%C3%B6y) Belediyesinin 2011'de hazırladığı rölöve, restitüsyon ve [restorasyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Restorasyon_%28onar%C4%B1m%29) projelerine göre Belediye tarafından 2014 yılında restore edildi.[^5] Daha önceleri teknesi doldurulmuş, şehrin su şebekesiyle bağlantısı kopmuş ve musluğu olmayan çeşme, Mart 2014'te tamamlanan çalışmalar sonucunda bu sorunların giderilmesi ve [pirinç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pirin%C3%A7_%28ala%C5%9F%C4%B1m%29) bir musluk eklenmesiyle tekrar işlevsel hâle geldi.[^6][^7][^8] Çalışmalar kapsamında, iç yan duvarları ile tavanında var olan yıkılmalar onarılırken yapıdaki [çimento](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87imento) bazlı sıvalar kaldırılarak bu sıvaların yerine [Horasan harcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_harc%C4%B1) kullanıldı ve işlevini yitiren taşların yerine benzer malzeme yerleştirildi.[^9] Yapının yüzeylerinde temizlik yapılırken [kitâbesindeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t) yazılar altın varak kullanılarak belirginleştirildi.[^10]

## Konumu ve mimarisi

[İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'un Kadıköy ilçesinin [Osmanağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmana%C4%9Fa) Mahallesi'nde, Serasker Caddesi'ndeki 104 numaralı ve 18,50 m2 tapu alanına sahip olan yapı, bu cadde ile Osmancık Sokağı'nın kesiştiği yerde konumlanan bir köşe çeşmesidir.[^11][^12] Dikdörtgen planlı [kâgir yapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2gir_yap%C4%B1), kesme [küfeki taşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCfeki_ta%C5%9F%C4%B1) ve [tuğla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fla) [hatıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hat%C4%B1l)lı duvarlarla inşa edilmiştir. Güneydoğu ile kuzeybatıya bakan yan cepheleri tuğla hatıllı duvarlar şeklindeyken kuzeydoğu cephesinde bir [su terazisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_terazisi_%28yap%C4%B1%29) yer alır. [Klasik Osmanlı mimarisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi) tarzındaki yapının kesme küfeki taşından yapılan ön cephesinin iki yanında birer [pilaster](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pilaster) bulunur.[^13] 19,73 m rakımında yer alan yapının [alınlığına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1nl%C4%B1k) kadar yüksekliği 4,66 m, alınlıkla birlikte yüksekliği 5,6 m iken su terazisinin yüksekliği 7,84 m'dir.

Yapının [çatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87at%C4%B1)sı yok olmuştur.[^14] Ön cephesinin ortasındaki [mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer)den yapılan düz [ayna taşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3Awikt%3Aayna_ta%C5%9F%C4%B1), yukarısında [kilit taşlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilit_ta%C5%9F%C4%B1) [basık kemer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bas%C4%B1k_kemer)in bulunduğu bir [niş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9F_%28mimarl%C4%B1k%29) içerisinde yer alır.[^15][^16][^17] Teknesi de mermerden inşa edilmiştir.[^18][^19] Pilaster başlıklarının üzerinden geçen [silme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silme) ile çeşmenin düz [korniş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korni%C5%9F)i arasında konumlanan dikdörtgen şeklindeki [mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer) kitâbeye, [kabartma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabartma) tekniğiyle bir [Besmele](https://turkipedia.org/tr/wiki/Besmele) ile [Enbiyâ Suresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enbiy%C3%A2_Suresi)'nin 30. [ayet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayet)inden bir bölüm işlenmiştir. [Celî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%AE) [sülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCl%C3%BCs) tekniğiyle yazılmış altın varaklı [hat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaligrafi), Abbas Kemal Efendi'ye aittir. Bu kısmın altında bulunan ve görece daha küçük boyutlu dikdörtgen kartuşta sanatçının imzası, onun altındaki kartuşta ise eserin yapılış yılı, celî [talik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talik_hatt%C4%B1) üslubuyla yazılıdır. Kitâbe metni şu şekildedir:[^20][^21][^22]

## Ayrıca bakınız

- [Kadıköy'deki çeşmeler listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1k%C3%B6y%27deki_%C3%A7e%C5%9Fmeler_listesi)

[^1]: İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 442.
[^2]: İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 150.
[^3]: Küçük Bir Şey: Çeşme Restorasyonu. 31 Mart 2014. <http://mimdap.org/2014/03/kucuk-bir-they-cethme-restorasyonu/>
[^4]: Kültürel yapılar. <https://korumakurullari.ktb.gov.tr/TR-89195/kulturel-yapilar.html>
[^5]: Küçük Bir Şey: Çeşme Restorasyonu. 31 Mart 2014. <http://mimdap.org/2014/03/kucuk-bir-they-cethme-restorasyonu/>
[^6]: İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 442.
[^7]: İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 150.
[^8]: Küçük Bir Şey: Çeşme Restorasyonu. 31 Mart 2014. <http://mimdap.org/2014/03/kucuk-bir-they-cethme-restorasyonu/>
[^9]: Küçük Bir Şey: Çeşme Restorasyonu. 31 Mart 2014. <http://mimdap.org/2014/03/kucuk-bir-they-cethme-restorasyonu/>
[^10]: Küçük Bir Şey: Çeşme Restorasyonu. 31 Mart 2014. <http://mimdap.org/2014/03/kucuk-bir-they-cethme-restorasyonu/>
[^11]: İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 150.
[^12]: TKGM Parsel Sorgulama Uygulaması - Öznitelik bilgisi. <https://parselsorgu.tkgm.gov.tr/#ara/idari/149493/46/19/1615971786642>
[^13]: İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 150.
[^14]: İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 355.
[^15]: İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 442.
[^16]: İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 150.
[^17]: Kütahya'da II. Abdülhamid Han döneminde inşa edilmiş iki çeşme: Çinili Çeşme ve Hürriyet Çeşmesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, s. 75-92. <https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/705407>
[^18]: İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 442.
[^19]: İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 150.
[^20]: İstanbul Çeşmeleri. 1945, s. 442.
[^21]: İstanbul Tarihî Çeşmeler Külliyatı. 2006, s. 150.
[^22]: İstanbul'un Çeşme ve Sebilleri. 1993, s. 355.