# Hasan Fuad Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Fuad_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hasan Fuad Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hasan_Fuad_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/68/Hasan_Fuad_Pa%C5%9Fa.jpg)
* (Ateşizâde Mehmed Bedreddin Selçukî Arşivi / Salt Araştırma - Salt Research https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/221276?mode=full Creative Commons Esinlenilmemiş Ticari Olmayan Eserlerin Nitelikleri 4.0 Uluslararası (CC BY-NC-ND 4.0), CC-BY-4.0)*

- **Doğum tarihi:** 1847
- **Ölüm tarihi:** Aralık 1911
- **Doğum yeri:** Bjeduğkale, Rus İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Rütbesi:** 62x62pik Mirliva

**Hasan Fuad Paşa (Hacemıko)** (1847, [Bjeduğkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnodar) – Aralık 1911, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Çerkes](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler) ([Adige](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler)) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) komutanı, matematikçi ve eğitimcidir.

## Hayatı

[Çerkesler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler)in [Bjeduğ Kabilesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bjedu%C4%9Flar)'nin ([Çerkesçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_dilleri) / [Adigece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adigece): Бжъэдыгъу [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): Бжедуги) aristokrat ailesi Hacemıkoların ([Çerkesçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_dilleri) / [Adigece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adigece): Хьаджэмыкъу [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): Хаджемуков, Гаджемуков, Хаджемук Ayrıca: Hadjimoukoff, Hadjimoukov, Gadjimoukoff) prenslerindendir. Hacemıkolar, [Bjeduğ Kabilesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bjedu%C4%9Flar)'nin yönetici büyük prensleri (Пщышхо -Дословно с Черкесского "Князь Большой/Великий"-) olup, Batı Çerkesya'nın son hükümran aristokrat ailelerindendir.[^1]

Hasan Fuad Paşa, Bjeduğ Hımmışey (Xамышеевских) Prensi ve Süvari Alayı Komutanı Hacemıko Misost'un (Хаджимуков Мисост -Мысше-ост, Машауст-) oğlu olup, annesi tarafından da önemli tarihi kişiliği ile tanınan Çerkes liderlerinden Prens Zanıko (Zanekue) Sefer Bey'in (Zanoğlu Sefer Paşa'nın)[^2] torunudur.[^3][^4][^5][^6][^7][^8] Hasan Fuad Paşa, 1847 yılında, Kafkasya'nın [Bjeduğkale Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnodar)'nde (Çarlık dönemi adı; [Yekaterinador](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnodar), Şimdiki adı; [Krasnodar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnodar)'da) doğmuştur. 11 yaşında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gelmiştir.[^9][^10]

Hasan Fuad Paşa, dayısı Zanıko İbrahim Paşa'nın vesilesiyle[^11][^12] 1870 (1286)'da [Mekteb-i Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)’ye (Harp Okulu) girmiştir. 1873 (1290)'da [Mülâzım (Teğmen)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C4%9Fmen) rütbesiyle mezun oldu. 1875 (1292)'de de [Mekteb-i Erkân-ı Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Enstit%C3%BCs%C3%BC)'den mezun oldu.[^13][^14] Çerkes kökenine uygun olarak ince uzun boylu bir fiziğe sahipti.[^15]

[Mekteb-i Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)’den mezun olduktan sonra Redif Taburu’nda görev almış ve daha sonra da [Bursa Mekteb-i Fünûn-ı İdadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I%C5%9F%C4%B1klar_Jandarma_Astsubay_Meslek_Y%C3%BCksekokulu)’nde (Askeri Lisesi’nde) Fransızca Öğretmenliği'ni yapmıştır.[^16]

Hasan Fuad Paşa, [Mekteb-i Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu) mezuniyetinden sonra, toplam kırk yıl kadar askeri ve mülki okullarda matematik eğitimciliği (riyaziye hocalığı) yapmıştır.[^17][^18] Hasan Fuad Paşa, [Mekteb-i Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu) (Harp Okulu)'nda "Cebir", "Topoğrafya ve Hendese-i Resmiyye" dersleri vermiştir.[^19] [Kaymakam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaymakam_%28r%C3%BCtbe%29) (Yarbay) rütbesindeyken, ek görev olarak, Osman Hamdi Bey'in kurucusu ve müdürü olduğu 1883'te açılan ve öğretime başlayan [Sanâyi-i Nefîse Mektebi Âlisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/San%C3%A2yi-i_Nef%C3%AEse_Mektebi)'nin ilk öğretim kadrosunda Riyaziye hocası olarak görev almış, 1883-1903 yılları arasında yaklaşık 20 yıl görev yapmıştır.[^20][^21][^22] [Miralay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miralay) (Albay) rütbesindeyken, ek görev olarak [Mekteb-i Mülkiyye-i Şâhâne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_%C3%9Cniversitesi_Siyasal_Bilgiler_Fak%C3%BCltesi) İ'dâdî Kısmı Hendese (Geometri) Muallimliğine de tayin edilmiş olup, "Müsellesat ve Hendese" dersleri vermiştir. On dokuz yıl bu görevde kaldıktan sonra, İ'dâdî Kısmı'nın Mercan'a nakledilmesi üzerine 1900'da Mülkiye'den ayrılmıştır.[^23] Sonraki döneminde de [Kuleli Mekteb-i Fünûn-ı İdadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuleli_Asker%C3%AE_Lisesi)’nde (Kuleli Askeri Lisesi’nde) derslere girmiş ve uzun zaman burada öğretmenlik ve 1893'ten itibaren Ders Nazırlığı (Öğretim Başkanlığı)[^24][^25] yapmıştır. [Mirliva Rütbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva)’ni (Tuğgeneral) bu görevi esnasında kazanmıştır.[^26][^27][^28]

[Sultan II.Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) dönemi [Dersaâdet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)’in [Şehremini](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehremini) (Belediye Başkanı ve Valisi) [Rıdvan İsmail Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1dvan_%C4%B0smail_Pa%C5%9Fa)'nın kişisel husumet nedeniyle öldürülmesi (23 Mart 1906) hadisesinde, azmettirici olarak Mabeyn Mütercimi ve Şuray-i Devlet Azası Bedirhani Abdürrezzak Bey ile amcası Selimiye Kışlası Komutanı Ali Şamil Paşa'nın evleri aranmış, aramada Hasan Fuad Paşan'nın imzalı bir fotoğrafı bulunmuş,[^29][^30][^31] sorulduğunda Abdürrezzak Bey, Hasan Fuad Paşa hakkında “Necabetlü” (Temiz Soylu, Asil Soylu) ifadesini kullanması nedeniyle, konuyla hiçbir ilgisi olmadığı halde, 1906 yılında Rodos'a sürgün edilmiştir.[^32][^33][^34][^35][^36] Temmuz 1908 (1324)'de [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)’in ilanı ile tekrar İstanbul’a dönmüştür.[^37][^38] Ancak, sürgünün gerçek sebebinin bu talihsiz olay olup olmadığı şüphelidir. Sürgünün, [Jön Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%B6n_T%C3%BCrkler)'in muhalefeti ile mücadele eden ve bu dönemde "Çerkes Tarihi" yazım fikrine canı sıkılan [Sultan II.Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in uyguladığı baskıcı politikanın sonucu olarak gerçekleştiği de değerlendirilmektedir. [Ahmed Bedevi Kuran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Bedevi_Kuran)'ın "İnkılâp Tarihimiz ve Jön Türkler" eserinde bu konuda [Kuleli Mekteb-i Fünûn-ı İdadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuleli_Asker%C3%AE_Lisesi) Ders Nazırı Çerkes Hasan Fuad Paşa"nın da adı verilerek bir değerlendirme yapılmıştır.[^39]

Hasan Fuad Paşa, yaşamı boyunca, hür fikirli, sağlam ahlaklı, saygın bir kişilik olarak tanınmıştır.[^40][^41]

## Eserleri

Hasan Fuad Paşa, eğitimcilik yaptığı dönemde aynı zamanda matematik ve geometri üzerine önemli eserler vermiştir.[^42][^43][^44][^45][^46]

- Hendese-i Musattıha,
- Hendese-i Mücessime,
- Hendese-i Resmiyye,
- Hendese-i Murakkama,
- Ameli Hendese ve Resm-i Hattı.

## Ölümü ve Mezarı

Hasan Fuad Paşa, Aralık 1911 (hicri 1329)[^47][^48][^49][^50][^51][^52][^53] yılında 65 yaşındayken İstanbul'da ölmüştür (Hicri: 29 Zilhicce 1329, Rumi: 7 Kanûn-ı evvel 1327).[^54] Hasan Fuad Paşa'nın ölümüne ilişkin haberler, yabancı gazete ve kroniklerlerde de yer almıştır;

![Fuad Paşa'nın Tophane'de Kılıç Ali Paşa Camii Haziresi'ndeki Mezarı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Hasan_Fuad_Pa%C5%9Fa%27n%C4%B1n_Mezar_Ta%C5%9F%C4%B1.jpg/1280px-Hasan_Fuad_Pa%C5%9Fa%27n%C4%B1n_Mezar_Ta%C5%9F%C4%B1.jpg)
*Fuad Paşa'nın Tophane'de Kılıç Ali Paşa Camii Haziresi'ndeki Mezarı (Nidayi, CC0-1.0)*

Hasan Fuad Paşa'nın ebedi istirahatgâhı, [Kılıç Ali Paşa Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Ali_Pa%C5%9Fa_Camii)'nin haziresinde (Bahçe Mezar Bölümü'de) bulunmaktadır.[^55] Sütun formundaki mermer mezar taşında, aşağıdaki metin yer almaktadır.[^56]

## Dış bağlantılar

- [Kılıç Ali Paşa Camii Web Sayfası](https://web.archive.org/web/20161027004057/http://kilicalipasacamii.com/index.php?option=com_content&view=article&id=5&Itemid=6),
- [Kılıç Ali Paşa Camii Sokak Görünümü](https://www.google.com.tr/maps/@41.0264524,28.981279,3a,39.1y,232.72h,77.45t/data=!3m6!1e1!3m4!1sO816x27o_bIGLJsMxhZ94g!2e0!7i13312!8i6656),
- [Kılıç Ali Paşa Camii Hazire (Bahçe Mezar Bölümü'nün) Fotoğrafları (1)](http://www.mustafacambaz.com/details.php?image_id=33708&sessionid=fd00dc009b9300298e45f8026130cd5f) , [(2)](http://www.panoramio.com/photo_explorer#view=photo&position=5794&with_photo_id=108505026&order=date_desc&user=4042199).

[^1]: Rusya'nın Adige (Çerkes) Asker ve İdarecileri XVI-XX. Yüzyıl- A.V.Kazakov, Sayfa: 265.
[^2]: Kuzey Kafkasya’nın Uluslararası Lideri: Sefer Zaniko (Makale), Doç.Dr. Zübeyde Güneş Yağcı, Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 2016, Sayı 76, Sayfa: 59-85.
[^3]: Rusya'nın Adige (Çerkes) Asker ve İdarecileri XVI-XX. Yüzyıl- A.V.Kazakov, Sayfa: 265.
[^4]: Osmanlı Müellifleri (Osmanlıca), Bursalı Tahir Efendi, 1925, III.Cild Sayfa: 263-264.
[^5]: Osmanlı Müellifleri (Transkripsiyon), Bursalı Tahir Efendi, Hazırlayan: İsmail Özen, İstanbul, 1975, III.Cild Sayfa: 269.
[^6]: Ğuaze Gazetesi (Arapça Harflerle Çerkesce), 28 Aralık 1911, İstanbul, Sayı: 27, Sayfa: 7.
[^7]: Sanatta Batıʼya Açılış ve Osman Hamdi, Mustafa Cezar, Osman Hamdi Bey, Türkiye İş Bankası, 1971, Sayfa: 553
[^8]: Sanat Dünyası "Devlet Güzel Sanatlar Akademisi 85 Yaşında", Milliyet Gazetesi, 10.03.1960, Sayfa: 6
[^9]: Ğuaze Gazetesi (Arapça Harflerle Çerkesce), 28 Aralık 1911, İstanbul, Sayı: 27, Sayfa: 7.
[^10]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^11]: Ğuaze Gazetesi (Arapça Harflerle Çerkesce), 28 Aralık 1911, İstanbul, Sayı: 27, Sayfa: 7.
[^12]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^13]: Sicill-i Osmanî Zeyli: Esad Dede-Galip Bey, Mehmet Zeki Pakalın, Türk Tarih Kurumu, 2008, Sayfa: 143.
[^14]: Osmanlı Matematik Literatürü Tarihi, Ekmeleddin İhsanoğlu, İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi, 1999, Sayfa: 419.
[^15]: Sicill-i Osmanî Zeyli: Esad Dede-Galip Bey, Mehmet Zeki Pakalın, Türk Tarih Kurumu, 2008, Sayfa: 143.
[^16]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^17]: Osmanlı Müellifleri (Osmanlıca), Bursalı Tahir Efendi, 1925, III.Cild Sayfa: 263-264.
[^18]: Osmanlı Müellifleri (Transkripsiyon), Bursalı Tahir Efendi, Hazırlayan: İsmail Özen, İstanbul, 1975, III.Cild Sayfa: 269.
[^19]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^20]: Sanatta Batıʼya Açılış ve Osman Hamdi, Mustafa Cezar, Osman Hamdi Bey, Türkiye İş Bankası, 1971, Sayfa: 553
[^21]: Sanat Dünyası "Devlet Güzel Sanatlar Akademisi 85 Yaşında", Milliyet Gazetesi, 10.03.1960, Sayfa: 6
[^22]: Türkiyemiz, Cilt: 27, Sayı:80, Ak Yayınları, 1997, Sayfa: 36-38.
[^23]: Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler "Mülkiye Şeref Kitabı", Ali Çankaya, S.B.F., 1969, Sayfa: 987 - 988.
[^24]: Dünden Bugüne Kuleli Askeri Lisesi, Kuleli Askeri lisesi Matbaası, İstanbul-2007, Sayfa: 157.
[^25]: Vatan Hizmetinde, Yusuf Kemal Tengirşenk, Kültür Bakanlığı, 1981, (ilgili bir hatıra) Sayfa: 34-45.
[^26]: Ğuaze Gazetesi (Arapça Harflerle Çerkesce), 28 Aralık 1911, İstanbul, Sayı: 27, Sayfa: 7.
[^27]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^28]: Sicill-i Osmanî Zeyli: Esad Dede-Galip Bey, Mehmet Zeki Pakalın, Türk Tarih Kurumu, 2008, Sayfa: 143.
[^29]: Sicill-i Osmanî Zeyli: Esad Dede-Galip Bey, Mehmet Zeki Pakalın, Türk Tarih Kurumu, 2008, Sayfa: 143.
[^30]: Sultan Abdülhamid ve Yıldız Kamarillası, Süleyman Kâni İrtem, Osman S. Kocahanoğlu, Temel, 2003 Cilt:2, Sayfa: 355.
[^31]: Emir Bedirhan: 20. yüzyılın başlarında kürt milliyetçi söylemine bir örnek, Ahmed Ramiz, Ömer F. Kurhan, BGST Yayınları, 2007, Sayfa: 63.
[^32]: Sultan Abdülhamid ve Yıldız Kamarillası, Süleyman Kâni İrtem, Osman S. Kocahanoğlu, Temel, 2003 Cilt:2, Sayfa: 355.
[^33]: Emir Bedirhan: 20. yüzyılın başlarında kürt milliyetçi söylemine bir örnek, Ahmed Ramiz, Ömer F. Kurhan, BGST Yayınları, 2007, Sayfa: 63.
[^34]: Hayatım, Kâzım Karabekir, Faruk Özerengin, Emre Yayınları, 1995, Sayfa: 380.
[^35]: Hayatım, Kâzım Karabekir, YKY, 2008, Sayfa: 212.
[^36]: İttihat ve Terakki Cemiyeti, 1896-1909., Kâzım Karabekir, Emre Yayınları, 1993, Sayfa: 93.
[^37]: Ğuaze Gazetesi (Arapça Harflerle Çerkesce), 28 Aralık 1911, İstanbul, Sayı: 27, Sayfa: 7.
[^38]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^39]: İnkılâp Tarihimiz ve Jön Türkler, Ahmet Bedevi Kuran, Tan Matbaası, 1945, Sayfa: 47.
[^40]: Osmanlı Müellifleri (Osmanlıca), Bursalı Tahir Efendi, 1925, III.Cild Sayfa: 263-264.
[^41]: Osmanlı Müellifleri (Transkripsiyon), Bursalı Tahir Efendi, Hazırlayan: İsmail Özen, İstanbul, 1975, III.Cild Sayfa: 269.
[^42]: Osmanlı Müellifleri (Osmanlıca), Bursalı Tahir Efendi, 1925, III.Cild Sayfa: 263-264.
[^43]: Osmanlı Müellifleri (Transkripsiyon), Bursalı Tahir Efendi, Hazırlayan: İsmail Özen, İstanbul, 1975, III.Cild Sayfa: 269.
[^44]: Ğuaze Gazetesi (Arapça Harflerle Çerkesce), 28 Aralık 1911, İstanbul, Sayı: 27, Sayfa: 7.
[^45]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^46]: Ordumuzun Yetiştirdiği İlim Adamları - Haluk Y. Şehsuvaroğlu Cumhuriyet Gazetesi, Tarihi Bahisler, 14 Eylül 1960, Sayfa: 2.
[^47]: Osmanlı Müellifleri (Osmanlıca), Bursalı Tahir Efendi, 1925, III.Cild Sayfa: 263-264.
[^48]: Osmanlı Müellifleri (Transkripsiyon), Bursalı Tahir Efendi, Hazırlayan: İsmail Özen, İstanbul, 1975, III.Cild Sayfa: 269.
[^49]: Ğuaze Gazetesi (Arapça Harflerle Çerkesce), 28 Aralık 1911, İstanbul, Sayı: 27, Sayfa: 7.
[^50]: 1911-1914 Yılları Arasında İstanbul'da Yayınlanan Ğuaze (Rehber) Gazetesi Işığında Osmanlı Devleti'nde Yaşayan Çerkeslerin Siyasi ve Sosyo-Kültürel Faaliyetleri (Türkçe) Tez, Fatih Gide, Ağustos 1911, Nevşehir Üniversitesi, Sayfa: 62.
[^51]: Ordumuzun Yetiştirdiği İlim Adamları - Haluk Y. Şehsuvaroğlu Cumhuriyet Gazetesi, Tarihi Bahisler, 14 Eylül 1960, Sayfa: 2.
[^52]: Le Stéphanois Journal, 28 Aralık 1911, Saint-Etienne, Sayfa: 3.
[^53]: Polybiblion - Revue Bibliographique Universelle, Société Bibliographique, Paris 1912, Cilt 124-125 (Chronique: Necrologie), Sayfa: 82.
[^54]: Sicill-i Osmanî Zeyli: Esad Dede-Galip Bey, Mehmet Zeki Pakalın, Türk Tarih Kurumu, 2008, Sayfa: 143.
[^55]: Sicill-i Osmanî Zeyli: Esad Dede-Galip Bey, Mehmet Zeki Pakalın, Türk Tarih Kurumu, 2008, Sayfa: 143.
[^56]: Fazıl İsmail Ayanoğlu, Tarihi Mezar Taşları - İstanbul-3, Yayına Hazırlayan: Seyit Ali Kahraman, İBB Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü, İstanbul, 2022, Sayfa 235.