# Hamidiye (zırhlı)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamidiye_(z%C4%B1rhl%C4%B1)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hamidiye (zırhlı), https://tr.wikipedia.org/wiki/Hamidiye_%28z%C4%B1rhl%C4%B1%29 (CC-BY-SA-4.0)

***Hamidiye***, 1885'te tamamlanan, [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) için inşa edilmiş sınıfının tek örneği [zırhlı savaş gemisidir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi). Silahlarının çoğu merkezi bir [kazamat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazamat)a monte edilmiş [merkezi bataryalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkez%C3%AE_bataryal%C4%B1_gemi) bir gemiydi. [Tersane-i Amire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7_Tersaneleri) tarafından inşa edilen geminin tamamlanması yaklaşık yirmi yıl sürdü. Aralık 1874'te kızağa kondu, 1885'te denize indirildi ve 1894'te inşası tamamlandı. İnşasının görece uzun sürmesi nedeniyle hizmete girdiğinde modası geçmişti. Kötü dinamik karakteristikleri ve düşük kaliteli zırhı, neredeyse tamamını sabit bir [eğitim gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fitim_gemisi) olarak geçirdiği görece kısa bir kariyere yol açtı. 1897'deki [Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29) sırasında bir süre kullanılsa da, eski Osmanlı filosunun geri kalanı gibi hizmete gireli sadece üç yıl olmasına rağmen kötü durumdaydı. Osmanlılar, savaşta donanmanın başarısızlığının ardından bir yeniden yapılanma programına başladı; ancak *Hamidiye*, 1903 yılında çok kötü bir durumdaydı; yeniden inşası mantıklı olmadığı için o yıl hizmetten çıkarıldı, 1909'da satışa çıktı ve 1913'te [sökülmek üzere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gemi_s%C3%B6k%C3%BCm%C3%BC) satıldı.

## Tasarım

1861'de [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [padişahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan) olmasının ardından [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz), 1853-1856 [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1) esnasında ağır kayıplar veren [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nı güçlendirmek için bir gemi inşa programı başlattı. Program, Osmanlı İmparatorluğu'nun limitli finansman kaynakları ile sınırlı olmasına rağmen, İngiltere ve Fransa'daki tersanelerden birkaç [zırhlı korvet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi) savaş gemisi sipariş edildi. *Hamidiye*, [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'teki [Tersane-i Amire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7_Tersaneleri)'den sipariş edilen bir avuç zırhlı korvetten biriydi; tasarımı, İngiliz yapımı Mesudiye sınıfı [merkezi bataryalı gemilere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkez%C3%AE_bataryal%C4%B1_gemi) dayanıyordu ama daha küçüktü. Osmanlı Donanması için inşa edilen son zırhlı korvetti; *Hamidiye*den sonra Britanya'dan sipariş edilen iki *Peyk-i Şeref* sınıfı zırhlı tamamlanmadan önce [Kraliyet Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Donanmas%C4%B1) tarafından satın alındı. Aynı zamanda tamamlanan son merkezi bataryalı gemiydi, Alman [*Oldenburg*](https://turkipedia.org/tr/wiki/SMS_Oldenburg_%281884%29)*,* *Hamidiye*den sonra başlamış olmasına rağmen, *Hamidiye* hizmete girmeden önce tamamlandı.

### Özellikleri

*Hamidiye* 87,6 metre [dikmeler arası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dikmeler_aras%C4%B1_uzunluk) ve 89 metre [toplam uzunluktaydı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tam_boy). 16,9 metre [genişlikte](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geni%C5%9Flik_%28denizcilik%29) ve 7,5 metre [su çekimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_%C3%A7ekimi)ndeydi. Gemi [gövdesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6vde_%28su_ta%C5%9F%C4%B1t%C4%B1%29) demirden inşa edilmişti ve 6.594 metrik ton [deplasmanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deplasman_%28denizcilik%29) vardı. Gemi mürettebatı 350 subay ve bahriyeliden oluşuyordu.

Gemi, gücünü bir [vida pervaneyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pervane) süren, [Maudslay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Henry_Maudslay) tarafından üretilen tek bir yatay, iki silindirli [bileşik buhar motoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bile%C5%9Fik_buhar_motoru)ndan alıyordu. Bu motorlar [*Selimiye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selimiye_%28f%C4%B1rkateyn%29) [fırkateyn](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1rkateyn)i için tasarlanmış ancak ona hiç monte edilmemişti. Buhar, Tersane-i Amire tarafından üretilen ve gemi ortasındaki tek bir bacaya bağlı dört adet kömürle çalışan [kutu kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan_%28termodinamik%29) tarafından sağlanıyordu. Motor üretiyordu ve gemiyi deniz denemelerinde en çok saatte 13 deniz mili (24 km/sa) hıza ulaştırabiliyordu. *Hamidiye* 600 metrik ton kömür taşıyordu. Üç [direkli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babafingo) ek bir yelken teçhizatı da mevcuttu.

*Hamidiye*, [Krupp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krupp) tarafından üretilen on adet 240 milimetre 35 [kalibre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalibre) [kuyruktan dolma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuyruktan_dolmal%C4%B1_silah) toptan oluşan bir ana batarya taşımak üzere tasarlandı. Toplar merkezi bir [kazamat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazamat)ta yer alıyordu. Ana batarya dört 150 mm Krupp kuyruktan dolma top, iki 57 mm [Hotchkiss](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotchkiss_et_Cie) top ve iki 450 mm [torpido tüpü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_t%C3%BCp%C3%BC) tarafından desteklenecekti. Ancak gemi tamamlandığında dört adet 228 mm (9 inç) [namludan dolma](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1zdan_dolmal%C4%B1_silah) [Armstrong top](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armstrong_top) ve on adet 150 mm Krupp top ile silahlandırılmıştı. Gemiye ayrıca altı 37 mm top ve iki 450 mm güverte üstü torpido tüpü monte edilmişti. Armstrong topları, üst güverte üzerine ön ve arkada çiftler halinde, 150 m toplar ise orta bataryada yer almaktaydı.

Gemi [dövme demir](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6vme_demir)den yapılmış zırh plakaları ile korunuyordu. [Su hattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_hatt%C4%B1)nın 1,85 metre altına ve 1,5 metre üstüne uzanan tam bir [zırhlı kemeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemer_z%C4%B1rh%C4%B1) vardı. Kemer 229 milimetre kalınlığındaydı, geminin uçlarına doğru 127 mm'ye inceliyordu. Kazamatlarda yer alan topçu bataryası 178 mm kalınlığında zırha sahipti. [Kumanda kulesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanda_kulesi) de 178 mm kalınlığında zırhlı duvarlara sahipti. *Hamidiye*nin zırhı düşük kalitedeydi ve *Conway's All the World's Fighting Ships* tarafından 'çok süngerimsi ve pul pul' olarak nitelendirilmişti.

## Hizmet geçmişi

*Hamidiye* 1871 yılında Tersane-i Amire'den ilk olarak *Nusretiye* adıyla sipariş edildi ve Aralık 1874'te omurgası serildi. *Mesudiye* sınıfında bir gemi olarak planlanan orijinal [*Hamidiye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_Superb_%281875%29) gemisi Britanya Kraliyet Donanması tarafından satın alınınca *Nusretiye* adı Sultan [I. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abd%C3%BClhamid) onuruna *Hamidiye* olarak değiştirildi. Şubat 1883'te denize indirildi ve silahları takılmamış olmasına rağmen 1893'te deniz denemelerine hazırdı. Geminin donatımı ertesi yıl tamamlandı ve Osmanlı filosunda hizmete girdi. Hizmete girdiğinde, 1880 ve 1890'ların hızla değişen savaş gemisi tasarımlarının gerisinde kalmıştı; önce İtalyan [*Caio Duilio*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Caio_Duilio) tipi [taret gemileri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taretli_gemi) ve daha sonra İngiliz [''Royal Sovereign'' sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Royal_Sovereign_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_%C3%B6n_dretnot) [ön dretnot](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_dretnot)lar gibi yeni ve üstün gemiler sebebiyle modası geçmişti. Ayrıca *Hamidiye*, kalitesiz bir zırha sahipti ve deniz dinamikleri kötüydü, bu nedenle [torpido botu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_botu) mürettebatı için sabit bir [eğitim gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fitim_gemisi) olarak istihdam edildi.[^1] Ayrıca, Donanmanın önemli rol oynadığı bir darbe sonucunda 1876'da iktidara gelen Sultan [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid), donanmaya güvenmeyerek, donanma bütçesini çok düşürmüştü.

Şubat 1897'de [Osmanlı-Yunan Savaşı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29) patlak vermesiyle *Hamidiye*, donanmanın I. Filosuna seferber edildi. 19 Mart'ta *Hamidiye* ve [*Mesudiye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesudiye_%28z%C4%B1rhl%C4%B1%29), [*Aziziye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aziziye_%28z%C4%B1rhl%C4%B1_f%C4%B1rkateyn%29) ve [*Necm-i Şevket*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necm-i_%C5%9Eevket) ile üç torpido botu [Çanakkale Boğazı'na](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1) gitmek üzere [Haliç'ten](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7) ayrıldı. Bu, üç yıl önce hizmete giren *Hamidiye*nin ilk seyir seferiydi; ancak gemi operasyon sırasında ciddi kazan sorunları yaşadı. Filo, 22 Mart'ta [Lapseki'de](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lapseki) durdu; torpido botların ikisi denize uygun olmadığı için filodan ayrıldı. Osmanlılar filoyu denetlediğinde üç yıl önce tamamlanan *Hamidiye* de dahil olmak üzere sahip oldukları neredeyse tüm gemilerin, üç modern [''Hydra'' sınıfı zırhlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hydra_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_z%C4%B1rhl%C4%B1)ya sahip olan [Yunan Donanması'na](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Deniz_Kuvvetleri) karşı bir savaşa uygun olmadığı sonucuna vardı.

İngiliz [Amiral](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oramiral) [Henry Woods](https://turkipedia.org/tr/wiki/Henry_Felix_Woods) ve Alman Amiral [Eugen Kalau vom Hofe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eugen_Kalau_vom_Hofe) 15 Nisan'da Osmanlı filosunu incelemeye başladı, sadece bir avuç geminin denize elverişli olduğu ve filonun saldırıda kullanılmaması gerektiği sonucuna vardı. Osmanlı filosu Nisan ve Mayıs ayları boyunca gemilerin mürettebatının moralini yükseltmek amacıyla [Ege Denizi'nde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi) birkaç sefere çıktı; ancak Osmanlıların Yunan kuvvetlerine saldırmaya niyeti yoktu. 15 Mayıs'ta *Hamidiye* ve zırhlı korvetler *Mesudiye*, *Necm-i Şevket*, [''Osmaniye''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmaniye_%28z%C4%B1rhl%C4%B1_f%C4%B1rkateyn%29) ve *Aziziye*, diğer birkaç gemiyle birlikte von Hofe gözetiminde önemli bir eğitim tatbikatı gerçekleştirdi. Bu tatbikatta denizcilerin eğitim seviyesinde, özellikle topçuluk becerisinde önemli eksiklikler ortaya çıktı. Eylül 1897'de savaşın sona ermesi ile Osmanlı filosu İstanbul'a döndü.

Osmanlı filosunun durumu yabancı gözlemcilerden gizlenemedi. Filo, hükûmet için bir utanç kaynağı olmuştu; bu durum Sultan II. Abdülhamid'i zırhlı korvetlerin yabancı tersanelerde modernleştirilmesini içeren bir modernizasyon programına izin vermeye zorlamıştı. Krupp, [Schichau-Werke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Schichau-Werke) ve [AG Vulcan](https://turkipedia.org/tr/wiki/AG_Vulcan_Stettin) dahil olmak üzere Alman firmaları gemileri yeniden inşa edeceklerdi; ancak Almanlar gemileri inceledikten sonra, gemileri modernleştirmenin pratik olmaması ve Osmanlı hükûmetinin zayıf mali durumu yüzünden ödeme yapamaması nedeniyle Aralık 1897'de projeden çekildiler. Müzakereler 1900'lerin başlarına kadar sürdü; ancak sonuç olarak *Hamidiye* yeniden inşa programa dahil edilmedi ve 1903'te hizmet dışı bırakıldı. Osmanlı Donanması diğer zırhlıları gibi bu gemiyi de yeniden inşa etmeyi düşünmüştü; fakat gemi yeniden inşayı haklı gösteremeyecek kadar kötü durumdaydı. 11 Kasım 1909'da satışa çıkarıldı, sonunda 1913'te [gemi sökücüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gemi_s%C3%B6k%C3%BCm%C3%BC) tarafından satın alındı ve daha sonra parçalandı.

[^1]: 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'ndaki Alman gözlemcilere göre "[Hamidiye] denize açıldığında...kontrol edilemez olduğu ortaya çıktı; bunun üzerine çekilerek tersaneye geri götürüldü; burada kariyerine felsefi düşüncelere dalarak devam etti". (von Strantz, 1898, s. 94)