# Halaçlar > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7lar > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Halaçlar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hala%C3%A7lar (CC-BY-SA-4.0) - **Grup:** Halaçlar; Kalaçlar - **Bölge:** İran - **Nüfus:** 52.800 (Kum Eyaleti) - **Diller:** Halaçça - **Dinler:** İslam - **Toplam:** 52.800 (2017) **Halaçlar** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): **خلج**, *Khalaj*; [Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice): *Xələc*), [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da yaşayan ve [Halaçça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a) konuşan bir [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) boyunun adıdır. Lehçelerinin yazı dili yoktur. Ancak [Göktürkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrk%C3%A7e)ye benzerliğiyle dikkat çeker. Dinleri [Şii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) mezhebinden [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)dır. Zamanında [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) egemenliğinde oldukları biliniyor. [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)nin d'li lehçesini konuştukları için ana Türkçeye yakınlıkları göz ardı edilemeyecek bir durumdur. ## İsim kökeni [Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)’de boy ismi şöyle anlatılır; “*..... Yirmi ikiler onlara Türkçe kal aç derler, “aç kal” demektir. Sonradan bunlara “Xalaç” denilmiştir; asılları budur.*”[^1] “*Oğuzlar ve Kıpçaklar x yı k ya çeviriler. Bunlar “Xalaçlar”dan bir bölüktür. Bunlar Türklerin “kızım” dediği yerde “xızım” derler. Ve yine öbür Türklerin “kande erdinğ” dediği yerde bunlar “xanda erdinğ” derler ki, “nerede idin” demektir.*”.[^2] Oğuz Destanında da *kalaç* kelimesinin bir Türk boyunun ismi olarak görülür[^3] ve “aç kalmak” söyleminden türediği belirtilmiştir.[^4] ## Halaçlara uygulanan baskılar **Halaç Türkleri** en çok [Farslaşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farsla%C5%9Fma) baskısında kalan [Türk halkıdır.](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) Uygulanan baskılardan bazıları: [Halaç Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a)nin yasaklanması, yoğun [asimilasyona](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asimilasyon_%28psikoloji%29) maruz kalmaları, [Halaç Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a)nde kitapların yasak olması, Halaç Türklerine ait [tarih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih) ve [kültür](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClt%C3%BCr) ögelerinin yok edilmeye çalışılması, [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) olmadıkları yönünde yoğun baskı, [Türk dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_d%C3%BCnyas%C4%B1)na yeteri kadar sesini duyuramaması, [rejimin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rejim) Halaç Türklerini tanımaması, [gelenek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelenek)lerin engellenmesi, Halaçları [kırbaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rba%C3%A7)lamak ve başka şehirlere göç ettirmeye çalışmak.[^5][^6][^7][^8][^9][^10] ## Yaşadıkları bölgeler Halaçlara ilk değinenler Orta Çağ İslam coğrafyacıları olmuştur. 9. ve 10. yüzyıl kaynaklarına göre Halaçlar [Seyhun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyhun)'un yakasında, [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan)'da yaşayan göçebe halklardandır. [Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2rizm%C3%AE), *Mafātīh al-‘Ulūm* ismindeki eserinde Halaç ve Kancina Türkleri Eftalitlerden arta kalan boylar olarak gösterir. ### Türkiye'de 1932 yılında yayınlanan *Köylerimiz* ismindeki kitapta, o dönem [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de, Halaç, Halaçlar ya da Halaçlı isimlerinde on altı köy listelenmiştir. Bunlar şu illerdedir: Uşak, Antalya, Afyon, Niğde, Kütahya, Bolu, Balıkesir, Aydın, Çankırı, Kastamonu, Zonguldak, Yozgat, Ankara, Tokat, Giresun, Kırşehir ve İstanbul. Günümüzde ise, Ağrı ili Doğubayazıt ilçesine, Niğde ili Bor ilçesine ve Sakarya ili Hendek ilçesine bağlı *Halaç* isminde üç köy, Bolu ili Gerede ilçesine ve Uşak ili Banaz ilçesine bağlı *Halaçlar* isminde iki köy bulunur. ### Türkmenistan'da Türkmenistan'ın [Lebap vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lebap)nde nüfusu yaklaşık 150 bin olan [Halaç ilçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7_il%C3%A7esi) (Halaç etrafı) bulunmaktadır. İlçede yaşayanlar Selçuklu hanedanının ait olduğu Kınıklardan geldiği sanılan [Ersarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ersar%C4%B1) Türkmenleridir. ### İran ve Yakın Doğu'da Halaçlar, 11. yüzyılda [Büyük Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile başlayan göçlerle, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ve Yakın Doğu içine taşınmışlardır. Günümüz [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da [Huzistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huzistan) ve [Kerman Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman_%28il%29)nde yaşamaktadır. Ayrıca Halaçlardan büyük bir toplulukta Orta [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da [Fars Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars_%28il%29)nde yaşamaktadır, ama onların tam olarak ne zaman geldikleri bilinmemektedir. Halaçlardan büyük bir başka toplulukta, [Merkezi Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkezi)nde Save şehrinin güneybatısında alçak dağlık bölgede yerleşiktir ve pek çoğu bu gün dahi kendi kimliklerini korumuştur. Hatta, bu alanda *Ḵalajestān* denilen bir yöre vardır. İraj Afşar-Sistani'nin yakın tarihli bir çalışmasında, "*Bu boyun insanları Aştiyan ve Tafreş çevresinde oturduklarını ve geçim kaynaklarının hayvancılık olduğunu*" yazar.[^11] O. Garrod, Dehbid yaylasında (*kuzey *[*Şiraz*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiraz)) birçok köy'de Halaç Türklerinin yaşadığını iddia eder. Son olarak, [Luristan Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luristan)nde *Halaj-Darra*, *Halaj-e ʿOlya* ve *Halaj-e Sofla* köyleri ve [Horasan Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_%28%C4%B0ran%29)nde Halaç isminde üç köy bulunur. M. F. Köprülü, [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'da Halaç adında bir köy olduğunu ve [Vladimir Feodoroviç Minorsky](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vladimir_Minorski) ise, güney [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'da [Don Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri)ndeki Kalach kenti adını, bu boydan aldığını düşünmektedir. ## Dilleri Halaçların dillerinden ilk söz eden [Kaşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud)'dur. [Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)'te dillerinden örnekler vermiştir. İkinci olarak [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) doğubilimci [Vladimir Feodoroviç Minorsky](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vladimir_Minorski), Halaçların dilleri ile ilgili bilgiler toplamıştır. Bu bilgilerini ise ancak 1940 yılında yayımlayabilmiştir. Araştırmacılardan Alman bilim insanı Gerhard Doerfer Halaçlarla ilgili araştırmalar yapmıştır. G. Doerfer ve S. Tezcan'ın çalışmaları ile Halaççanın ses ve sözvarlığı açısından yaşayan en eskicil Türk dilleri arasında yer aldığı ortaya konmuştur. [Halaçça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a)'nın [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) arasındaki yeri konusunda en belirleyici yönü, Ana Altayca *p* sesinin devamı sayılan Ana Türkçe varsayımsal *h* sesini yaşatıyor olmasıdır. ## Dış bağlantılar - Halaç Kültürünün Sanat Eserlerinde Akisleri Prof. Dr. Emel Esin [https://www.academia.edu/16702701/But%C3%A2n-%C4%B1\_Hala%C3%A7\_M.\_VII-X\_Y%C3%BCzy%C4%B1llarda\_Hala%C3%A7\_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn\_Sanat\_Eserlerinde\_Akisleri\_Prof.\_Dr.\_Emel\_Esin](https://www.academia.edu/16702701/But%C3%A2n-%C4%B1_Hala%C3%A7_M._VII-X_Y%C3%BCzy%C4%B1llarda_Hala%C3%A7_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCn%C3%BCn_Sanat_Eserlerinde_Akisleri_Prof._Dr._Emel_Esin) [^1]: Divanü Lügat-it – Türk Tercümesi, çev. Atalay Besim, TDK Yayınları 523, Ankara, 1992, Cilt III, s. 415. [^2]: Divanü Lügat-it – Türk Tercümesi, çev. Atalay Besim, TDK Yayınları 523, Ankara, 1992, Cilt III, s. 218. [^3]: Ögel B., Türk Mitolojisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, Cilt 1, s. 178. [^4]: Ögel B., Türk Mitolojisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, Cilt 1, s. 178. [^5]: HALAÇ - TDV İslâm Ansiklopedisi. [^6]: İran’da Yaşam Mücadelesi Veren Türk Topluluğu: Halaçlar- Akın Laçiner. [^7]: Ali Asgar Cemrâsi ile Halaç Türkleri ve Halaç Türkçesi Üzerine Bir Röportaj - Umut BAŞAR. [^8]: Anasayfa. [^9]: TURAN-SAM : TURAN Stratejik Ara?t?rmalar Merkezi. [^10]: Pehlevi rejiminin asimilasyon siyaseti: Artan zulüm. 14 Mayıs 2020. [^11]: Iraj Afšār-Sistāni, Ilhā, c¡ādornešinān wa ṭawāyef-e ʿašāyeri-e Irān, Tahran, 1987, cilt 2, s. 115.