# Hamşioğlu Cemal Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Cemal_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Hamşioğlu Cemal Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Cemal_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/52/Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Cemal_Pasha.jpg) * (public-domain)* - **Doğum tarihi:** 1850'ler - **Doğum yeri:** Hulo, Lazistan Sancağı, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 20. yüzyıl - **Savaşları:** 93 Harbi; Kafkasya Cephesi; I. Dünya Savaşı; Osmanlı Cepheleri; Kafkasya Cephesi - **Babası:** Şerif Hamşioğlu **Hamşioğlu/Hamşizâde Cemal Paşa** ya da yerli adıyla **Jemal Khimshiashvili** (, ; 1850'ler, [Hulo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hulo) - 20. yüzyıl), [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) komutanı ile devlet adamıdır. ## Hayatı ### Kökeni 1850'lerde [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Lazistan Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lazistan_Sanca%C4%9F%C4%B1)'ndaki [Hulo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hulo) kasabasında, bölgenin önde gelen [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) kökenli [Hamşioğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Him%C5%9Fia%C5%9Fvili) âilesine doğdu. Babası, 17 evlâdı olan Osmanlı ve sonradan Rus hizmetinde bulunan [Şerif Hamşioğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerif_Ham%C5%9Fio%C4%9Flu)'dur.[^1] ### 93 Harbi Hamşioğlu Cemal Bey, gençliğinde [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu_%28modern_d%C3%B6nem%29)na katıldı. [93 Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi)'nin [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) Cephesi'nde çarpıştı. Savaş sırasında babası, Osmanlı İmparatorluğu'na ihânet ederek Rusya'ya kaçtı. Savaşın akabinde organize edilen [Berlin Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin_Kongresi)'nde Osmanlı, Kafkasya'daki çoğu topraklarını Rusya'ya devretti. Böylece Cemal Bey, Rusya tebaası oldu. Ayaklanma riskine karşı önlem olarak Hamşioğulları'na (kendisi ve kardeşi [Temür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Tem%C3%BCr_Pa%C5%9Fa) dâhil) çeşitli mevkilerde memûriyet görevleri verildi.[^2] ![Sırasıyla Cemal Bey, Kafkasya Genel Vâlisi İllarion Vorontsov-Daşkov, Temür Bey ve Batum'un Rusya ilbayı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/41/Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Cemal_Pasha%2C_Illarion_Vorontsov-Dashkov%2C_Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Tem%C3%BCr_Pasha_and_the_governor_of_Batumi.jpg) *Sırasıyla Cemal Bey, Kafkasya Genel Vâlisi İllarion Vorontsov-Daşkov, Temür Bey ve Batum'un Rusya ilbayı (public-domain)* ### I. Dünya Savaşı [Rus ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorluk_Ordusu)nda subay ([albay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albay)?) olarak hizmet etmekte olan Hamşioğlu Cemal Bey, [Harb-i Umûmî](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nin hemen başında [Batum Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum_Oblast%C4%B1)'nın Müslüman ahâliyi gönüllü alaylara sevk etme teşebbüsüne karşı cephe aldı. Kendi nüfuzunu kullanarak halkın bu mecbûrî askerlik talebine icâbet etmesine mânî olmaya çalıştı ve verilecek ortak yanıtın, korku gerekçesine dayandırılarak reddedilmesi husûsunda öncülük etti. Vâli'ye destek verenlerin sayıca az kaldığını görünce tutumunu daha da sertleştirdi ve bu süreçte Murgullu İmamzâde Mehmed Efendi ile özel bir görüşme tertip etti.[^3] Bu mülâkatta, Rusların mağlûbiyetine dâir kanaatlerini de göz önünde bulundurarak Osmanlı Devleti ile gizli bir ittifak zemini aradı; [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)'u muntazam bir askerî birlik ve 15.000 tüfek mârifetiyle Türk tarafına teslim etme vaadinde bulundu. Buna karşılık kendisine paşalık mertebesi verilmesini şart koştu. Böylece Cemal Bey, görünürde Rus İmparatorluğu'nun bir subayı olarak vazîfe yaparken, perde arkasında [Teşkîlât-ı Mahsûsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fk%C3%AEl%C3%A2t-%C4%B1_Mahs%C3%BBsa) ile iş birliği yaparak bölgenin Türk kuvvetlerince ele geçirilmesinde mühim bir rol oynadı.[^4] ![Cemal Paşa'nın portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Cemal_Pasha_%281%29.jpg) *Cemal Paşa'nın portresi (public-domain)* 1918'de kardeşi [Temür Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ham%C5%9Fio%C4%9Flu_Tem%C3%BCr_Pa%C5%9Fa) ile birlikte [mîr-i mîrân](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beylerbeyi)lık pâyesine terfî ettirildi[^5] ve [Mecîdî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mecidiye_Ni%C5%9Fan%C4%B1) Nişanı ile taltif kılındı.[^6] 1921'in başlarında, [Ankara Hükûmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_H%C3%BCk%C3%BBmeti)'nin [Kızıl Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_Ordu)'nun [Gürcistan'ı işgâl](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_Ordu%27nun_G%C3%BCrcistan%27%C4%B1_i%C5%9Fgali)ini desteklemesi kapsamında, Cemal Paşa'nın memleketi [Hulo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hulo), [Deli Halid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_Halid_Pa%C5%9Fa) tarafından zapt edildi; [Acara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acara_%28tarih%C3%AE_b%C3%B6lge%29), kısa süreliğine Türk kontrolündeydi. Bunun üzerine Cemal Paşa, kardeşi Temür Paşa'yı oraya çağırdı. Temür Paşa, 23 Şubat 1921'de Acaralı askerleriyle Hulo'ya vardı.[^7] ### Ölümü Cemal Paşa, 20. yüzyılın ilk yarısında öldü. Sâbit ve Celil Beyler başta olmak üzere birkaç çocuğu bulunmaktaydı.[^8] [^1]: Gogitidze, Mamuka. Военная элита Кавказа: Генералы и адмириалы из Грузии. Научно-исследовательский центр истории, 2007, s. 253. [^2]: Kasap, Murat. Osmanlı Gürcüleri. Gürcistan Dostluk Derneği Yayınları, 2012, s. 173-174. [^3]: Dinç, Edip. Birinci Dünya Savaşı'nda Artvin ve Batum'da Türk-Rus Mücadelesi. Bizim Ahıska, Temmuz 2017, s. 13-14. [^4]: Dinç, Edip. Birinci Dünya Savaşı'nda Artvin ve Batum'da Türk-Rus Mücadelesi. Bizim Ahıska, Temmuz 2017, s. 13-14. [^5]: BOA, İ..DUİT. 22469391, H-20-07-1336. [^6]: BOA, İ..DUİT. 22319827, H-28-05-1336 . [^7]: Şenol, Zafer. Kafkas Tarihinde Hamşioğulları. Cinius Yayınları, 2018, s. 246. [^8]: Bal, Mehmet A.. Hatıralarda Trabzon'un Yakın Tarihi (1860-1950). ABP Yayınevi, 2004, s. 207.