# Halaçça > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Halaçça, https://tr.wikipedia.org/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/Khalaj_Turkic_Language_distribution_map.png) * (GalaxMaps, CC-BY-SA-4.0)* - **Dilin adı:** Halaçça - **Kendi dilindeki adı:** خلج - **Ülkeler:** İran - **Kişi sayısı:** 52.800 - **Aile rengi:** Altay - **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi; Argu grubu - **Alfabe:** Fars alfabesi - **Resmi:** Halaç - **İso:** tut; klj - **Tarih:** 2017 - **Diyalekt:** Talx-āb; Xarrāb; Dāγān **Halaçça**, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da konuşulan bir [Türk dilidir](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri). Yazı dili kimliği yoktur, ağız olarak konuşurlara sahiptir. 2017 sayımlarına göre 52.800 konuşanı vardır.[^1] Bu dil Alman [türkolog](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkoloji) Gerhard Doerfer'in dikkatini çekmesiyle o güne kadar dilleri açısından sıradan bir [Türk halkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) oldukları, [Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice)nin bir ağzını konuştukları düşünülen [Halaçlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7lar) ve dilleri Türk dilbilim araştırmalarında önemli bir yere sahip oldu. Fakat daha sonra Halaçlar'ın bir [Azeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) halkı olmadığı gibi dilleri de Azericenin bir ağzı olmayıp Eski Türkçeden de özellikler gösteren bir [Türk dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) olduğu ortaya çıktı.[^2] Dil, günümüzde büyük ölçüde [Farslaşmıştır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farsla%C5%9Fma).[^3][^4] Dilde belirsiz kökenli yaklaşık 150 kelime vardır.[^5] Halaç dili, Argu adı verilen eski bir Türk dilinin torunudur.[^6][^7] 11.yüzyıl Türk [sözlükbilim](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%B6zl%C3%BCkbilim)cisi [Kâşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud), çoğunlukla bugünkü Halaç ile uyumlu olan Halaç dilinin yazılı örneklerini veren ilk kişiydi.[^8] ## Coğrafi dağılım Halaç ağırlıklı olarak İran'ın [Merkezi eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merkezi)nde konuşulmaktadır. Doerfer, konuşmacıların sayısını 1968'de yaklaşık 17.000 ve 1978'de 20.000 olarak belirtmektedir;[Ethnologue](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ethnologue), konuşmacıların nüfusunun 2017 yılına kadar 52.800'e yükseldiğini bildirmektedir. ### Lehçeler Halaçça'nın ana lehçeleri Kuzey ve Güneydir. Bu lehçelerde, bireysel köyler ve konuşmacı grupları farklı konuşma kalıplarına sahiptir. ## Dilbilgisi ### Ses bilgisi #### Ünsüzler Halaççanın [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) arasındaki yeri konusunda en belirleyici yönü belki de Ana Altayca \*p- sesinin devamı sayılan Ana Türkçe varsayımsal \*h- sesini yaşatıyor olmasıdır. Orta [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca)da h- ve çağdaş Mançu Tunguz dillerinden Nanaycada p- olarak görülen bu ses Türk dillerinde dağınık olarak görülüyorsa da, düzenli olarak yaşadığı tek dil Halaççadır.[^9] #### Ünlüler Halaççanın belirleyici yönlerinden biri de Ana Türkçede var olduğu kabul edilen birincil uzun ünlüleri korumasıdır. [Yakutça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut%C3%A7a) ve [Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)den başka uzun ünlülerin düzenli olarak korunduğu tek [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) dili Halaççadır. Doerfer'e göre ise Halaççada yalnızca bilinen türden ünlü uzunluğu bulunmayıp, olağan uzunluktaki ünlülerin yanı sıra üçüncü olarak bir de ikiz uzun ünlüler vardır, yani Halaççada üç tür a ünlüsü ve üç tür ünlü niceliği (quantitiit) vardır.[^10] ## Kelime bilgisi Halaç kelime dağarcığının çekirdeği Türkçedir, ancak birçok kelime Farsçadan ödünç alınmıştır. Komşu Türk dillerinden, yani Azerbaycan'dan gelen kelimeler de vardır. ### Sayılar Halaç sayıları Türkçedir, ancak bazı konuşmacılar "80" ve "90" sayılarını Farsça terimlerle değiştirir: - 1 - \[biː\] - 2 - \[æk.ki\] - 3 - \[yʃ\] - 4 - \[tœœɾt\] - 5 - \[bieʃ\] - 6 - \[al.ta\] - 7 - \[jæt.ti\] - 8 - \[sæk.kiz\] - 9 - \[toq.quz\] - 10 - \[uon\] - 20 - \[ji.giɾ.mi\] - 30 - \[hot.tuz\] - 40 - \[qiɾq\] - 50 - \[æl.li\] - 60 - \[alt.miʃ\] - 70 - \[yæt.miʃ\] - 80 - \[saj.san\] (Türkçe), \[haʃ.tad\] (Farsça) - 90 - \[toqx.san\] (Türkçe), \[na.vad\] (Farsça) - 100 - \[jyːz\] - 1000 - \[min\], \[miŋk\] [^1]: Arşivlenmiş kopya. [^2]: Mehmet Ölmez, Halaçlar ve Halaçça, Türk Halkları ve Dilleri: 2, s. 15-22. [^3]: Arşivlenmiş kopya. [^4]: Arşivlenmiş kopya. [^5]: Gerhard Doerfer, (1978), Khalaj and its relation to the other Turkic languages, p. 17-20 [^6]: Lars Johanson, Éva Ágnes Csató Johanson, (1998), The Turkic Languages, p. 81 [^7]: Martine Robbeets, (2015), Diachrony of Verb Morphology: Japanese and the Transeurasian Languages, p. 8 [^8]: Ölmez, Mehmet (February 1995). "Halaçlar ve Halaçça" (PDF). Çağdaş Türk Dili (in Turkish). 7 (84): 15–22. ISSN 1300-1345. OCLC 222016380. Archived (PDF) from the original on 2011-11-12. Retrieved 2020-03-18. [^9]: Mehmet Ölmez, Halaçlar ve Halaçça, Türk Halkları ve Dilleri: 2, s. 15-22. [^10]: Mehmet Ölmez, Halaçlar ve Halaçça, Türk Halkları ve Dilleri: 2, s. 15-22.