# Halil Menteşe > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Mente%C5%9Fe > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Halil Menteşe, https://tr.wikipedia.org/wiki/Halil_Mente%C5%9Fe (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0a/Halil_Bey_Mente%C5%9Fe.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** Türkiye Büyük Millet Meclisi; 4., 5., 6. ve 7. Dönem Milletvekili; Meclis-i Mebûsan Başkanı; Meclis-i Mebûsan; 3., 4. ve 5. Dönem Mebusu; Dahiliye Nâzırı - **Dönembaşı:** 4 Mayıs 1931; 15 Mayıs 1912; 17 Aralık 1908; 13 Mart 1911 - **Dönemsonu:** 14 Haziran 1946; 24 Ekim 1915; 21 Aralık 1918; 30 Eylül 1911 - **Seçim bölgesi:** 1931 – İzmir; 1935 – İzmir; 1939 – İzmir; 1943 – İzmir; 1908 – Menteşe (Muğla); 1912 – Menteşe (Muğla); 1914 – Menteşe (Muğla) - **Hükümdar:** V. Mehmed - **Öncegelen:** Ahmed Rıza Bey; Talat Paşa - **Sonragelen:** Hacı Adil Bey; Mehmed Celal Bey - **Doğum tarihi:** 1874 - **Doğum yeri:** Milas, Muğla, Osmanlı Devleti - **Ölüm tarihi:** 2 Nisan 1948 - **Çocukları:** Nahid Menteşe ![29 Aralık 1910 tarihli Servet-i Fünun Dergisinde Halil Bey, yanında Cavid Bey olduğu halde İzmir'de.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Serveti_funun-1910-12-29-1_Cavid_ve_Halil_Beyler_Izmir.jpg/1280px-Serveti_funun-1910-12-29-1_Cavid_ve_Halil_Beyler_Izmir.jpg) *29 Aralık 1910 tarihli Servet-i Fünun Dergisinde Halil Bey, yanında Cavid Bey olduğu halde İzmir'de. (Servet-i Fünun Dergisi, public-domain)* **Halil Menteşe** (1874, [Milas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milas) - 2 Nisan 1948), [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin son yıllarında [Hariciye Nazırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti) ve [Meclis-i Mebusan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan) başkanı olarak, Cumhuriyet döneminde IV. ve V. dönem bağımsız İzmir milletvekili olarak görev yapmış bir siyasetçidir. [İttihat ve Terakki Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nin önde gelenleri arasında yer almıştır. Öyle ki [Talat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa), [Enver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa), [Cemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Pa%C5%9Fa) Paşa üçlü yönetiminin "dördüncü" veya "yarı zamanlı üyesi" olarak adı anılır.[^1] Paris Hukuk Fakültesi mezunudur. Osmanlı Hürriyet Cemiyeti Kurucu Üyeliği, Çiftçilik, Osmanlı [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan) I. II. ve III. Dönem Menteşe Mebusluğu, 1. Dönem [İttihad ve Terakki Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki) Meclis Grup Başkanlığı, Dâhiliye, Hariciye ve Adliye Nazırlıkları, 1. Dönem Meclis Anayasa Encümeni Reisliği, Meclis-i Mebusan II. ve III. Dönem Meclis Başkanlıkları, [Şura-yı Devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%A2-y%C4%B1_Devlet) Başkanlığı, Osmanlı-Bulgar Barış görüşmeleri Türk tarafı temsilciliği, [Batum Konferansı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) Türkiye temsilciliği, [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) IV., V., VI. ve VII. Dönem İzmir Milletvekilliği, IV. Dönem Parlamentolar Türk Grubu Kurucu Üyeliği yapmıştır. Evli ve bir çocuk babasıdır.[^2] ## Yaşamı 1874 yılında [Milas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milas)'ta doğdu. Babası, Kadızadelerden Salih Efendi,[^3] annesi Şefika Hanım[^4] idi. Küçük yaşta yetim kaldı. Öğrenimine [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir)'de devam etti. Öğretmenlerinden biri de [Halit Ziya Uşaklıgil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halid_Ziya_U%C5%9Fakl%C4%B1gil)'di.[^5] Ortaöğrenimini İzmir'de tamamladıktan sonra [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da Hukuk Mektebi'ne devam etti. 1894 yılında İstanbul'daki [istibdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Despotizm) ortamından kaçmak için öğrenimini yarıda bırakıp önce memleketi Milas'a, ardından o devirde hürriyetseverlerin sığınağı olarak görülen [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'e gitti. Hukuk öğrenimini Paris'te tamamladı. [İttihat ve Terakki Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nin Paris şubesine katıldı; [Ahmet Rıza Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_R%C4%B1za)'in kâtipliğini yaptı.[^6] [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)in ilanından sonra yurda döndü; [İttihat ve Terakki Partisi'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki) [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan)'da grup başkanlığı görevini yürütmeye başladı. Talat Paşa'nın [Dahiliye Nazırlığı'ndan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dahiliye_Nez%C3%A2reti) (İçişleri Bakanlığı) istifasının ardından ise 13 Mart 1911 - 30 Eylül 1911 arasında [İbrahim Hakkı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Hakk%C4%B1_Pa%C5%9Fa) kabinesinde Dahiliye Nazırlığı görevini yürüttü. Bu görevi başta tecrübesi olmadığını söyleyerek istememesine rağmen çevresinin ısrarıyla kabul ettiği belirtilir.[^7][^8] [1912 Nisan-Ağustos Osmanlı Meclis-i Mebusanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_4._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi) ve [1914-1918 Osmanlı Meclis-i Mebusanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_5._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi)'nda Muğla mebusu ve meclis başkanı olarak görev yaptı. ![20 Aralık 1910 tarihli Servet-i Fünun gazetesinde İzmir'de Halil Bey](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/1336_12_20_Serveti_Funun_Halil_Bey.jpg/1280px-1336_12_20_Serveti_Funun_Halil_Bey.jpg) *20 Aralık 1910 tarihli Servet-i Fünun gazetesinde İzmir'de Halil Bey (Servet-i Fünun Gazetesi, public-domain)* [Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1) sırasında İttihat ve Terakki'nin önde gelenlerinin tutuklanmaya başlaması üzerine Paris'e kaçtı. [Bâb-ı Âli Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b-%C4%B1_%C3%82li_Bask%C4%B1n%C4%B1)'ndan sonra ülkeye döndü. 18 Haziran 1913 - 27 Mayıs 1914 tarihleri arasında [Şura-yı Devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%A2-y%C4%B1_Devlet) reisliği, 24 Ekim 1915 - Şubat 1917 arasında [Hariciye Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti), Şubat 1917 - Ekim 1918 ayları arasında Adalet Nazırlığı yaptı.[^9] Osmanlı Devleti'nin [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'nın yanında [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'na katılmasına etkili oldu. [İstanbul'un işgali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_%C4%B0%C5%9Fgali)'den sonra 10 Mart 1919 tarihinde tutuklandı ve 28 Mayıs 1919 tarihinde [Malta'ya sürüldü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta_s%C3%BCrg%C3%BCnleri) (Kayıt Numarası: 2760). 30 Nisan 1921 tarihinde serbest bırakıldıktan sonra İtalya ve Almanya'da bir süre kaldı.[^10] [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) bittikten sonra yurda döndü; 1924 yılında [Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terakkiperver_Cumhuriyet_F%C4%B1rkas%C4%B1)'nın kurulması çalışmalarına katıldı. 1926 yılında [İzmir Suikastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_Suikast%C4%B1) nedeniyle sorgulandı ama gözaltına alınmadı. [Cumhuriyet Halk Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet_Halk_Partisi)'nin bağımsız adaylar için ayırdığı kontenjandan yararlanarak İzmir milletvekili seçildi; IV., V., VI. ve VII. dönemde mecliste İzmir milletvekili olarak görev yaptıktan sonra 1946 yılında siyasi hayattan çekildi. 1948 yılında öldü. Cenazesi Milas'ta defnedildi.[^11] [^1]: Syed Tanvir Wasti, Halil Menteşe, the Quadrumvir, Middle Eastern Studies, Cilt 32, No:3 Temmuz 1996, sayfa: 92-105, Londra [^2]: TBMM Albümü. 31 Ekim 2012. [^3]: Milasbilgi.com sitesi, Milaslı Ünlüler, Erişim tarihi: 26.03.2012. [^4]: TBMM Milletvekilleri Albümü, TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları, 2010 [^5]: Syed Tanvir Wasti, Halil Menteşe, the Quadrumvir, Middle Eastern Studies, Cilt 32, No:3 Temmuz 1996, sayfa: 92-105, Londra [^6]: Boyutpedia.com, Halil Menteşe, Erişim tarihi:26.03.2012. [^7]: Halil Menteşe (1874-1948). Atatürk Ansiklopedisi. [^8]: SİMAVİ, Lütfi, Sarayda Gördüklerim, Timaş Yayınları, Mart 2022, hzr: Fatih Akyüz & Fatih Tetik, s. 107. [^9]: Halil (Menteşe). [^10]: İsmail Arar, Osmanlı Mebusan Meclisi Reisi Halil Menteşe'nin anıları / giriş, İstanbul : Hürriyet Vakfı Yayınları, 1986 [^11]: Syed Tanvir Wasti, Halil Menteşe, the Quadrumvir, Middle Eastern Studies, Cilt 32, No:3 Temmuz 1996, sayfa: 92-105, Londra