# Hamidiye Katliamları > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamidiye_Katliamlar%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Hamidiye Katliamları, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hamidiye_Katliamlar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![William Sachtleben tarafından Kasım 1895'te çekilen ve Erzurum'da öldürülen Ermenileri gösteren fotoğraf.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/1895erzurum-victims.jpg/1280px-1895erzurum-victims.jpg) *William Sachtleben tarafından Kasım 1895'te çekilen ve Erzurum'da öldürülen Ermenileri gösteren fotoğraf. (William Sachtleben, public-domain)* - **Bölge:** Osmanlı İmparatorluğu - **Tarih:** 1894-1896 - **Tür:** Katliam, yağma - **Ölü:** 80.000-300.000 - **İşleyen:** II. Abdülhamid yönetimi; Osmanlı askerleri ve Kürt militanlar - **Hedef:** Ermeniler ve Süryaniler - **Sebep:** Ermeni karşıtlığı **Hamidiye Katliamları** (Համիտեան Ջարդեր *Hamidyan çarter*) veya bazı Türkçe olmayan kaynaklarda geçen adlarıyla **1894-1896 Ermeni katliamları** ve **Büyük Katliamlar**,[^1] 1890'ların ortalarında [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hükûmeti tarafından ülkede yaşayan [Ermenilere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Ermenileri) uygulanan katliamlardır. Katliamlarda ölenlerin sayısı 80.000 ile 300.000 arasında gösterilmekte, dönemin gazete haberlerine göre 50.000 çocuğun ise yetim kaldığı belirtilmektedir. Kırım, [*The New York Times*](https://turkipedia.org/tr/wiki/The_New_York_Times)***ın Eylül 1895 tarihli makalesindeki başlıkta ****Ermeni Holokost****'u olarak geçiyordu.***[^2][^3]*** Buna karşın Osmanlı kaynakları ise bu sayıda Ermeni'nin öldürülmediğini aksine Müslümanları katleden Ermeni çetelere karşı operasyon yapılıp bu çetelerin ve isyanların bastırıldığını iddia ederler.*** ## Katliamlar ![Döneme ait politik bir Fransız karikatürü, Abdülhamid'i "Ermeni kasabı" olarak tasvir ediyor](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6d/Sultan_Hamid.jpg) *Döneme ait politik bir Fransız karikatürü, Abdülhamid'i "Ermeni kasabı" olarak tasvir ediyor (Rostro ?, public-domain)* Katliamlar, Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmakta olan emperyal bölgelerinin korunması için [Ümmetçiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cmmet%C3%A7ilik) devlet ideolojisi haline getirmiş [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'e[^4][^5] isimlendirilmiştir.[^6] [Büyük güçler](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_g%C3%BC%C3%A7) (Britanya, Fransa, Rusya), II. Abdülhamid Hamidiye'nin yetkilerini kısıtlamayı amaçlayan yeni bir reform paketini Ekim 1895'te imzalamaya zorladı; ancak bu paket de Berlin Antlaşması gibi hiçbir zaman uygulanmadı. 1 Ekim 1895'te iki bin Ermeni, reformların uygulanmasını talep etmek üzere [Kostantiniyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'de (bugünkü İstanbul) toplandı; ancak Osmanlı polis birlikleri gösterinin üzerine yürüyerek eylemi şiddet kullanarak dağıttı.[^7] Reform paketini aldıktan sonra sultanın, "Bu işin sonu kanlı olacak." dediği rivayet edilir.[^8] Kısa süre sonra Ermenilere yönelik katliamlar Kostantiniyye'de patlak verdi ve ardından [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis), [Diyarbekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r), [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum), [Mamuretü'l-Aziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elaz%C4%B1%C4%9F), [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas), [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon) ve [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van) gibi Ermeni nüfusunun yoğun olduğu vilayetlerin geri kalanına yayıldı. Saldırıların odağı Ermeni halkı olmasına rağmen, pek çok diğer [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) halka karşı da pogromlar gerçekleştirilmiştir. Bunlardan biri olan ve [Süryaniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCryaniler)i hedef alan [Diyarbakır katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbak%C4%B1r_katliam%C4%B1), çağdaşı olan en az bir kaynağa göre 25.000 kişinin öldürülmesiyle sonuçlanmıştır.[^9] Çoğu öldürme olayı 1894-96 arasında meydana gelmiş, 1897 yılında ise uluslararası camianın Abdülhamid'e baskıları sonucunda sona ermeye başlamıştır.[^10] Birçok Ermeni devrimci ve aydın o zamana kadar ya öldürülmüş ya da Rusya'ya kaçmıştı. Osmanlı hükûmeti Ermeni derneklerini kapatmış, Ermeni siyasi hareketlerini kısıtlamıştı. Abdülhamid hükûmeti, 1890'larda başlayan [Ermeni milliyetçisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_milliyet%C3%A7ili%C4%9Fi) ve [ayrılıkçısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayr%C4%B1l%C4%B1k%C3%A7%C4%B1l%C4%B1k) hareketi bastırmak için katliamlarda [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) militanlarını kullanmış, ancak öldürmeler sırasında Ermeni militanlar ve sivil halk arasında bir ayrım yapılmamıştır.[^11] Hamidiye katliamına dikkat çekmek için, [Ermeni Devrimci Federasyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Devrimci_Federasyonu) tarafından Avrupalılar tarafından işletilmekte olan [Osmanlı Bankası'na bir baskın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Bankas%C4%B1_Bask%C4%B1n%C4%B1) gerçekleştirilmiştir.[^12] Bu baskın, her ne kadar katliamların [Kostantiniyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'ye sıçramasına engel olmamışsa da, Avrupalı devletlerin dikkatini çekmiştir.[^13] Katliamın gerçekleştiği dönemde [telgraf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Telgraf)ın kullanılmaya başlanmış olması, olayların dönemin Batı Avrupa ve Kuzey Amerika medyasında geniş çevrede duyulmasını ve rapor edilmesini sağlamıştır. ## Ölü sayısı ![Katliamlar sonucunda toplu mezarlara gömülen Ermeniler, Erzurum](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Armenia22hamidian.jpg) *Katliamlar sonucunda toplu mezarlara gömülen Ermeniler, Erzurum (Harpers Weekly, December 14, 1895 (page 1248), public-domain)* Her ne kadar kesin ölü sayısının net olarak belirlenmesi mümkün olmasa da, tarihçiler 80.000 ile 300.000 arası kişinin öldürüldüğünü tahmin etmektedirler.[^14] Alman papaz [Johannes Lepsius](https://turkipedia.org/tr/wiki/Johannes_Lepsius) topladığı bilgilere ve hesaplamalarına dayanarak, 88.243 Ermeni'nin öldüğünü, 546.000'inin göç etmek zorunda kaldığını, 2.493 köyün yok edildiğini, bu köylerden 456'sında yaşayan halkın zorla [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)'a döndürüldüğünü,[^15] 649 kilisenin kapatıldığını ve bu kiliselerden 328 tanesinin camiye dönüştürüldüğünü rapor etmiştir.[^16] Bunlara ek olarak Lepsius 100.000 Ermeni'nin daha açlık ve hastalıklar sonucunda öldüğünü tahmin etmiş, ölü sayısını 200.000 olarak belirlemiştir.[^17] [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k) büyükelçisi, 1895 yılının sonlarına kadar 100.000 kişinin öldürülmüş olduğunu tahmin etmiştir.[^18] [Türkolog](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkoloji) ve Almanya Dış İşleri Bakanlığı'na bağlı diplomat [Ernst Jäckh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ernst_Jaeckh), 200.000 Ermeni'nin öldürüldüğünü, 50.000'inin sürgüne yollandığını ve 1 milyonunun da yağmacılığa uğradığını iddia etmiştir.[^19][^20] Fransız diplomat ve tarihçi [Pierre Renouvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pierre_Renouvin), görev süresindeki belgelere dayanarak 250.000 Ermeni'nin öldüğünü iddia etmiştir.[^21][^22] Osmanlı ve Türk yetkililer ise bu sayıda bir ölümün gerçekleşmediği, Müslümanlara yapılan saldırı ve katliamları engellemek için bu saldırıları yapan çetelere operasyon yapılıp isyanlarının bastırıldığı iddiasındadır. ## Ayrıca bakınız - [Osmanlı Bankası Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Bankas%C4%B1_Bask%C4%B1n%C4%B1) - [Yıldız Suikastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Suikast%C4%B1) - [Adana Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana_Katliam%C4%B1) - [Ermeni Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) [^1]: Historical Dictionary of Armenia, 2nd ed. 2010, s. 154. [^2]: Historical Dictionary of Armenia, 2nd ed. 2010, s. 154. [^3]: . [^4]: Türk dünyası araştırmaları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 2005. [^5]: Afyoncu, Erhan. II. Abdülhamid’in devleti ayakta tutma siyaseti. Sabah. [^6]: Ottoman and Armenian history. Encyclopedia Britannica. [^7]: Balakian, Peter. The Burning Tigris: The Armenian Genocide and America's Response. 2003, s. 57-58. [^8]: Salt, Jeremy. Emperyalizm, Evanjelizm ve Osmanlı Ermenileri. Tarih ve Kuram, 1 Mart 1993. [^9]: . [^10]: Cleveland, William L.. A History of the Modern Middle East. Westview, 2000, s. 119. [^11]: Cleveland, William L.. A History of the Modern Middle East. Westview, 2000, s. 119. [^12]: Hovannisian. "The Armenian Question in the Ottoman Empire," pp. 224–26. [^13]: Balakian. The Burning Tigris, pp. 35, 115. [^14]: Akçam, Taner (2006) A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility p. 42, Metropolitan Books, New York [^15]: On this issue in general, see Selim Deringil (April 2009), "'The Armenian Question Is Finally Closed': Mass Conversions of Armenians in Anatolia during the Hamidian Massacres of 1895–1897 ," Comparative Studies in Society and History 51, pp. 344-71. [^16]: Hovannisian. "The Armenian Question in the Ottoman Empire," p. 224. [^17]: Forsythe, David P. (ed.). Encyclopedia of human rights. Oxford University Press, 2009. [^18]: Dadrian. The History of the Armenian Genocide, p. 155. [^19]: Dadrian. The History of the Armenian Genocide, p. 155. [^20]: Jäckh, Ernst. Der Aufsteugende Halbmond, 6th ed. (Berlin, 1916), p. 139. [^21]: Dadrian. The History of the Armenian Genocide, p. 155. [^22]: P. Renouvin, E. Preclin, G. Hardy, L'Epoque contemporaine. La paix armee et la Grande Guerre. 2nd ed. Paris, 1947, p. 176.