Hacı Ferşad Efendi

İbrahim Hakkı Ulusal (bilinen adıyla Hacı Ferşad Efendi) (d. 1866, Çaykara - ö. 3 Eylül 1929, Çaykara), Karadeniz bölgesinin modern dönemdeki en önemli dini figürlerinden biri, müderris ve Nakşibendi-Halidi şeyhidir. Bölgede "Oflu Hoca" kavramının yerleşmesinde büyük payı olan alimler arasında gösterilir.^{[1]Ahmet Mutluoğlu. Hacı Ferşat Efendi’nin Atatürk İle Görüşmesi. Of Havadis.}

Hayatı

1866 yılında Trabzon'un Çaykara ilçesine bağlı Holaysa (Yeşilalan) köyünde doğdu. Altı aylıkken babası Hasan Efendi'yi kaybetti ve annesi Zeynep Hanım tarafından yetiştirildi. İlk eğitimini Huşo Medresesi müderrisi Numanoğlu Numan Efendi'den aldı ve 13 yaşından itibaren İslami ilimlerde derinleşti.^{[1]Ahmet Mutluoğlu. Hacı Ferşat Efendi’nin Atatürk İle Görüşmesi. Of Havadis.}

İrşad Faaliyetleri ve Eğitim

İstanbul'da Süleymaniye Medresesi'nde eğitimini sürdürürken Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi ile tanışarak tasavvuf yoluna girdi. Daha sonra Rize, Güneyce'de Vardalı Şeyh Osman Niyazi Efendi'ye intisap ederek 1908'de halifesi oldu. Şeyhinin vefatı üzerine irşad görevini üstlendi. İstanbul'daki Gümüşhânevî Tekkesi'nde postnişinlik teklif edilse de bu görevi kabul etmeyerek köyünde müderrislik yapmayı tercih etti.^{[1]Ahmet Mutluoğlu. Hacı Ferşat Efendi’nin Atatürk İle Görüşmesi. Of Havadis.[2]FERŞAD EFENDİ.}

Özellikle kadınların eğitimi ve tasavvufi hayatı üzerine yaptığı yeniliklerle dikkat çekti. Hanım hocalara vekâlet vererek zikir toplantıları düzenlemelerini sağladı, bu durum dönemin bazı uleması tarafından eleştirilse de bölgede geniş kabul gördü.^{[1]Ahmet Mutluoğlu. Hacı Ferşat Efendi’nin Atatürk İle Görüşmesi. Of Havadis.}

Millî Mücadele ve Siyasi Temasları

1916'daki Rus işgali sırasında öğrencileriyle birlikte milis kuvvetlerine katılarak 17 gün boyunca Baltacı Deresi savunmasında görev aldı. 1921'de işgal edilen kütüphanelerdeki kitapların geri alınması için Kâzım Karabekir ile yazışmalar yaptı.^{[1]Ahmet Mutluoğlu. Hacı Ferşat Efendi’nin Atatürk İle Görüşmesi. Of Havadis.}

Mustafa Kemal Atatürk ile 1924 (Trabzon ve Samsun) ve 1925 (Ankara) yıllarında çeşitli vesilelerle bir araya geldi. Kıyafet İnkılâbı sürecinde Ankara'da gerçekleşen görüşmede Atatürk ile aralarında geçen şapka ve dini hükümler üzerine olan diyalog, yerel tarihte cesur ve samimi bir fikir teatisi olarak kaydedilmiştir.^{[1]Ahmet Mutluoğlu. Hacı Ferşat Efendi’nin Atatürk İle Görüşmesi. Of Havadis.}

Ölümü ve Mirası

3 Eylül 1929 tarihinde vefat eden Ferşad Efendi'nin kabri, Çaykara Yeşilalan köyündeki caminin yanındaki türbededir. Hayatı boyunca 300'den fazla öğrenciye icazet vermiştir. En önemli talebeleri arasında Çalekli Hacı Dursun Efendi, Mehmet Rüştü Aşıkkutlu ve Hasan Rami Yavuz bulunmaktadır. Soyadı Kanunu sonrası ailesi "Ulusal" soyadını almıştır.^{[2]FERŞAD EFENDİ.[3]Hacı Ferşad Efendi ( İbrahim Hakkı Uysal ) – Evliya, Sahabe, Peygamber Kabirleri. 3 Kasım 2022.}