# Hamdi Zeza

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamdi_Zeza
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hamdi Zeza, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hamdi_Zeza (CC-BY-SA-4.0)

- **Doğum yeri:** Nikşiç, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Köstence, Romanya Krallığı
- **Öğrenim:** Mekteb-i Erkân-ı Harbiye

**Kiraz Ahmed Hamdi Paşa**, sonradan **Hamdi Zeza** (27 Haziran 1871, [Nikşiç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nik%C5%A1i%C4%87) - 18 Ocak 1935, [Köstence](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6stence)), [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) mirlivası ve devlet adamıdır.

## Hayatı

27 Haziran 1871'de [Nikşiç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nik%C5%A1i%C4%87)'te doğdu. Babası Necib Bey [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) Zeza âilesinden, annesi Nâciye Hanım ise [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)'tür. [Mekteb-i Erkân-ı Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Enstit%C3%BCs%C3%BC)'den 1893/1894'te kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezûn oldu. 1897'de kolağalıkla Belgrad Elçiliği'ne [askerî ataşe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asker%C3%AE_ata%C5%9Fe) oldu. 1899'da Sırbistan, Bulgaristan ve Karadağ Sınır Müfettişliği'ne atandı. 28 Nisan 1900'de mirliva oldu. [İttihat ve Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki) döneminde ferîkliğe terfî ettirilmemesi üzerine muhâlefete geçti. [Mondros Mütârekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'nin ardından siyâsete atıldı; [Millî Mücâdele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) karşıtı örgütlerde yer aldı, hatta kurucuları arasında bulundu. Nigehban Askerî Cemiyeti, Kızılhançer Cemiyeti ve İlâ-yı Vatan Cemiyeti'nin kurucularındandır. Tarîkât-ı Salâhiye'yi de kendisi örgütledi. Anadolu'daki iç ayaklanmalara destek verdi. Sultan [Vahideddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vahideddin)'in fahrî yâveri oldu. 5. Kolordu Komutanı olarak [Eskişehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski%C5%9Fehir)'de [Kuvâ-yi Milliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Milliye)'ye karşı faaliyetlerde bulundu.

3 Temmuz 1920'de Ankara Bidâyet Cezâ Mahkemesi tarafından gıyâben îdâma mahkûm edildi. Daha sonra [Yüzellilikler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCzellilikler) listesine alınarak listede ilk sırada yer aldı. Millî Mücâdele'nin zaferle sonuçlanmasının ardından Vahideddin'i sık sık ziyâret etti. Sadrâzam [Dâmad Ferid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Ferid_Pa%C5%9Fa)'nın yalısındaki toplantılara katıldı. [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da geleceğinden endişe ederek İngiliz Elçiliği'ne sığınanlar arasında yer aldı. 6 Kasım 1922'de İngilizlerce [Taşkışla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fk%C4%B1%C5%9Fla)'ya sevk edildi; burada 10 gün kaldıktan sonra [Köstence](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6stence)'ye gönderildi ve buraya yerleşti. [Mehmet Ali Gerede](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Ali_Gerede), [Mustafa Sabri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Sabri_Efendi), [Gümülcineli İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BClcineli_%C4%B0smail_Bey) ve [Mehmet Vehip Kaçı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Vehip_Ka%C3%A7%C4%B1) gibi Türkiye Cumhuriyeti'ne muhâlif isimlerle burada buluştu. [Mehmed Nizameddin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Nizameddin_Efendi)'nin himâyesine girdi. Vahideddin ile Tütüncübaşı Şükrü aracılığıyla haberleşti. [Zogu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zogu) hükûmeti tarafından kendisine Arnavut pasaportu verildi ve seyahatlerinde bu pasaportu kullandı. Yaşamını Köstence'de sürdürdü, Tarîkât-ı Salâhiye'yi burada da örgütledi.

Temmuz 1925'e kadar Türkiye Cumhuriyeti aleyhinde çalıştı, sonrasında Türk makamlarına muhbirlik yapmaya başladı. Sanremo görüşmeleri ve Vahideddin'in dönüş planı dâhil değerli bilgiler iletti. Sürgündeki muhâliflerin başarısız olacağını düşünüp onları ağır bir şekilde eleştirdi. Türkiye'den para aldı fakat güvenilir bulunmadı; çift taraflı çalıştığından şüphelenildi. Arkadaşları da kendisinden kuşkulanmaya başladı ve muhbir olduğu yönündeki şüpheler çevresinde yayıldı. Kendisini [Arabistanlı Lawrence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Thomas_Edward_Lawrence)'a benzettiği aktarılmıştır.

1931'de sağlığı bozuldu, moral çöküntü yaşadı. Yüzellilikler listesinden çıkarılmayı ve Türkiye'ye dönmeyi istedi, kabul edilmedi. 1935'te hastalığı şiddetlendi, 18 Ocak'ta Köstence'deki evinde öldü. Naaşı Türkiye Cumhuriyeti'nin gönderdiği parayla oraya defnedildi. Evrakları Türk yetkililerce alınarak mühürlendi ve Bükreş Elçiliği'ne gönderildi. Özel eşyâları ise kızı Mihrican'a verildi.