# Hapalla > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hapalla > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Hapalla, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hapalla (CC-BY-SA-4.0) **Haballa** olarak da yazılan **Hapalla** ([Hititçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hitit%C3%A7e): 𒄩𒁄𒆷), MÖ 14. yüzyılın ortalarında Orta-Batı [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da hüküm sürmüş bir krallıktı. Nüfusunun [Luvi dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luvice) konuştuğu Hapalla, [Arzava](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arzava) devletleri arasında en doğuda olanlardan[^1] biriydi. Hapalla krallığı en azından MÖ 13. yüzyılın sonuna kadar varlığını sürdürdü. Hüküm sürdüğü dönemin çoğunluğu boyunca bir [Hitit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler) [vasal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasal)ı olarak kaldı. Bölge, MÖ 1180'de [Deniz Kavimleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Kavimleri) tarafından ele geçirildi. ## Tarihi Hitit kaynaklarında Hapalla'nın adı ilk kez, [Arnuvanda'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Arnuvanda) burada gerçekleşen yerel bir ayaklanmaya karşı yardım istemesiyle ilgili bir tablette geçer. Vasallarından Madduvata'ya bu görevi veren Arnuvanda, Madduvata kralının kendisine ihanet ettiğini ve isyanı bastırdıktan sonra bölgeyi Hititlere vermek yerine kendi hakimiyeti altına aldığını görecektir. Arnuvanda'dan gelen tehditlerden sonra Madduvata teslim olur ve Hapalla bölgesini Hititlere geri verir.[^2] Sonraki yıllarda Hititler [I. Şuppiluliuma](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C5%9Euppiluliuma) komutasında daha önce kaybettiği toprakları geri alırken, ordusunu başkenti yakılan ve sakinleri sürgün edilen Hapalla'ya[^3] gönderir. MÖ 1340'ta Şeha Nehri Ülkesi, [Mira](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mira_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve Hapalla Hititler tarafından Arzava'dan ayrılmış, Arzava krallığının elinde yalnızca başkenti [Apaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes) ve çevresindeki topraklar kalmıştır.[^4] Hapalla'nın bildiğimiz ilk hükümdarı [Targaşnalli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Targa%C5%9Fnalli)dir. Arzava'nın son bağımsız kralı [Uhha-Ziti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uhha-Ziti)'nin *Hitit* hükümdarı [II. Murşili](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mur%C5%9Fili)'ye karşı MÖ 1319'da başlattığı ayaklanma başarısız olduktan sonra Targaşnalli II. Murşili tarafından Hapalla krallığının başına geçirilmiştir.[^5] Daha sonraki Kupanta-Kurunta antlaşmasından, MÖ 1310 yılı civarında Targaşnalli'nin hâlâ Hapalla tahtında olduğunu öğreniyoruz. Hapalla'nın ikinci hükümdarı, [Alakşandu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alak%C5%9Fandu)'nun MÖ 1280 tarihli antlaşmasında da adı geçen [Ura-Hattuşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ura-Hattu%C5%9Fa)'dır. Bu antlaşmada Murşili'nin oğlu [II. Muvatalli](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Muvatalli) son kalan dört Arzava kralının adını sayarken Hapalla kralı olarak Ura-Hattuşa'nın adını söyler. Bu antlaşmadan sonra Hapalla krallığına Hitit kaynaklarında bir daha atıfta bulunulmamıştır. Hitit imparatorluğunun ömrünün sonlarına doğru (yaklaşık MÖ 1230-1225), [Deniz Kavimleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Kavimleri)'nin işgalinden önce Hitit İmparatoru [IV. Tuthaliya](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Tuthaliya)'nın [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu)'daki krallıkları [Mira Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mira_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın emrine verdiği, dolayısıyla Hapalla'nın bu dönemde büyük ihtimalle Mira'nın bir vasalı olduğu fikri günümüzde akademisyenler arasında yaygınlık kazanmıştır.[^6] ## Coğrafya Hapalla hakkında bildiğimiz her şey Hitit kraliyet arşivlerinden gelmektedir. Coğrafi olarak Hapalla, Batıda Mira, doğuda [Aşağı Ülke](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1_%C3%9Clke), güneyde [Tarhuntaşşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarhunta%C5%9F%C5%9Fa) ülkesi ile sınırlanmaktadır.[^7] Bu nedenle Hapalla'nın klasik dönemde [Pisidia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pisidya) olarak gelen bölgeye karşılık geldiği düşünülmektedir. İmparatorluğun kalbine çok yakın olan konumu nedeniyle Hititler, Hapalla'yı anavatanları ve Arzava'daki vasalları arasında bir nevi tampon bölge olarak görmüş, bundan dolayı da bu bölgeye özel bir önem atfetmişlerdir. ## Dış bağlantılar - [I. Şuppiluliuma'nın Yaptıkları](https://web.archive.org/web/20120204170027/http://www.hittites.info/translations.aspx?text=translations%2Fhistorical%2FDeeds_of_Suppiluliuma.html) - [Hitit Krallığı, Trevor Bryce](https://books.google.co.uk/books/about/The_Kingdom_of_the_Hittites.html?id=Agg5-lpVI2MC) - [Hapalla kralı Targaşnalli ile antlaşma](https://core.ac.uk/display/50965422) - [Yakın dönemde Arzava mektupları](https://www.britishmuseum.org/pdf/Hawkins.pdf) [^1]: S.Heinhold-Krahmer (1977). Arzawa . [^2]: Indictment of Madduwatta, CTH 147. Paragraph 29. [^3]: See KUB xix 22, 8–11, or the Deeds of Suppiluliuma, Fragment 20, at the Wayback Machine. [^4]: Bryce, Trevor (1999). The Kingdom of the Hittites. Oxford: Oxford University Press. p. 52. . . [^5]: See CTH 67. Treaty with Targasnalli, king of Hapalla, tablet concordance KBo V, 4 - CTH 67 [^6]: Hawkins, J.D. 2009. The Arzawa letters in recent perspective. BMSAES 14: 73–83. https://www.britishmuseum.org/pdf/Hawkins.pdf British Museum [^7]: Bryce, Trevor (1999). The Kingdom of the Hittites. Oxford: Oxford University Press. p. 43. . .https://books.google.co.uk/books/about/The_Kingdom_of_the_Hittites.html?id=Agg5-lpVI2MC