# Harezmşahlar Devleti

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Harezmşahlar Devleti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti (CC-BY-SA-4.0)

![Harezmşahlar Devleti haritası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Map_of_the_Khwarazmian_Empire.png/1280px-Map_of_the_Khwarazmian_Empire.png)
*Harezmşahlar Devleti haritası (Ktrinko, CC-BY-SA-4.0)*

- **Adı:** Harezmşahlar Devleti
- **Kendi dilindeki adı:** خوارزمشاهیان; Hvārazmshāhiyān
- **Tür:** Hanedanlık; Büyük Selçuklu İmparatorluğu vasalı (1097-1157); Bağımsız devlet (1157-1231)
- **Başkent:** Köhne Ürgenç; (1097-1212); Semerkant; (1212-1220); Gazne; (1220-1221); Tebriz; (1225-1231)
- **Resmî diller:** Farsça
- **Yaygın diller:** Arapça; Oğuzca; Kumanca
- **Resmî din:** Sünnilik
- **Yönetim biçimi:** Mutlak monarşi
- **Yönetici unvanı:** Hârezmşâh
- **Yönetici:** Kutbüddin Muhammed (ilk); Celâleddin Harezmşah (son)
- **Yönetici1 dönemi:** 1097-1127
- **Yönetici2 dönemi:** 1220–1231
- **Dönem:** Orta Çağ
- **Olay:** Harezmşahlar'ın Moğollar tarafından istilası; Yassıçemen Muharebesi
- **Olay1 tarihi:** 1219-1221
- **Olay2 tarihi:** 1230
- **Yıkılış yılı:** 1231
- **İstatistik yılı:** 1210; 1218; 1220
- **Yüzölçümü istatistiği:** 2.300.000; 3.600.000
- **Nüfus istatistiği:** 5.000.000
- **Para birimi:** Dirhem
- **Ö:** Büyük Selçuklu İmparatorluğu; Gurlular; Karahıtaylar; Karahanlılar; İldenizliler; Aksungurlular; Bâvendîler; Gazneliler
- **A:** Moğol İmparatorluğu

**Harezmşahlar Devleti** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): **خوارزمشاهیان** Hārezmşāhiyān), [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da [Harezm](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6hne_%C3%9Crgen%C3%A7) bölgesinde [Kutbüddin Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutb%C3%BCddin_Muhammed_%28Sel%C3%A7uklu%27nun_Harezm_valisi%29) tarafından kurulan [Türk-İran geleneğine](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk-%C4%B0ran_gelene%C4%9Fi) dayalı bir devlettir.[^1][^2] Bu devlet, [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) ile 1230 yılında yapılan [Yassıçemen Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yass%C4%B1%C3%A7emen_Muharebesi) sonucunda iyice zayıflamış, 1231 yılında Celaleddin Harezmşah'ın ölümü ile yıkılmıştır.

[Amuderya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyhun) bölgesi [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F)'da "Harezm" (Harizm) ve hükümdarlar "Harezmşah" olarak anılırdı. XI. yüzyılın sonlarına doğru bu bölgede kurulan yerli etnik bir topluluk olan ve [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence) konuşan yerel halkın kurduğu bu devletin adı da [Harezmşahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2rezm%C5%9F%C3%A2h)'dır. Aynı zamanda [Anuştegin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1_listesi) Hanedanı [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) kökenli'dir.[^3][^4][^5]

## Tarihi

Buranın adı "Harezm" olduğundan, öteden beri burada hüküm sürenlere "Harezmşah" denilmiştir. Kapladığı Alan: (5.000.000 km²) İran, Güney Kafkasya, Dağıstan, Umman Denizi, Afganistan, [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir), [Harezm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm), Balkaş ile Aral Gölleri arasıdır.[^6]

### Harezm Devletinin Doğuşu

Harezm bölgesinde [Büyük Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Devleti'ne bağlı olarak merkezden atanan valilerle yönetilen bu eyalette, [Anuş Tekin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anu%C5%9F_Tegin) zamanında serbest yaşamaya başlanmıştır. 1128'de Harezm valisi olarak atanan [Atsız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ats%C4%B1z_%28Harezm%C5%9Fah_h%C3%BCk%C3%BCmdar%C4%B1%29) döneminde yarı bağımsızlık kazanmıştır.

### Kutbüddin Muhammed

Anuş Tekin'in oğlu [Kutbüddin Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutb%C3%BCddin_Muhammed_%28Sel%C3%A7uklu%27nun_Harezm_valisi%29), Selçuklulara bağlı kalarak, "Harezmşah" ünvanı ile bu bölgenin valiliğini üstlenmiştir.

### Atsız Harezmşah ve İl Arslan Harezmşah dönemleri

Kutbüddin Muhammed'in ölümünden sonra yerine geçen büyük oğlu [Atsız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ats%C4%B1z_%28Harezm%C5%9Fah_h%C3%BCk%C3%BCmdar%C4%B1%29), 1141'de [Büyük Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Sultanı [Ahmed Sencer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sencer)'in [Katvan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katvan_Muharebesi)'nda [Karahitaylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karah%C4%B1taylar) tarafından bozguna uğratılmasından istifade ederek Selçuklulara karşı isyan etmiş ve 1142'de [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_%28%C4%B0ran%29)'a saldırarak [Merv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merv) ve [Nişabur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fabur)'u işgal etmiştir. Ancak 1143 ve 1147'de [Ahmed Sencer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sencer) Atsız'a karşı cezalandırıcı seferini düzenlemiş ve ikinci seferde Atsız yönetim merkezi olan [Ürgenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crgen%C3%A7)'i kaybederek teslim etmiştir. Başka bir kaynakta ise Oğuz ve Müslüman oldukları ve saray kökenli oldukları için Sencer'e bağlı kalmayı kabul ettikleri yazmaktadır[^7]

Atsız ve Atsız'ın ölümünden sonra tahta geçen oğlu [İl Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0larslan)'ın devirlerinde hem [Irak Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Sel%C3%A7uklular%C4%B1)ları hem de [Kara Hıtay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karah%C4%B1taylar) ila mücadele edildi. Nitekim İl Arslan, Sultan Sencer'in ölümü üzerine bağımsızlığını ilân etti.

### Alaeddin Tekiş Harezmşah dönemi

İl Arslan'ın oğlu Alaaddin [Tekiş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C3%A2eddin_Teki%C5%9F), kendisini Selçukluların devamı ve varisi olarak görmüş ve "Sencer" ünvanını kullanmıştır.

Tekiş, 14 Ekim 1182'de [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara), 1183'te [Cuzcan](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCzcan_%28il%29) ve [Mazenderan](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2zenderan), 18 Mayıs 1187'de [Nişabur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fabur), 1192'de [Rey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rey) ve [Tahran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahran)'ı fethetti. Daha sonra [Karahitay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karah%C4%B1taylar)'a yöneldi bu devletin ordularını mağlup ettikten sonra ve 1194'te [Rey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rey)'de Irak Selçuklu sultanı [II. Tuğrul](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tu%C4%9Frul)'un ordusunu yenerek [Irak Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Sel%C3%A7uklular%C4%B1)'nın topraklarını ele geçirdi.[^8]

### Alaaddin Muhammed Dönemi

Alaaddin Tekiş'in oğlu olan Alaaddin Muhammed döneminde 1204'te [Herat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat), 1206'da [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh), Cuzcan, [Toharistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baktriya), [Sistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sistan), Sicistan, 1207'de [Semerkant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semerkant), 1210'da [Taberistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taberistan) ve [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir) alındı. 1210'da [Gurlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gurlular) ortadan kaldırıldı, 1212'de de [Karahanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar)'ne son verilerek tüm toprakları Harzemşahlara katıldı. 1211'de [Taşkent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fkent), [Fergana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fergana), [Mekran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekran) ve [Belucistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belucistan), 1223'te [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin) ve [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) fethedildi.

Alaaddin Muhammedin en büyük rüyası [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'i ele geçirmekti.[^9] Fakat bu dönemde [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Çin'i alarak büyük güç haline gelmişlerdi. Siyaset gereği Moğol tehlikesini görmüş ve Moğollarla iyi geçinmeye çalışmıştır. Moğollarla ticaret anlaşması imzalamıştır.

Bir [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) ticaret kervanının Harzemşah valisi İnalcık tarafından yağmalanması ve geri kalanlarının da sakallarının yakılıp geri gönderilmesi yüzünden Moğollarla ilişkiler bozulmuştur; bu olay tarihe [Otrar Faciası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otrar_Facias%C4%B1) olarak geçmiştir. Kervanı yağmalatma sebebi; Moğol kervanındaki pahalı eşyalar ve değerli kervan mallarıydı. Bazı kaynaklara göre ise kervan Cengiz Han tarafından casusluk amacıyla gönderilmiş ve bundan kuşkulanan Otrar valisi ise kervandaki tüccarları öldürmüştür. Diğer kaynaklar ise Otrar Faciası'nda şehre yollanan kervanın farklı kışkırtma yöntemleri ile savaş çıkartmak için çabaladıklarını yazar. Her ne sebeple olursa olsun bu olaydan sonra [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın Otrar valisi'nın kendine teslim edilmesini isteyen iletisini getiren Moğol elçilerinin Alaaddin Muhammed tarafından öldürtülmesi de [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar)'ı savaşa kışkırttığı inkâr edilemez.

1220'de bütün ülke Moğolları'nın istilâsına uğradı ve bu saldırı Harezm devletinin sonunu hazırladı. 11 Şubat'ta [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1), 17 Mart'ta Semerkant, yine Mart'ta Hocent, Cend ve Otrar, Mayıs'ta Urgenç, Zave ve Habûşan, Temmuz'da Semnan, Ağustos'ta Âmil, Rey ve Tahran, Eylül'de Hamedan, Ekim'de Erdebil Moğol işgaline uğradı ve yerle bir edildi. 14 Haziran 1222'de Herat da düştü.

Bundan sonra Orta Asya'da Moğol istilası başlamış; Türk Dünyası birikiminde ve medeniyetinde büyük tahriplere yol açmıştır.

Moğollardan kaçan Alaaddin Muhammed [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)'nde bir adada ölmüştür.

### Celaleddin Dönemi

Alaaddin'in oğlu [Celaleddin Harezmşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2leddin_Harezm%C5%9Fah) [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan)'da [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar)a mücadele vererek güneye çekilmiş ve İndus Nehrini geçerek [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'a girmiştir. [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)a döndükten sonra Celaleddin [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a dönüp [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'tan [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) bölgesine girmiş ve 1225'te Atabeyliklerinden [İldenizliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ldenizliler)i yok ederek [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'i almıştır.

### Yassıçemen Muharebesi

Celaleddin Azerbaycan'dan hareket ederek [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'ı işgal etmiş ve 10 Mart 1226'da [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'i de fetihle, [Güney Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya)'dan [Doğu Anadolu Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'ne kadar topraklarını genişletmiştir. Ancak Celaleddin Doğu Anadolu'nun egemenliği üzerine [Anadolu Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) ve [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye)'ye hükmeden [Eyyubiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEler) ile çatışmıştır. 10 Ağustos 1230'da [Yassıçemen Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yass%C4%B1%C3%A7emen_Muharebesi)'nde Anadolu Selçukluları karşısında yenilgiye uğrayan Celaleddin'in 17 Ağustos 1231'de ölümü üzerine Harezmşahlar Devleti tamamen ortadan kalktı.

### Hanedanın Anadolu'ya Geçişi

[Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar)dan kaçan halkın ve Harzem soylularının amacı [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya sığınmaktı. Ancak politik çıkarlar Harezm hükümdarlığının yok olmasına neden olmuştur. Bunun yanında hanedanlıkla gelen halkın ve soyluların Selçuklulara karıştığı düşünülmektedir.[^10]

## Yayılma Alanı ve Kültürü

Devletin en parlak olduğu dönemde yayılma alanı İran, Güney Kafkasya, Dağıstan, Umman Denizi, Afganistan, Maveraünnehir, Harzem, Balkaş ile Aral Gölleri arasıdır (5.000.000 km²).

Harezmşahlar her yönüyle [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) kültürünü taşımaktadır. Sanat tarzları Selçuklu üslubundadır. Devletin yönetim organizasyonu [Büyük Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)a benzemektedir. Harezmşahlar, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)nın [Moğol istilası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_istilalar%C4%B1)ndan önce son gücü ve güçlü devleti olmuşlardır.

"Harzem", "harezm" "havarizm", "xorazm" kelimeleri günümüzde "horzum" olarak anılmaktadır.[^11][^12][^13]

## Harezmşah Hükümdarları

1. [Anuş Tekin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anu%C5%9F_Tegin) (1077 - 1097)
2. [Kutbüddin Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutb%C3%BCddin_Muhammed_%28Sel%C3%A7uklu%27nun_Harezm_valisi%29) (1097 - 1128)
3. [Atsız Harezmşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ats%C4%B1z_%28Harezm%C5%9Fah_h%C3%BCk%C3%BCmdar%C4%B1%29) (1128 - 1156)
4. [İl Arslan Harezmşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0larslan) (1156 - 1172)
5. [Sultan Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan_%C5%9Eah) (1172-1193) Kuzey [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_%28%C4%B0ran%29)'ı yönetmişti.
6. Alâeddin [Tekiş Harezmşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C3%A2eddin_Teki%C5%9F) (1172 - 1200)
7. [Alâeddin Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C3%A2eddin_Muhammed) Harezmşah (1200 - 1220)
8. [Celaleddin Harezmşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2leddin_Harezm%C5%9Fah) (1220 - 1231)

## Ayrıca bakınız

- [Karahitaylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karah%C4%B1taylar)
- [Büyük Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)

## Dış kaynaklar

- Taneri, Aydın (1989) *Harezmşahlar*, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, ISBN 975-389-110-5.
- Kafesoğlu, İbrahim (1965), *Harezmşahlar Devleti Tarihi (485-617/1092-1229)*, Ankara:
- Köymen, Mehmet A. (1954), *Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi. Cilt II: İkinci Imparatorluğu Tarihi*, Ankara: say.311-53,445
- Alaaddin Ata Melik Cüveynî, (Tr. Çev.: Mürsel Öztürk), (1999) *Tarih-i Cihan Güşa* (Dünya Fatihi Tarihi) Ankara:Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları; ISBN 975-17-2206-3. (İngilizce çeviride Cilt II)

[^1]: Bosworth in Camb. Hist. of Iran, Vol. V, pp. 66 & 93; B.G. Gafurov & D. Kaushik, "Central Asia: Pre-Historic to Pre-Modern Times"; Delhi, 2005; ISBN 81-7541-246-1
[^2]: C. E. Bosworth, "CHORASMIA ii. In Islamic times" in: Encyclopaedia Iranica (reference to Turkish scholar Kafesoğlu), v, p. 140, Online Edition: "The governors were often Turkish slave commanders of the Saljuqs; one of them was Anūštigin Ḡaṛčaʾī, whose son Qoṭb-al-Dīn Moḥammad began in 490/1097 what became in effect a hereditary and largely independent line of ḵǰᵛārazmšāhs." (LINK ) <http://www.iranicaonline.org/articles/chorasmia-ii>
[^3]: Manz, Beatrice Forbes. Nomads in the Middle East (İngilis). Cambridge University Press. 2021. ISBN 9781009213387, 1009213385. In Khorezm, a new dynasty of Khwarazmshahs had gathered an army of Turkmen from the steppe and taken over much of Transoxiana and northern Khorasan.. Cambridge University Press, 12 Kasım 2021. <http://dx.doi.org/10.1017/9781139028813>
[^4]: Archpriest Zakaria Machitadze. The hundred thousand martyrs of Tbilisi (1227) Memory 31 October (13 November) "The Turkmen castrated young children, raped women, and stabbed mothers to death over their children's lifeless bodies.". <https://orthochristian.com/7351.html>
[^5]: Rahul, Ram. Rahul, Ram. March of Central Asia (ingilis). Indus Publishing Company. 2000. 126. ISBN 9788173871092, 8173871094. The Oguz turks of Khwarazm have been turkmens or turkomans since the Mongol era.. Indus Pub. Co, 2000.
[^6]: Harzemşahlar Devleti / Anuş Tegin-1097-1231. mootol.Kültür Sanat. <http://www.mootol.com/Yazi2416/harzemsahlar-devleti--anus-tegin10971231>
[^7]: Taneri, Aydin (1989) Harezmşahlar, Türkiye Diyanet Vakfı yayınları, ISBN 975-389-110-5 s.15 vd.
[^8]: TEKİŞ, Alâeddin. <https://islamansiklopedisi.org.tr/tekis-alaeddin#:~:text=Kutlu%C4%9F%20%C4%B0nan%C3%A7%2C%20Al%C3%A2eddin,ederek%20geri%20d%C3%B6nd%C3%BC>
[^9]: Taneri, Aydin (1989) Harezmşahlar, Türkiye Diyanet Vakfı yayınları, ISBN 975-389-110-5 s.15 vd.
[^10]: Taneri, Aydin (1989) Harezmşahlar, Türkiye Diyanet Vakfı yayınları, ISBN 975-389-110-5 s.15 vd.
[^11]: Harzem / Horzum. <https://www.avsarobasi.com/avsar.../avsar-oymak-ve-obalari.html?id=467>
[^12]: Harzem Yörükleri. <https://www.avsarobasi.com/forum/index.php?topic=593.0;wap2>
[^13]: Soyadlarımızın Kökeni. www.derki.com, 21 temmuz 2026. <https://www.derki.com/zihin/inceleme/soyadlarimizin-kokeni/>
