Harput Sancağı

Harput Sancağı, Osmanlı İmparatorluğu döneminde 1517-1879 yılları arasında Diyarbekir Eyaleti'ne bağlı sancak.

Sancak yönetim alanı yıllar içinde değişiklik gösterse de günümüzde Elazığ ilinin tamamı, Tunceli ilinin güneyi ve büyük oranda Malatya ilinin tamamını kapsıyordu. 1864 yılında Teşkil-i Vilayet Nizamnamesi uyarınca sancak Diyarbekir Eyaleti'nden ayrılarak Ma'mûretü'l-Azîz Vilayeti kuruldu.^{[1]XVI. Yüzyılda Harput Sancağı. Harputickalekazilari.firat.edu.tr.}

Tarihi

Günümüzdeki Doğu Anadolu, 1517 yılına kadar İranlı Safevi Devleti'nin elinde bulunuyordu. Bu bölgenin fethi için Diyarbakır Beylerbeyi Bıyıklı Mehmed Paşa'ya, Karaman Beylerbeyi Hüsrev Paşa komutasında bir ordu gönderildi. Bu yardım kuvvetleri, Mardin dolaylarında bulunan Mehmed Paşa'ya varmadan önce Harput'u kuşattı.^{[2]İbrahim Erdoğdu. Sancaktan Mukâta’aya Geçiş Sürecinde Harput Sancağında Ehl-i Örf Taifesi .} 23 Mart'ta başlayan kuşatma, üç gün süren mücadeleden sonra Osmanlı'nın zaferiyle sonuçlandı.^[3]HARPUT. Akabinde burada fazla beklemeyen Karaman ordusu, Mardin dolaylarında Bıyıklı Mehmed Paşa'ya intikal etti.

Harput, daha sonra Diyarbakır Beylerbeyliğine bağlı bir sancak olarak teşkilatlanmıştır.^{[2]İbrahim Erdoğdu. Sancaktan Mukâta’aya Geçiş Sürecinde Harput Sancağında Ehl-i Örf Taifesi .}

Sancakbeyleri

• Çerkez Hüseyin Bey(26 Mart - Nisan 1516), Osmanlı'nın Harput'u aldığı Harput Kuşatması'da görev almış, kalenin fethinden sonra da ilk sancakbeyi olarak atanmıştır. Ancak görev süresi bir ay kadar sürmüştür. Bıyıklı Mehmed Paşa daha doğu fetihleri devam ettiği için Çerkez Hüseyin Bey'i ordusuyla devam eden Doğu Seferi'ne çağırmış, Hüseyin Bey Kerh Muharebesi'nde ölmüştür.^{[4]Hoca Sadeddin, Tac-ı Tevârîh, İstanbul 1279, .s.315}

• Çavuş Ahmed Bey (1516-1526)

• Gazi Kıran Bey (1526), Elazığ'da günümüzde Mollakendi beldesi Güntaşı köyünden nüfuzlu bir beydir. Osmanlı kayıtlarına göre mezarı bu köydedir ve bu köyde bir mescit ve medrese inşa etmiştir.

• 1526-1553 arasında kayıt yoktur.

• Han Ahmed Bey, 1553 yılı Osmanlı kayıtlarında sancakbeyi olarak görülüyor.

• Timurtaş Bey, 7 Eylül 1554 tarihli bir arşiv belgesine göre Kiğı Sancağı'dan Harput Sancağı'na sancakbeyi olarak atanmış.

• Şah Mehmet Bey (1556-1566)

• İbrahim Bey (1566-1568)

• Bekir Bey (1520)

• Seyyid Mehmet Bey (1521)

• Mahmud Bey (1521-1522)

• Pir Ahmed Bey (1522)

• Mehmet Bey (1573-1576)^{[5]BOA,MMD 15580.s.l|O}

• Alaeddin Bey (1576-1588)

• Uğurlu Bey

• Murad Han Bey (1599)^{[6]Şemsettin Turan, "XVII.Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun İdarî Taksimatı, Atatürk Üniversitesi 1961Yıllığı, Erzurum 1962, s.218}

• Haydar Han Bey (1633)