Hacı İvaz Paşa

Hacı İvaz Paşa (ö. 20 Ağustos 1428,^{[1]Oğuzoğlu, Yusuf. Yeşil Cami'nin İki Yaratıcısı Sultan Çelebi Mehmet ve Hacı İvaz Paşa (Y. Oğuzoğlu editörlüğündeki Bursa Yeşil Cami adlı kitapta). İrfan Demirdüzen, 2019, s. 24-45.} Bursa) Osmanlı devlet adamı, asker ve mimardır.

Çelebi Mehmet döneminde Bursa subaşılığı, Bursa valiliği ve vezirlik görevlerinde bulundu. II. Murad dönemlerinde vezirlik yaptı. Bursa'nın sembollerinden Yeşil Camii’nin planını çizen, yapımını üstlenen kişidir.

Tokat’ta doğmuş olmasına rağmen Bursa’ya kazandırdığı eserleri nedeniyle "Bursalı" olarak tanınmıştır.^{[2]Bursa Belediyesi web sitesi, Erişim tarihi:11.12.2011.} Diğer ülkelerden sanat ehlini Osmanlı ülkesine getirerek özellikle çiniciliği gelişmesinde önemli rol oynamıştır.^{[1]Oğuzoğlu, Yusuf. Yeşil Cami'nin İki Yaratıcısı Sultan Çelebi Mehmet ve Hacı İvaz Paşa (Y. Oğuzoğlu editörlüğündeki Bursa Yeşil Cami adlı kitapta). İrfan Demirdüzen, 2019, s. 24-45.}

Yaşamı

Tokat'ın Kazâbâd nahiyesinde (bugünkü Pazar nahiyesi) dünyaya geldi. Babası, Tokat âhileri'nden Âhi Bayezid b. İvaz Hüseyin'dir.^{[1]Oğuzoğlu, Yusuf. Yeşil Cami'nin İki Yaratıcısı Sultan Çelebi Mehmet ve Hacı İvaz Paşa (Y. Oğuzoğlu editörlüğündeki Bursa Yeşil Cami adlı kitapta). İrfan Demirdüzen, 2019, s. 24-45.}

Çelebi Sultan Mehmed'in Amasya sancakbeyliği sırasında, tımarlı sipahi olarak onun askerleri arasına katıldı. 1402 yılında Ankara Savaşı'na katıldı. Timur tarafından esir alınan Yıldırım Bayezid'in ölümünden sonra şehzadeler arasında başlayan taht mücadelelerinde Çelebi Mehmet'i destekledi.

1414 yılında Bursa subaşısı iken Timur ve Karamanoğulları istilaları sırasında Bursa'yı bir ay boyunca savundu, kapıları açtırmadı. Bu sırada Çelebi Mehmet Rumeli'de kardeşi Musa Çelebi ile son mücadelesini veriyordu. Bursa'yı savunmadaki başarısı ile göze giren Hacı İvaz Paşa, Çelebi Mehmet tarafından vezirliğe getirildi.^{[2]Bursa Belediyesi web sitesi, Erişim tarihi:11.12.2011.} Bursa'nın imar çalışmalarında büyük katkısı oldu.

Bursa'nın sembollerinden Yeşil Türbe ile Yeşil Camii başta olmak üzere birçok eserin planını çizdi. Bursa'daki Yeşil Külliye dışında Dimetoka'daki camisi ve Edirne'deki Acemi Oğlanları Kışlası olarak kullanılan saray onun eseridir.

1421'de Edirne'de av sırasında at üstünde felç geçirerek attan düşüp yaralanan Çelebi Mehmed'in ölümünü Amasya'daki Şehzade Murad'ın Bursa'ya gelip tahta çıkışına kadar 42 gün gizledi.^{[3]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Hacı İvaz Paşa'ya Dair. İstanbul. Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 1959.}

II. Murad zamanında ikinci vezir oldu. Şehzade Mustafa Çelebi isyanının bastırılmasında önemli rol oynadı. Veziriazam Çandarlı İbrahim Paşa’yla anlaşmazlığa düştü. Emir Sultan gibi muhalifleri tarafından hakkında ordu ile gizi ilişkiler içinde bulunduğu, padişaha suikast yapacağı ve tahtı gasp edeceği şeklinde dedikodular üretildi. Divan toplantılarına gelirken kaftanının altına zırh giyinmeyi adet edinmiş olan Hacı İvaz Paşa’yı, bu dedikodular üzerine II. Murad, önce vezirlikten azletti, daha sonra gözlerine mil çekerek Edirne'ye gitmesini emretti (1424).^{[1]Oğuzoğlu, Yusuf. Yeşil Cami'nin İki Yaratıcısı Sultan Çelebi Mehmet ve Hacı İvaz Paşa (Y. Oğuzoğlu editörlüğündeki Bursa Yeşil Cami adlı kitapta). İrfan Demirdüzen, 2019, s. 24-45.}

Bursa’da mecburi ikamete tabi tutulan İvaz Paşa, bir veba salgını sırasında 20 Ağustos 1428'de hayatını kaybetti. Pınarbaşı’nda Kuzgunluk mevkisine defnedildi. Türbesinde oğlu Ahi Çelebi ile birlikte yatmaktadır.

Bursa-İnegöl arasında hanı ve çeşmesi, İnegöl'de mektebi, Derekızık köyünde camisi, Tokat'ta camisi ve medresesi, Kazova'da mescidi, medresesi, zaviyesi ve hamamı bulunmaktadır.^{[1]Oğuzoğlu, Yusuf. Yeşil Cami'nin İki Yaratıcısı Sultan Çelebi Mehmet ve Hacı İvaz Paşa (Y. Oğuzoğlu editörlüğündeki Bursa Yeşil Cami adlı kitapta). İrfan Demirdüzen, 2019, s. 24-45.}

Kaynaklarda, oğullarından Ahi Çelebi'nin (ö. 1437) "Atai" mahlasıyla şiirler yazdığı, Anadolu'da Türkçe gazellerle atasözü söyleme adedini başlattığı bilgisi yer alır.^{[1]Oğuzoğlu, Yusuf. Yeşil Cami'nin İki Yaratıcısı Sultan Çelebi Mehmet ve Hacı İvaz Paşa (Y. Oğuzoğlu editörlüğündeki Bursa Yeşil Cami adlı kitapta). İrfan Demirdüzen, 2019, s. 24-45.}

Hacı İvaz Paşa'nın gölge oyunu Karagöz ve Hacivat'taki Hacivat karakteri ile aynı kişi olduğu iddia edilmiştir^{[4]Seda Çakır, Hacivat Öldürülmedi, Sabah Gazetesi, 15.11.2005.}

Bursa'da inşa ettirdiği yapılar

Hacı İvaz Paşa, mimar olarak imza attığı eserler dışında 15. yüzyıla girerken Bursa'da artan üretim ve ticaret altyapı ihtiyacını karşılamak üzere şehre çeşitli eserler inşa ettirmiştir.^{[1]Oğuzoğlu, Yusuf. Yeşil Cami'nin İki Yaratıcısı Sultan Çelebi Mehmet ve Hacı İvaz Paşa (Y. Oğuzoğlu editörlüğündeki Bursa Yeşil Cami adlı kitapta). İrfan Demirdüzen, 2019, s. 24-45.}

• Hacı İvaz Paşa Cami- Pirinç Han'ın karşısındadır. Kazazhane, İmadiye, Tavukpazarı şeklinde de anılır.

• Hacı İvaz Paşa Çarşısı- İvaz Paşa Cami'nin doğusundadır

• Hacı İvaz Paşa Hanı - Hacı İvaz Paşa Camisi'nin arkasında olduğu belirtilir. Ütücüler Hanı, Sandıkçılar, Payigah gibi isimlerle de anılır.

• Hacı İvaz Paşa Medresesi- Hacı İvaz Paşa Camisi ile Ulu Cami arasında yer alır. 1958 yangınında yok olan yapı, günümüze ulaşamamıştır.

• Geyve Hanı- Bursa Çarşısı'nda bulunur, Hacı İvaz Paşa tarafından yaptırılıp Sultan Çelebi'ye hediye etmiştir.

• Tavuk Pazarı Hanı- Medresenin yakınlarında yer aldığı belirtilir.