# Halil Kut > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Kut > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Halil Kut, https://tr.wikipedia.org/wiki/Halil_Kut (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0f/Halil_Pasha.jpg) * (NA, public-domain)* - **Doğum tarihi:** 1882 - **Doğum yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** İstanbul, Türkiye - **Mezaryeri:** Yahya Efendi Tekkesi Haziresi, İstanbul - **Takma adı:** "Kût'ül-Amâre Kahramanı" - **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu - **Hizmet yılları:** 1902-1917 - **Rütbesi:** 60x60pik Mirliva - **Komuta ettikleri:** İstanbul Komutanlığı, 6. Ordu, 9. Kolordu, Kafkas İslam Ordusu - **Savaşları:** Trablusgarp Savaşı; Balkan Savaşları; I. Dünya Savaşı; İran Cephesi; Dilman Muharebesi; Seray Dağı Muharebesi; Irak Cephesi; Sağ Sahil Muharebesi; I. Felahiye Muharebesi; Vadi Muharebesi; Kût'ül-Amâre Kuşatması **Halil Kut** (1882, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) – 20 Ağustos 1957, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) askerdir. "Kut'ül-Amâre Kahramanı" olarak da bilinir. [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) ve [Nuri Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil)'nın amcası, [Hacı Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Ahmed_Pa%C5%9Fa_%281860_do%C4%9Fumlu%29)'nın kardeşidir. 1934 yılında [Soyadı Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyad%C4%B1_Kanunu)'nun çıkmasından sonra [Mustafa Kemal Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) tarafından [Kût'ül-Amâre Zaferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BBt%27%C3%BCl-Am%C3%A2re_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) nedeniyle "Kut" soyadı verildi. ## Kökeni 1882'de [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da doğdu. Soyu [Arnavutlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar)a veya [Gagavuz Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzlar)ne dayanmaktadır.[^1][^2][^3] ## Askerlik Hayatının İlk Yılları [Harp Akademisi'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Enstit%C3%BCs%C3%BC)nde [Mustafa Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) ile sınıf arkadaşıydı. 1902 yılında [Harp Akademisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Enstit%C3%BCs%C3%BC)'nden [Mümtaz Yüzbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCzba%C5%9F%C4%B1) rütbesiyle mezun oldu. [İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nin 117 numaralı üyesi oldu. [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet) ve [31 Mart İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1) arası dönemde İran'daki hürriyet hareketine desteğe gönderildi. (bkz. [Osmanlı-Kaçar Savaşı 1906-1907](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-%C4%B0ran_Sava%C5%9F%C4%B1_%281906-1907%29)) 23 Ocak 1913 tarihindeki [Bâb-ı Âli Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%A2b-%C4%B1_%C3%82li_Bask%C4%B1n%C4%B1)'ndan sonra İstanbul Merkez Komutanlığı'na atandı. ## I. Dünya Savaşı ### Irak Cephesi Tümgeneral [Charles Vere Ferrers Townshend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Charles_Vere_Ferrers_Townshend) komutasındaki İngiliz 6. Poona Tümeni (Hint Tümeni) [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a ilerlemeye çalışırken 22-23 Kasım 1915 tarihlerinde [Selman-ı Pak Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selman-%C4%B1_Pak_Muharebesi)'ni kaybederek geri çekildi ve 3 Aralık'ta [Kut'ül-Amâre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kut%2C_Vas%C4%B1t) kasabasına sığındı. İngilizler Kut'u ele geçirmek için General [Fenton Aylmer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenton_Aylmer) komutasındaki Tigris (Dicle) Kolordusuyla hücuma geçtiyse de 6 Ocak 1916 tarihinde [Sağ Sahil Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sa%C4%9F_Sahil_Muharebesi)'nde 4000 askerini kaybederek geri çekildi. Kafkasya Cephesi'nden kolordusuyla beraber Irak Cephesi'ne takviyeye gelen Halil Bey, bu muharebede geri çekilme emrini veren Miralay ['Sakallı' Nureddin Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakall%C4%B1_Nureddin_Pa%C5%9Fa)'in yerine [9. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) Komutanı olarak atandı. Komutasındaki [9. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) ile İngiliz kuvvetlerine 13 Ocak 1916 tarihinde [Vadi Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vadi_Muharebesi_%281916%29)'nde 1600, 21 Ocak tarihinde de [Felahiye Muharebeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Felahiye_Muharebeleri)'nde 2700 personeli kaybettirerek geri püskürttü. İngilizler Mart başında tekrar taarruza geçti. Ancak 8 Mart 1916 tarihinde [Sabis mevkiinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2bis_Muharebesi) Miralay [Ali İhsan Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C4%B0hsan_S%C3%A2bis) komutasındaki 13. Kolordu'ya hücum ettiyse de 3500 asker zayiat vererek geri çekildi. Bu yenilgiden dolayı General [Aylmer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenton_Aylmer) azledilerek yerine General [Gorringe](https://turkipedia.org/tr/wiki/George_Gorringe) getirildi. #### Kutü'l-Ammare Savaşları 19 Nisan 1916 tarihinde Müşir [Colmar von der Goltz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Colmar_von_der_Goltz) Paşa, [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta bulunan karargâhında tifüsten ölünce, genç yaşta olmasına rağmen [Mirliva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva) Halil Paşa [6. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/6._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) komutanlığına atandı. 29 Nisan 1916 tarihinde [Irak Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi)'nde Kut'ül Ammare kasabasında [Tümgeneral](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCmgeneral) [Charles Townshend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Charles_Vere_Ferrers_Townshend) komutasındaki İngiliz ordularını esir aldı. İngiliz general, Kut'ta yaşanan açlıktan dolayı diğer 4 general, 481 subay ve 13100 er ile birlikte teslim oldu. Irak Ordusu Komutanı Halil Paşa'nın, Kut'ül-Amâre zaferinden sonra [6. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/6._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)'ya yayınladığı mesaj şöyledir: “Arslanlar! Bütün Osmanlılara şeref ve şan, İngilizlere kara meydan olan şu kızgın toprağın güneşli semasında şehitlerimizin ruhları sevinçle gülerek uçarken, ben de hepinizin pak alınlarından öperek cümlenizi tebrik ediyorum. Ordum gerek Kut karşısında ve gerekse Kut'u kurtarmaya gelen ordular karşısında 350 subay ve 10 bin erini şehit vermiştir. Fakat buna karşılık bugün Kut'ta 13 general, 481 subay ve 13 bin 300 er teslim alıyorum. Bu teslim aldığımız orduyu kurtarmaya gelen İngiliz kuvvetleri de 30 bin zayiat vererek geri dönmüşlerdir. Şu iki farka bakılınca, cihanı hayretlere düşürecek kadar büyük bir fark görülür. Tarih bu olayı yazmak için kelime bulmakta müşkülata uğrayacaktır. İşte Osmanlı sebatının İngiliz inadını kırdığı birinci zaferi Çanakkale'de, ikinci zaferi burada görüyoruz.” İngiliz tarihçi [James Morris](https://turkipedia.org/tr/wiki/James_Morris), Kut'un kaybını *Britanya (İngiltere) askeri tarihindeki en aşağılık şartlı teslimi* olarak tanımladı. Kut'un alınmasından sonra Irak askerî valiliğine getirildi. İngiliz birlikleri 1917 yılı başında askeri yığınaklarını tamamlayıp taarruza geçtiler. Harbiye Nazırı Enver Paşa, Halil Paşa'nın birliklerinin bir kısmını İran cephesine kaydırılmasını emretmişti. 11 Mart 1917 tarihinde General Maude yönetimindeki İngiliz birlikleri Bağdat'a girerken, Halil Paşa'nın komutasındaki Osmanlı askerleri Bağdat'ı boşaltmak zorunda kaldı. ### Kafkas İslam Ordusu 1917 yılında [Ekim Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekim_Devrimi)'nin ardından Rusların zayıflamasından yararlanmak için kurulan, yeğeni [Nuri Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil) komutasındaki [Kafkas İslam Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_%C4%B0slam_Ordusu)'nun ileri harekâtına katıldı ve Azerbaycan'ın başkenti [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'ye girdi. ## Mütareke Dönemi Mütareke'nin imzalanması sonrasında Ermenistan'a büyükelçi olarak atanmasına rağmen, yoldan geri döndürülerek İstanbul'a getirildi. Daha sonra İtilaf kuvvetleri tarafından [Bekirağa Bölüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekira%C4%9Fa_B%C3%B6l%C3%BC%C4%9F%C3%BC)'ne hapsedildiyse de buradan kaçarak Anadolu'ya geçti. ## Kurtuluş Savaşı Dönemi Anadolu'da [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın başlaması üzerine o sırada Sivas'ta bulunan Mustafa Kemal Paşa ile buluştu. [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) tarafından [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'nin Millî Mücadele'ye desteğini sağlamakla görevlendirildi. [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'ya giderek Sovyet liderleriyle görüştü ve daha sonra Sovyet yönetimi tarafından [BMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) Hükûmeti'ne gönderilen külçe altınları ve silahları getirdi. Daha sonra Türkiye'de kalmasına izin verilmeyince, önce Moskova'ya, [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa)'nın [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan)'da Sovyet yönetimine karşı savaş başlatması üzerine de 1922 yılında Berlin'e gitti. ## Cumhuriyet Dönemi Cumhuriyetin kurulmasından sonra hükûmetin verdiği özel izinle Türkiye'ye dönen Kut, 14 Temmuz 1923'te askerlikten emekli oldu.[^4] Anıları 1972'de; *Kut'ül Ammare Kahramanı Halil Paşa'nın Anıları: Bitmeyen Savaş* adıyla yayımlandı. Halil Kut'un torunu [Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Büyük Locası](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCr_ve_Kabul_Edilmi%C5%9F_Masonlar_B%C3%BCy%C3%BCk_Locas%C4%B1)nın eski büyük üstadı olan [Kaya Paşakay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaya_Pa%C5%9Fakay)'dır.[^5] ## Ölümü ve Vasiyeti 1957'de İstanbul'da gırtlak kanserinden dolayı öldü. Halil Kut'un vasiyeti mezarına bir şişe rakı dökülmesi idi.[^6][^7] fakat torunu Kaya Paşakay bunun doğru olmadığını iddia etmiştir.[^8][^9] Çırağan Caddesinde bulunan Yahya Efendi Dergahı'nın mezarlığına defnedilmiştir.[^10] ## Popüler kültürdeki yeri 2018-2019 yılları arasında [TRT 1](https://turkipedia.org/tr/wiki/TRT_1)'de yayınlanan [Mehmetçik Kutlu Zafer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet%C3%A7ik_Kut%27%C3%BCl_Amare) adlı Türk yapımı televizyon dizisinde Berk Erçer tarafından canlandırılmıştır. ## Dış bağlantılar [Kutü’l-Amare Kahramanı Halil Kut Paşa'nın Hatıraları.](https://web.archive.org/web/20160411114222/http://www.timas.com.tr/kitaplar/tarih/hatirat-(1)/kutul-amare-kahramani.aspx) [^1]: Collective Trauma and the Armenian Genocide, Pamela Steiner s;125 [^2]: Thessaloniki: A City in Transition, 1912–2012 Dimitris Keridis, ‎John Brady Kiesling · 2020 [^3]: Aydemir, Şevket Süreyya. Makedonyaʼdan Ortaasyaʼya Enver Paşa. Remzi Kitabevi, 1992. [^4]: Birinci Dünya Savaşı’nda Türk Komutanları. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 26 Aralık 2016. [^5]: "Kutan, Çiller, ille de Bozlak", Hakkı Devrim, Radikal, 22/10/2002. [^6]: Murat Bardakçı, "Kafayı çekiyorum, o halde lâikim!" başlıklı yazısı, Habertürk. [^7]: Kut'ül Amare komutanı: Mezarıma rakı dökün. [^8]: Haber7. Kut Paşa isyanı: Çok içerdi lafı koskoca bir yalan. [^9]: Mehmet Sait Kılıç - 'Mezarıma bir şişe rakı dökün' saçmalığı!. [^10]: Yahya Efendi Haziresi'nde 19 şehit mezarı bulundu. TRT Haber.