# Harbiye Nezâreti > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Harbiye_Nez%C3%A2reti > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Harbiye Nezâreti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Harbiye_Nez%C3%A2reti (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Harbiye Nezâreti - **Görüntü:** Harbiye Nezareti.jpg - **Görüntü genişliği:** 200px - **Görüntü açıklaması:** Günümüzde İstanbul Üniversitesi olarak kullanılan Harbiye Nezareti binasının girişi (1898) - **Türü:** Bakanlık - **Kuruluş tarihi:** 23 Temmuz 1908 - **Önceki kurum:** Bâb-ı Seraskerî - **Kapanış tarihi:** 4 Kasım 1922 - **Sonraki kurum:** Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı - **Bağlılığı:** Sadaret - **Adres:** İstanbul, Osmanlı Devleti - **Alt birim:** Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Riyaseti; Asâkir-i Nizamiye **Harbiye Nazırlığı** veya **Harbiye Nezareti**, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde savaş işlerine bakmakla görevli bakanlığın adıydı. Bütün [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) günümüzde yerini [Millî Savunma Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Savunma_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29)na bırakmış olan bu bakanlığa bağlıydı. ![Son Harbiye Nazırı Ziya (Kutnak) Paşa](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c6/Ziya_Kutnak.JPG) *Son Harbiye Nazırı Ziya (Kutnak) Paşa (public-domain)* Harbiye Nazırlığı 1908 yılında [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)'in ilanından sonra kurulmuştur. Bu tarihten önce aynı görevi yapan kişiye [Serasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serasker) adı veriliyordu. Harbiye Nazırlığı görevine getirilen ilk kişi [Ömer Rüştü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_R%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC_Pa%C5%9Fa) olmuştur. Harbiye Nazırlığı orduya ait idari tasarrufları yerine getirmekle yükümlüydü. Ordunun emir-komuta mekanizması, sevk ve idaresi işleri ise Harbiye Nazırlığına bağlı [Erkan-ı Harbiye Dairesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erk%C3%A2n-%C4%B1_Harbiye-i_Um%C3%BBmiye_Riyaseti) yani [Genelkurmay Başkanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri_Genelkurmay_Ba%C5%9Fkanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) tarafından yönetilirdi.[^1] Harbiye Nazırı'nın paşa rütbesine sahip olması zorunluluğu vardı. Harbiye Nazırlığı sadece [Kara Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_kuvvetleri)'nden sorumluydu. [Deniz Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_kuvvetleri)'nin yönetimi ise Harbiye Nazırlığı'ndan ayrı olarak kurulmuş [Bahriye Nezâreti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahriye_Nez%C3%A2reti)'ne bağlıydı. [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın başlamasından sonra bu nezaret yerini Müdafaa-i Milliye Vekaletine bırakmış, [Cumhuriyet'in ilanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_cumhuriyetin_ilan%C4%B1)ndan sonra 1945 yılında [Millî Savunma Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Savunma_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29) adını almıştır. Harbiye Nazırlığı'nın İstanbul'un [Fatih ilçesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih) yer alan binası günümüzde [İstanbul Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi) tarafından kullanılmaktadır. ## Nazırlar listesi 1908-1922 yılları arasında görev yapan Harbiye Nazırlarının listesi aşağıdaki gibidir:[^2][^3][^4][^5] - [Ömer Rüştü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_R%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC_Pa%C5%9Fa) (23 Temmuz 1908 - 7 Ağustos 1908) - [Recep Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recep_Pa%C5%9Fa) (7 Ağustos 1908 - 21 Ağustos 1908) - [Ali Rıza Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_R%C4%B1z%C3%A2_Pa%C5%9Fa_%28sadrazam%29) (21 Ağustos 1908 - 28 Nisan 1909) - [Hulusi Salih Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salih_Hulusi_Kezrak) (28 Nisan 1909 - 12 Ocak 1910) - [Mahmud Şevket Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_%C5%9Eevket_Pa%C5%9Fa) (12 Ocak 1910 - 8 Ocak 1912) - [Nâzım Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Pa%C5%9Fa) (8 Ocak 1912 - 23 Ocak 1913) - [Mahmud Şevket Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_%C5%9Eevket_Pa%C5%9Fa) (2. kez) (23 Ocak 1913 - 11 Haziran 1913) - [Ahmed İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C4%B0zzet_Furga%C3%A7) (11 Haziran 1913 - 3 Ocak 1914) - [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) (3 Ocak 1914 - 14 Ekim 1918) - [Ahmed İzzet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_%C4%B0zzet_Furga%C3%A7) (2. kez) (14 Ekim 1918 - 11 Kasım 1918) - [Kölemen Abdullah Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_K%C3%B6lemen) (11 Kasım 1918 - 19 Aralık 1918) - [İsmail Cevat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cevat_%C3%87obanl%C4%B1) (19 Aralık 1918 - 13 Ocak 1919) - [Ömer Yaver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_Y%C3%A2ver_Pa%C5%9Fa) (13 Ocak 1919 - 24 Şubat 1919) - [Ali Ferit Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Ferid_Pa%C5%9Fa) (24 Şubat 1919 - 4 Mart 1919) - [Abuk Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abuk_Ahmed_Pa%C5%9Fa) (4 Mart 1919 - 2 Nisan 1919) - [Mehmed Şakir Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_%C5%9E%C3%A2kir_Pa%C5%9Fa_%281855-1919%29) (2 Nisan 1919 - 19 Mayıs 1919) - [Şevket Turgut Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eevket_Turgut_Pa%C5%9Fa) (19 Mayıs 1919 - 29 Haziran 1919) - [Ali Ferit Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Ferid_Pa%C5%9Fa) (2. kez) (29 Mayıs 1919 - 21 Temmuz 1919) - Nazım Paşa (21 Temmuz 1919 - 13 Ağustos 1919) - [Süleyman Şefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman_%C5%9Eefik_S%C3%B6ylemezo%C4%9Flu) (13 Ağustos 1919 - 2 Ekim 1919) - [Cemal Paşa (Mersinli)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Mersinli) (2 Ekim 1919 - 21 Ocak 1920) - [Hulusi Salih Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salih_Hulusi_Kezrak) (2. kez) (21 Ocak 1920 - 3 Şubat 1920) - [Mustafa Fevzi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fevzi_%C3%87akmak) (3 Şubat 1920 - 5 Nisan 1920) - [Damat Ferid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Ferid_Pa%C5%9Fa) (vekil) (5 Nisan 1920 - 10 Haziran 1920) - Ahmed Hamdi Paşa (10 Haziran 1920 - 30 Temmuz 1920) - [Hüseyin Hüsnü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_H%C3%BCsn%C3%BC_Pa%C5%9Fa_%281856-1926%29) (31 Temmuz 1920 - 21 Ekim 1920) - [Çürüksulu Ziya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziy%C3%A2_Kutnak) (21 Ekim 1920 - 4 Kasım 1922) ## Ayrıca bakınız - [Türkiye millî savunma bakanları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_mill%C3%AE_savunma_bakanlar%C4%B1_listesi) - [Osmanlı İmparatorluğu'nun askerî rütbeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_asker%C3%AE_r%C3%BCtbeleri) [^1]: Genelkurmay Başkanliği-Başkomutanlik-Milli Savunma Bakanliği İlişkileri Ve Devlet Düzenindeki Konumu, Türk Hukuk Sitesi. [^2]: Sicil-i Osmani, Mehmet Süreyya Bey [^3]: Kurtuluş Savaşı Günlüğü Cilt 1, Zeki Sarıhan [^4]: Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Kronolojisi, Prof.Dr.Utkan Kocatürk [^5]: Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi Cilt 1, Gotthard Jaeschke