# Harutün Cangülyan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Harut%C3%BCn_Cang%C3%BClyan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Harutün Cangülyan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Harut%C3%BCn_Cang%C3%BClyan (CC-BY-SA-4.0) ![Harutün Cangülyan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f6/Db_Hharoutyoun_Jangoulian.jpg) *Harutün Cangülyan (Teodik - Hushardzan April Tasněmēki (1919), public-domain)* **Harutyun Cangülyan** (Յարութիւն Ճանկիւլեան), [Osmanlı Ermenisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Ermenileri) tarihçi ve siyasetçi. 1890'daki [Kumkapı Gösterisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumkap%C4%B1_g%C3%B6sterileri)'nin organizatörü idi. 1915 [Ermeni Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1)'da öldürüldü.[^1] Harutün Cangülyan 1855 yılında [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van)'da doğmuştur. [Sosyal Demokrat Hınçak Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyal_Demokrat_H%C4%B1n%C3%A7ak_Partisi)'ne katıldıktan sonra 1884 senesinde [Kostantiniyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'ye yerleşti. Orada [Haçin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saimbeyli)'li olan [Hamparsum Boyacıyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamparsum_Boyac%C4%B1yan) ile tanıştı.[^2] 27 Temmuz 1890'da onunla birlikte [Kumkapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumkap%C4%B1)'da bulunmakta olan [Ermeni Patrikhanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Ermeni_Patrikhanesi)'nin önünde bir [gösteriyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumkap%C4%B1_g%C3%B6sterileri) organize etmişti ve [Yıldız Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Saray%C4%B1)'nın önüne doğru yürüyüş yapmıştı. Pazar günü yapılan eyleme,kilise ayininden sonra beyanname dağıtılarak başlanmış,yükselen tansiyonla Patrikhane işgal edilmişti.[^3] Bununla da yetinmeyen Cangülyan ın organize ettiği grup taleplerini iletmesi için Patrik 1. Khoren Aşıkyan ı zorla arabaya bindirerek saraya yollamış,yolda arabanın önünün Osmanlı askerlerinin kesmesi sonucu çıkan çatışmada kan akması[^4] yüzünden yargılanan Harutün Cangülyan'a idam cezası verildi fakat Osmanlı Padişahı [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) bunu hayat boyu hapis cezasına değiştirdi.İfadesinde,amaçlarının;Avrupalı elçilerinin gözü önünde bir isyan tertiplemek,nüfus olarak fazla olan İstanbul Ermeni lerini hadisenin içine almak ve eylemi sarayın(padişahın) dikkatini çekmek için tertiplendiğini beyan etmiştir.[^5] Cangülyan [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin)'in [Akka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akka) kentindeki kale'de hapsedildi. 1896 yılında ([Hamidiye katliamları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamidiye_Katliamlar%C4%B1) zamanında) ona af verildi.[^6] Af tarihi ihtilaflı olmakla birlikte 30 Eylül 1895 de Cangülyan ın 2.Kumkapı nümayişe ile öncülük yapmıştır[^7] İlk önce [Kıbrıs](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1br%C4%B1s) ve sonra [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'a yerleşti. [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)'de *Timagavor* gazetesinde yazar oldu. 1908 [Jön Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%B6n_T%C3%BCrkler) Devrimi sonuçuyla Kostantiniyyeye geri döndü ve 1913'te Հիշատակներ հայկական ճգնաժամեն (*Ermeni Krizin Hatıraları*) adlı bir kitap çıkardı. 24 Nisan 1915'te Harutün Cangülyan 2345 arkadaş ile beraber [Kostantiniyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'deki evinde tutuklandı ve [Ankara vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Vilayeti)'ndeki [Ayaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aya%C5%9F)'a sürdürüldü. [Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r)'daki askeri mahkemede yargılamak bahanesi ile hapisten dışarıya çıkarıldı, Karacur'a ([Siverek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siverek)) götürüldü ve 15 Haziran 1915 tarihinde [Teşkilât-ı Mahsusa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fk%C3%AEl%C3%A2t-%C4%B1_Mahs%C3%BBsa) üyesi olan [Hacı Onbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Onba%C5%9F%C4%B1) tarafından işkence çektirilerek öldürüldü.[^8] [^1]: Salt, Jeremy. Imperialism, Evangelism and the Ottoman Armenians, 1878–1896. Taylor and Francis, 2013. [^2]: Salt, Jeremy. Imperialism, Evangelism and the Ottoman Armenians, 1878–1896. Taylor and Francis, 2013. [^3]: Deliorman, Altan. Türklere karşı Ermeni komitecileri. Bayrak Basım YayımTanıtım, Ocak 2011, s. 27. [^4]: Deliorman, Altan. Türklere karşı Ermeni komitecileri. Bayrak Basım YayımTanıtım, Ocak 2011, s. 27. [^5]: Deliorman, Altan. Türklere karşı Ermeni komitecileri. Bayrak Basım YayımTanıtım, Ocak 2011, s. 27. [^6]: Salt, Jeremy. Imperialism, Evangelism and the Ottoman Armenians, 1878–1896. Taylor and Francis, 2013. [^7]: Deliorman, Altan. Türklere karşı Ermeni komitecileri. Bayrak Basım YayımTanıtım, Ocak 2011, s. 27. [^8]: Salt, Jeremy. Imperialism, Evangelism and the Ottoman Armenians, 1878–1896. Taylor and Francis, 2013.