# Hansaray > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Hansaray, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hansaray (CC-BY-SA-4.0) - **Orijinal ad:** Hansaray - **Orijinal ad dil:** Kırım Tatarcası - **Görüntü:** Hansaray1.jpg - **Yapı türü:** Saray - **Mimari tarz:** Osmanlı mimarisi - **Konum şehir:** Bahçesaray - **Konum ülke:** Kırım Özerk Cumhuriyeti, Ukrayna - **Başlama:** 16. yüzyıl **Hansaray** veya **Kırım Han Sarayı**, [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'nın [Kırım Özerk Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_%C3%96zerk_Cumhuriyeti)'deki [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m) şehrinde bulunan [I. Sahib Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sahib_Giray) tarafından yaptırılan bir saray kompleksidir. [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m) çevresinde *Devlet Saray*, *Ulaklı Saray* (Ulaqlı Saray), *Alma Saray*, *Kaçı Saray* (Qaçı Saray) ve *Süyren Saray* olmak üzere 5 tane küçük [saray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saray) vardır.[^1] Fakat Hansaray, [hanlığın](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) yönetim merkezi olarak kalırken, bu beş saray [hanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi)ın sadece kır evi olarak kullandığı [saray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saray)lardı. Saray, [I. Sahib Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sahib_Giray) tarafından inşa edilmiştir. Sarayda 'Han Türbeleri'nin yanı sıra 'Harem', 'Han Cami' ve 'Gözyaşı Çeşmesi' gibi yapılar bulunur. Tarihte birçok kez tahrip edilen ve yakılan 'Han Cami' geçtiğimiz yıllarda Türkiye Cumhuriyeti tarafından tamir ettirilerek ibadete açılmıştır. ## Tarihi [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m), [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın başkenti iken ve özellikle [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın 1783 yılında [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ı ilhak etmesinden sonra sarayın genel görünümünde önemli değişiklikler olmuştur. Neredeyse her yeni [Kırım hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) sarayda döneminde yeni binalar yaptırmış veya eski binaları onartmıştır. Ayrıca birçok [Kırım hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) kendi adlarına anıtlar diktirmiştir. [I. Sahib Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sahib_Giray)'ın ana anıtı, [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m) şehrinin kendisidir.[^2] [I. Devlet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Devlet_Giray), sarayın içine sarayın ilk [türbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrbe)sini; [I. Selâmet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sel%C3%A2met_Giray) ise bir çardak (günümüze ulaşamamış); [I. Bahadır Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bahad%C4%B1r_Giray), resmi törenler için bir tane daha salon; [III. İslâm Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._%C4%B0sl%C3%A2m_Giray), sarayın ikinci [türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrbesi) ve bir saray salonu; [I. Kaplan Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Kaplan_Giray), [Altın Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray)'yi; [Arslan Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arslan_Giray), Büyük Han Cami'nin yanına bir [medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese) inşa ettirmiştir.[^3] Fakat [I. Selâmet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sel%C3%A2met_Giray)'ın adı saraydaki üç binanın (Büyük Han Cami, Küçük Han Cami ve Dîvan Salonu) kapılarında yazmaktadır. 1736 yılında [Perekop Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Perekop_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) sırasında saray, Rus güçleri tarafından tahrip edilmiş fakat daha sonra kalıntılardan tekrar tamir edilmiştir.[^4] Saraya ve [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m)'ın güzelliğine önemli katkılar yapmasıyla tanın [Kırım Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Giray), eşi olan Dilara Bikeç'in türbesini ve Gözyaşı Çeşmesi'ni (Közyaş Çeşmesi) veya *Bahçesaray Çeşmesi* adıyla bilinen çeşmeyi yaptırmış, sarayın iç mekânlarının süslenmesi için en iyi sanatçıların davet edilmesi emretmiştir.[^5] ## Mimarisi Hansaray'ın günümüz görünümünün mevcut özellikleri, Kırım Tatar süs sanatı ve mimarisi en mükemmel seviyesine ulaştığı dönem olan [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)da belirlenmiştir. Ziyaretçileri bugün sadece onun orijinal görkeminin kalıntılarını görmesine rağmen, saray hâlen eşsiz ve mükemmel bir anıttır. 1736 yılında saray, Rus ordusuna mensup olan [General Burkhard Christoph von Münnich](https://turkipedia.org/tr/wiki/Burkhard_Christoph_von_M%C3%BCnnich) tarafından yaktırılmıştır.[^6] Hasarlar, alevler yüzünden değil Rus baskınları sırasında oluşmuştur. Yanmış sarayı tekrar inşa ettiren ve hatta eskisinden daha modern ve süslü yaptıran [II. Selâmet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Sel%C3%A2met_Giray) ve diğer [hanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi), sarayı tamir ettirmişlerdir. Yangın, saraya hasar vermemiş daha çok [19. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l)da yapılan rekonstrüksiyonlar zarar vermiştir.[^7] Kırım'ın yeni fatihleri, [Kırım hanlarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) kaldığı yerleri Rus imparatoriçesi [II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina)'nin ziyareti için hazırladığında saraydaki ilk tadilat 1787 yılında yapılmıştır.[^8] Çoğu durumda taht sahibi ziyaretçilerin ziyaretleri öncesinde daha da fazla rekonstrüksiyon gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak sarayın iç daireleri kötü bir alafranga görünümle değiştirilmiştir. Ucuz ve profesyonel olmayan çalışmalar, ünlü Kırım Tatar sanatçılar tarafından eşsiz duvar resimleri ile değiştirilmiştir. Binaların bazıları tamir için yıkılmıştır. Örneğin Mimar Kolodin 1820'lerde dört binalı haremin üç binası (girişteki kışlık saray, hamamlar ve diğer birçok yapıyı) yıktırmıştır.[^9] [Rus çarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1_listesi), saraya ziyaretleri sırasında egzotik görünümün bozulması ve denetçilerin rekonstrüksiyon işlerinin mali belgelerinde boşluklar bulmasıyla hayal kırıklığına uğramış ve neredeyse bütün rekonstrüksiyonlar 1930'lara kadar aynı sebepten masaya kaldırılmıştır.[^10] Böylelikle 1783'ten beri sarayın toplam alanı 18 [hektar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hektar)dan 4 [hektar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hektar)a düşmüştür.[^11] Bilimsel temelli çalışmalar 1960'lı yıllarda başlanmıştır.[^12] Bunlardan dolayı Hansaray'ın günümüzdeki görünümü, orijinalina daha yakındır. Derinlemesine bir bilimsel denetimi altında yeni bir restorasyona 2003 yılında başlanmıştır.[^13] ## Saray kompleksinin haritası **1** - [Saray meydanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **2** - Kuzey Kapısı, **3** - Güney Kapısı, **4** - [Büyük Han Cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **5** - Küçük Han Cami, **6** - [Altın Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **7** - [Sarı Güzel Hamamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **8** - [Demir Kapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **9** - [Divan Salonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **10** - [Yaz çardağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **11** - [Gözyaşı Çeşmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray), **12**- Harem, **13** - Şahin Kulesi, **14** - Mutfak, **15** - Muhafız Bloğu, **16** - Türbeler, **17** - Dilara Bikeç Türbesi, **18** - Hanedan mezarlığı, **19** - Rezidans, **20** - Ahırlar, **21** - Kütüphane, **22** - Pers Bahçesi, **23** - Bahçe. ## Saray kompleksindeki yapılar ### Saray meydanı Saray meydanı veya avlu, sarayın merkezinde yer almaktadır. Etrafında *Muhafız Bloğu*,[^14][^15] Han Cami, ahırlar, *Şahin Kulesi*, daireler ve güneyde bulunan bahçe vardır. Meydanın giriş-çıkışları *Kuzey Kapısı* ve *Güney Kapısı*dır. [17. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l)da [hanlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [darphane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Darphane)sinin yanında bulunan *Kuzey Kapısı****na *****Darphane Kapı***** da denilmektedir. *****Bahçe Kapı***** (Dil|crh|Bağça Qapı|dil\_adı=e) olarak da bilinen *****Güney Kapısı***** ***[***19. yüzyıl***](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l)***da birçok değişikliğe uğradığından orijinal görünümünden oldukça farklıdır.***[^16] Meydanda çeşitli peyzaj çalışmaları yapıldığından günümüzde oldukça yeşillik ve ağaçlık bir meydandır. \ File:Hansaray Courtyard.jpg| File:Bakhchysarai 04-14 img15 Palace Grand Mosque.jpg| File:Hansaray Courtyard 2.jpg| File:Hansaray2.jpg|*Kuzey Kapısı* veya *Darphane Kapı*. File:Hansaray Southern Gate.jpg|*Güney Kapısı* veya *Bahçe Kapı*. File:1869. Бахчисарай.jpg|1869 yılında meydan. File:Ханский дворец 9.JPG|Ahırlar. \ ### Büyük Han Cami Ana|Büyük Han Camii Büyük Han Cami (Dil|crh|Biyuk Han Cami|dil\_adı=e[^17]), Hansaray'da en göze çarpan yapılardan birisidir. Her biri boy|m=28 olmak üzere toplam iki [minare](https://turkipedia.org/tr/wiki/Minare)si vardır.[^18] Bu minarelerde Kırım Tatar mimarisinin ince işçilikleri mevcuttur. [I. Sahib Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sahib_Giray), 1532(?) yılında Hansaray'ı inşa ettirdiğinde inşa edilen ilk yapıdır.[^19] [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)ının ortalarında [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami)nin batı duvarına [hat sanatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsn-i_hat)yla işlemeler yapılmıştır.[^20] 1758-64 yıllarında [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami) onarılıp, çeşitli süslemeler yapılmıştır.[^21] Günümüzdeki görünümü ilk görünümden oldukça farklıdır.[^22] [Sovyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)ler zamanınında cami, ibadete kapanmıştır. Fakat günümüzde ibadete açıktır. \ File:Bakhchysarai 04-14 img14 Palace Grand Mosque.jpg|Büyük Han Cami. File:Bakhchisarai - mosque.jpg|Büyük Han Cami. File:Hansaray Mosque.jpg|Büyük Han Cami'nin minarelerin birisi. File:Calligraphic inscription on the wall of mosque in Hansaray.JPG|Onarılan hat yazısı. File:Calligraphic inscription on the wall of mosque in Hansaray 2.JPG|Hat yazısı. File:Calligraphic inscription on the wall of mosque in Hansaray 3.JPG|Hat yazısı. File:Бахчисарайський палацово-парковий комплекс (Ханський палац) (3).jpg|Hat yazısı. \ ### Küçük Han Cami Küçük Han Cami (Dil|crh|Kiçik Han Cami|dil\_adı=e), [Altın Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray)'nin hemen yanında bulunan ve özellikle [Kırım hanedan üyeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giray_Hanedan%C4%B1) için yaptırılan[^23] bir [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami)dir. Caminin [mihrab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrap)ının üstünde [Davud'un Yıldızı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davud_Y%C4%B1ld%C4%B1z%C4%B1) desenli yuvarlak bir [vitray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vitray) bulunmaktadır. [Kırım Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1), [Davud'un Yıldızı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davud_Y%C4%B1ld%C4%B1z%C4%B1)'nı sadece cami pencerelerini süslemek için değil; aynı zamanda [mezar taş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mezar_ta%C5%9F%C4%B1)larını, [para](https://turkipedia.org/tr/wiki/Para) ve [mücevher](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCcevher)leri süslemek için de kullanmıştır.[^24] \ File:Ханський палац14.JPG|Küçük Han Cami'nin girişi. File:Бахчисарайский дворец 6.jpg|Camide bulunan [Davud'un Yıldızı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davud_Y%C4%B1ld%C4%B1z%C4%B1) desenli yuvarlık bir [vitray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vitray), [mihrab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrap) ve [rahle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rahle). File:Print Suleiman in the small mosque.JPG|Cami duvarındaki [Davud'un Yıldızı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davud_Y%C4%B1ld%C4%B1z%C4%B1) desenli yuvarlık bir [vitray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vitray). File:Бахчисарайский дворец 9.jpg|[Mihrab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihrap)ın önündeki [rahle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rahle). File:Julia Zirka fortez Bahchisaraj hanskij palaz41.jpg|Caminin tavanı. File:Бахчисарайский дворец 53.jpg|Caminin içinde sergilenen [seccade](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seccade)lerden biri. File:Бахчисарайский дворец 8.jpg|Caminin içinde sergilenen bir [Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an). \ ### Altın Çeşme Altın Çeşme, [abdest](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdest) alınması ([müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)ların ibadetleri öncesi yaptığı şey) için 1783 yılında [I. Kaplan Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Kaplan_Giray) tarafından yaptırılan bir [çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme)dir. Çeşmenin yapımında beyaz [mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer) kullanılmış ve bu mermerin üstüne [cennet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam%27da_cennet)tin bahçelerini betimleyen farklı desenlerde ([çiçek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C3%A7ek), [yaprak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaprak), [meyve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meyve), [asma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asma)) altın yaldızlı süslemeler[^25] ile sonsuz hayatı temsilen bir [gül](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCl) deseni[^26] yapılmıştır. Çeşmede, [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)yla yazılmış iki tane [kitâbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t) bulunmaktadır. İlkinde bu çeşmesinin ne zaman, kim tarafından yaptırıldığı yazmakta; ikincisinde ise [Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an)'dan şu [ayet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayet) bulunmaktadır: Ksöz|*Rableri onlara tertemiz bir içecek içirecektir.*[^27]|21. [ayet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayet), [İnsan Suresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan_Suresi), [Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an) Çeşmedeki suyun kaynağı [Çürüksu ırmağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C3%BCr%C3%BCksu_%C4%B1rma%C4%9F%C4%B1)'dır. \ File:Бахчисарайский дворец 50.jpg|Sol profilinden Altın Çeşme'nin görünümü. File:Крым, Бахчисарай - Ханский дворец 26.jpg|Uzaktan Altın Çeşme'nin görünümü. File:Bakhchysarai 04-14 img10 Palace Golden Fountain.jpg|Altın Çeşme. File:Julia Zirka fortez Bahchisaraj hanskij palaz50.jpg|Altın Çeşme'nin bulunduğu yerin tavanı. File:Part of Mazgub in Bakhchisaray Palace.JPG|Çeşmede bulunan ikinci [kitâbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t) ve suyun aktığı kısım. File:Khans A.jpg|2001 yılında basılmış 10 [Grivna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna_grivnas%C4%B1) değerinde Altın Çeşme kabartmalı bir [madenî para](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maden%C3%AE_para) örneği. \ ### Sarı Güzel Hamamı Sarı Güzel Hamamı, 1532 yılında [I. Sahib Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Sahib_Giray) tarafından yaptırılan saray kompleksindeki en eski yapılardan birisidir.[^28] Klasik bir [Türk hamamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_hamam%C4%B1)dır. Saraya başka bir yerden taşınmıştır.[^29] 1924 yılında kapatılmasına kadar yaklaşık 400 yıl boyunca kullanılmıştır.[^30] [Soyvetler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) zamanında ciddi hasar almıştır.[^31] \ File:Crimea DSC 0056.jpg|Hamamın önündeki bilgilendirici tabela. File:Sari Gusel bath-houses.JPG|Sarı Güzel Hamamı. File:Баня Сары Гюзель 1532 г. Бахчисарай.JPG|Sarı Güzel Hamamı. \ ### Demir Kapı Demir Kapı (Dil|crh|Demir Qapı|dil\_adı=e), [I. Mengli Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mengli_Giray) tarafından yaptırılan [mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer) ve dövme şeritlerle çevrili bir kapıdır. Kapı, yabancı elçilerin beklediği ve hanın rezidansına giriş yaptıkları bir geçit idi. [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik)li mimar olan [Alvise Lamberti da Montagnana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alvise_Lamberti) tarafından tasarlanmıştır.[^32] Sarayın hemen girişinde yer almaktadır. [Kremlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Kremlini)'e bir [tapınak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tap%C4%B1nak) yapması için [III. İvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._%C4%B0van)'ın davetiyle [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'ya geziye çıkan Alvise, 1503-04 yılları arasında [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ı ziyaret ederken alıkonulmuştur.[^33] Bir yıllığına [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'da yaşayarak kapıyı inşa eden Alvise daha sonra han tarafından özgür bırakılmıştır.[^34] Sarayın kendisinden yaşlı olan kapı, *Devlet Saray****dan getirtilmiştir.***[^35] Kapıda, [rönesans](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%B6nesans) tarzı süslemeler ve kapı [alınlığ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1nl%C4%B1k)ınındaki [Tarak Tamga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarak_Tamga)'nın yanı sıra iki tane de [kitâbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t) bulunmaktadır. \ Dosya:Hansaray Iron Gate 2.jpg|Demir Kapı. Dosya:Ханский дворец 20.JPG|Sağ taraftan Demir Kapı'nın görünümü. Dosya:Julia Zirka fortez Bahchisaraj hanskij palaz28.jpg|Giriş kısmı ile Demir Kapı. Dosya:Julia Zirka fortez Bahchisaraj hanskij palaz30.jpg|Demir Kapı'nın çevresinde yer alan süslemelerden birisi. Dosya:Крым, Бахчисарай - Ханский дворец 39.jpg|Demir Kapı'nın [alınlığ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1nl%C4%B1k)ı. Dosya:Бахчисарайский дворец 4.jpg|[Alınlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1nl%C4%B1k)ta bulunan birinci kitâbe ve ortasında bulunan Tarak Tamga'sı. Dosya:Бахчисарайский дворец 5.jpg|[Alınlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1nl%C4%B1k)ta bulunan ikinci kitâbe. \ ### Divan Salonu Divan Salonu, [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) zamanında devlet işlerinin halledildiği bir salondu. Salonun güney tarafında hanların oturduğu altın işlemeli bir [taht](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taht); bu [taht](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taht)ın her iki tarafında da tahtan biraz daha alçak [sedir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedir_%28mobilya%29)ler bulunmaktadır. Salonun kuzey tarafının üzerinde ise bir balkon bulunmaktadır. Zemini [mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer)le döşelidir. Salon, Kırım Tatar Meclisi tarafından 1917'de Kırım devletinin bağımsızlığının ilanı gibi çeşitli tarihi olaylara ev sahipliği yapmıştır.[^36] \ File:Julia Zirka fortez Bahchisaraj hanskij palaz26.jpg|Divan Salonu'nun giriş kısmı. File:Kahn-Palast Innenraum.jpg|Salonun kuzey cephesi. File:Khan Palace Bakhchysarai 002.JPG|Salonun batı cephesinde bulunan [sedir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedir)ler. File:Бахчисарайский дворец 41.jpg|Salonun doğu cephesindeki pencereler. File:Julia Zirka fortez Bahchisaraj hanskij palaz34.jpg|Salonun tavanı. File:Throne in the Divan Chamber.JPG|Salonun güney tarafındaki [taht](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taht). \ ### Yaz çardağı Üç tarafı [vitray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vitray) ile [sedir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedir_%28mobilya%29)lerle kaplı, ortasında [mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer)den yapılmış [kare](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kare) biçimindeki küçük [havuzlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Havuzlu) bir [fıskiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1skiye) bulunan bir [çardak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kameriye)tır. Çardak, genellikle [hanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi)ın ziyaretçileriyle muhabbet ettiği ve [müzik](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCzik) dinlediği bir yerdi.[^37] \ File:Бахчисарайский дворец 127.jpg|Çardağın önünde bulunan girişten görünümü. File:Hansaray5.jpg|Yaz çardağı. File:Hansaray Summer Arbor 2.jpg|Tavanıyla birlikte çardak. File:Бахчисарайский дворец 45.jpg|Çardağın etrafını çevreleyen [sedir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedir_%28mobilya%29)ler. File:Бахчисарайский дворец 42.jpg|Çardakta bulunan havuzlu [fıskiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1skiye). File:Бахчисарайский дворец 47.jpg|Çardağın ortasında bulunan [fıskiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1skiye). \ ### Gözyaşı Çeşmesi Gözyaşı Çeşmesi (Dil|crh|Közyaş çeşmesi|dil\_adı=e) veya Bahçesaray Çeşmesi, 1764 yılında [Kırım Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Giray) tarafından yaptırılan bir [çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme)dir. Mimarı, Ömer adındaki bir mimardır.[^38] Normalde [Dilara Bikeç Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray)'nin bulunan çeşme [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı ilhak etmesinden sonra günümüzde bulunan yerine taşınmıştır. Çeşme o kadar ünlüdür ki [efsane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efsane)si de şudur: [Kırım Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Giray), Dilara Bikeç'e aşık olur. Fakat bu mutluluğu uzun sürmez. Dilara, beklenmedik bir zamanda haremden bir kadın tarafından zehirlenerek ölür. [Kırım Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Giray) sevgilisi Dilara'yı en yüksek tepeye gömdürür ve mezarının üstüne bir [türbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrbe) inşa ettirir. Dilara'nın ölümünden sonra kedere boğulan han, türbenin yanına bu çeşmeyi inşa ettirir. [Mermer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer)den yapılmış [gül](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCl), yaşla dolu gözü tasvir eder. En üstteki kurna, acı ve kederli bir şekilde gözyaşlarıyla dolan *kalp kurnası*nı temsil eder. *Kalp kurna*sının altındaki iki küçük [kurna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurne), *zaman*ı temsil eder. Burada anlatılmak istenen bu yaşanan acının zamanla geçmesidir. Fakat zaman da bu acıyı hafifletmede yeterli olamaz. Ortada bulunan büyük kurna, hanın bu acı yüzünden aklında kalanlardır. Çeşmenin zemininde bulunan spiral ise ne olursa olsun hayatın devam ettiğini anlatır.[^39] Çeşmede iki tane [kitâbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t) bulunmaktadır. En üstteki [kitâbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t) [Şeyhiy](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyhiy) tarafından yazılan [Kırım Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Giray)'ı öven bir şiir yazmaktadır. İkinci [kitâbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1t)de ise [Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an)'dan şu [ayet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayet) bulunmaktadır: Ksöz|*Orada bir pınar ki ona "selsebil" adı verilir.*[^40]|18. [ayet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayet), [İnsan Suresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan_Suresi), [Kur'an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an) 1820 yılında [Aleksandr Puşkin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Pu%C5%9Fkin) sarayı gezintisi sırasında çeşmeden etkilenerek kaleme aldığı [*Bahçesaray Çeşmesi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray_%C3%87e%C5%9Fmesi_%28%C5%9Fiir%29) adında bir [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir) yazmıştır. Hayranlığını sadece bu şiirde değil seyahat mektupları ve notlarında da belirtmiştir.[^41] Daha sonra [Soyvetler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) zamanında [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m) şehrinin isminin değiştirilmesi ve sarayın yok edilmesi düşünülüyordu.[^42] Fakat [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova) yetkilileri, dünyaca ünlenmiş [*Bahçesaray Çeşmesi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray_%C3%87e%C5%9Fmesi_%28%C5%9Fiir%29) şiirinin anısına bu fikirlerden vazgeçmiştir. Ayrıca günümüzde çeşmenin yanında [Aleksandr Puşkin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Pu%C5%9Fkin)'in bir büstü yer almaktadır. [^1]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^2]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^3]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^4]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^5]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^6]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^7]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^8]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^9]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^10]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^11]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^12]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^13]: Haiworonski, Oleksa. SHORT HISTORY OF THE PALACE, Khan Palace in Bakhchisaray. [^14]: Aydın S.. Hansaray. 2005. [^15]: Bu muhafızlara kapı halkı (qapı halq) da denilmektedir. [^16]: Haiworonski, Oleksa. THE PALACE SQUARE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^17]: Haiworonski, Oleksa. THE BIG KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^18]: Haiworonski, Oleksa. THE BIG KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^19]: Haiworonski, Oleksa. THE BIG KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^20]: Haiworonski, Oleksa. THE BIG KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^21]: Haiworonski, Oleksa. THE BIG KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^22]: Haiworonski, Oleksa. THE BIG KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^23]: Haiworonski, Oleksa. THE SMALLER KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^24]: Haiworonski, Oleksa. THE SMALLER KHAN MOSQUE, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^25]: Haiworonski, Oleksa. GOLDEN FOUNTAIN, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^26]: Haiworonski, Oleksa. GOLDEN FOUNTAIN, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^27]: Kur'an-ı Kerim Portalı. Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanlığı, s. 579. [^28]: Haiworonski, Oleksa. SARI GÜZEL BATH, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^29]: Haiworonski, Oleksa. SARI GÜZEL BATH, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^30]: Haiworonski, Oleksa. SARI GÜZEL BATH, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^31]: Haiworonski, Oleksa. SARI GÜZEL BATH, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^32]: Haiworonski, Oleksa. THE DEMİR QAPI PORTAL, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^33]: Haiworonski, Oleksa. THE DEMİR QAPI PORTAL, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^34]: Haiworonski, Oleksa. THE DEMİR QAPI PORTAL, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^35]: Haiworonski, Oleksa. THE DEMİR QAPI PORTAL, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^36]: Haiworonski, Oleksa. DIVAN HALL, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^37]: Haiworonski, Oleksa. SUMMER ARBOUR, Khan Palace in Bakhchisaray. 2004. [^38]: Haiworonski, Oleksa. "FOUNTAIN OF TEARS" (SELSIBIL), Khan Palace in Bakhchisaray. [^39]: Haiworonski, Oleksa. "FOUNTAIN OF TEARS" (SELSIBIL), Khan Palace in Bakhchisaray. [^40]: Kur'an-ı Kerim Portalı. Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanlığı, s. 579. [^41]: Haiworonski, Oleksa. "FOUNTAIN OF TEARS" (SELSIBIL), Khan Palace in Bakhchisaray. [^42]: Haiworonski, Oleksa. "FOUNTAIN OF TEARS" (SELSIBIL), Khan Palace in Bakhchisaray.