# Haraki

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Haraki
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Haraki, https://tr.wikipedia.org/wiki/Haraki (CC-BY-SA-4.0)

![Guillaume Postel'in Haraki'nin Arapça astronomik el yazması Muntahā al-idrāk fī taqāsīm al-aflāk ("Kürelerin Bölümlerinin Nihai Kavraması") üzerine notu.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/69/Note_of_Postel_on_an_Arabic_astronomical_manuscript_in_1436_in_Constantinople.jpg)
*Guillaume Postel'in Haraki'nin Arapça astronomik el yazması Muntahā al-idrāk fī taqāsīm al-aflāk ("Kürelerin Bölümlerinin Nihai Kavraması") üzerine notu. (Guillaume Postel 16th century, public-domain)*

**Ebu Muhammed 'Abd al-Jabbar al-Kharaqī**, ayrıca **Haraki** (1084-1158), 12. yüzyılda [Merv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merv) yakınlarındaki Harak'ta doğmuş bir [İranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar)[^1] astronom ve matematikçidir.[^2] İran sarayında [Sultan Sencer'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sencer) hizmetindeydi. Haraki, [*Almagest*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almagest)te [Batlamyus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batlamyus)'un astronomik teorisine meydan okudu ve gezegenlerin tüplerin içinde hareket ettiği devasa maddi küreler hayal ederek alternatif bir küreler teorisi kurdu.[^3]

Guillaume Postel, 1536'da [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) İmparatorluğu'na yaptığı seyahatler sırasında el-Kharaqī'nin *Muntahā al-idrāk fī taqāsīm al-aflāk* ("Kürelerin Bölünmelerinin Nihai Kavraması") adlı astronomik eserini elde etti, açıkladı ve Avrupaya geri getirdi.[^4]

Haraki ayrıca, artık kayıp olan *Al-Risala al-Shāmila* ("Kapsamlı İnceleme") ve *Al-Risala al-Maghribiyya* ("Kuzey Afrika İncelemesi", [dirhem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dirhem) ve [dinar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinar) [hesabıyla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalk%C3%BCl%C3%BCs) ilgili) adlı matematiksel incelemeler yazdı.[^5]

## Çalışmaları

- *Muntahā al-idrāk fī taqāsīm al-aflāk* ("Kürelerin Bölümlerinin Nihai Kavramı") 1138/9
- *Al-Risala al-Shāmila* ("Kapsamlı İnceleme")
- *Al-Risala al-Maghribiyya* ("Kuzey Afrika İncelemesi")

[^1]: Selin, Helaine. Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures. Springer, 2008, s. 134.
[^2]: Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine, ed. Helaine Selin, p.478 <https://books.google.com/books?id=raKRY3KQspsC&pg=PA478&lpg=PA478>
[^3]: Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine, ed. Helaine Selin, p.478 <https://books.google.com/books?id=raKRY3KQspsC&pg=PA478&lpg=PA478>
[^4]: Islamic science and the making of European Renaissance, by George Saliba, p.218
[^5]: Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine, ed. Helaine Selin, p.478 <https://books.google.com/books?id=raKRY3KQspsC&pg=PA478&lpg=PA478>