# Habiburrahman Şakir > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Habiburrahman_%C5%9Eakir > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Habiburrahman Şakir, https://tr.wikipedia.org/wiki/Habiburrahman_%C5%9Eakir (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Habiburrahman_%C5%9Eakir.jpg/1280px-Habiburrahman_%C5%9Eakir.jpg) * (public-domain)* - **Doğum yeri:** Danış, Rus İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Tampere, Finlandiya - **Meslek:** İmam, yazar **Habiburrahman Şakir el-Bulgari** (Хәбибрахман Шакир әл-Болгари; 10 Aralık 1903-18 Nisan 1975), [Finlandiya Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Finlandiya_Tatarlar%C4%B1) arasında [imam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mam) ve [yazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yazar). Günümüz [Tataristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tataristan)'ında doğan Şakir, 1940'ların sonlarında Tampere'ye vardığında Fin Tatar cemaatinin bir parçası oldu. Şakir, İslam dünyasında saygın bir ilahiyatçı olarak biliniyordu. Suudi Arabistan kralı tarafından davet edilen Şakir, 1972'de eşiyle birlikte [Mekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke)'ye hacca gitti. Finlandiya'ya gitmeden önce Şakir'in öğrencilerinden biri de [Pakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pakistan)'ın daha sonraki cumhurbaşkanı [Zülfikar Ali Butto](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BClfikar_Ali_Butto) olan [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'da öğretmenlik yaptı. Şakir, Kürt ilahiyatçı [Said Nursi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Nurs%C3%AE) ile yazışıyordu. "İlk Avrupalı Nur talebeleri" arasında sayılmaktadır.[^1] Şakir ayrıca [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir)li milliyetçi [Ahmed Tevfik el-Medeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Tevfik_el-Medeni) ile de temas halindeydi.[^2] ## Biyografi Habiburrahman Şakir (el-Bulgari), 10 Aralık 1903 tarihinde günümüzde [Tataristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tataristan)'ın Kamsko-Ustyinski rayonunda bulunan Danış avılı köyünde doğdu.[^3] Gençlik yıllarında Şakir, [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara) ve diğer yerlerde on yıl boyunca teoloji okudu. [Rus Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_Devrimi_%281917%29) sırasında Şakir, gelecekteki eşi Bibireyhane Veliullah ile tanıştığı [Kabil](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2bil)'e kaçtı.[^4] 1947'de [Musa Bigiyev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musa_Carullah)'in tavsiyesi üzerine Şakir, [Finlandiya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Finlandiya)'nın [Tampere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tampere) şehrine taşındı ve burada yerel Tatar cemaatinin imamı oldu. Bundan önce [Peşaver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C5%9Faver)'de imam olarak görev yaptı ve 1942'de öğrencilerinden biri [Pakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pakistan)'ın gelecekteki cumhurbaşkanı [Zülfikar Ali Butto](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BClfikar_Ali_Butto) olan [Bombay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mumbai)'a taşındı.[^5] Oradan Finlandiya'ya ulaştı.[^6] ![Abdullah Tukay, Şakir ve Hakimcan (Tampere 1969).](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/%C4%9Eabdulla_Tuqay.jpg/1280px-%C4%9Eabdulla_Tuqay.jpg) *Abdullah Tukay, Şakir ve Hakimcan (Tampere 1969). (Habibur-Rahman Shakir & Aisa Hakimcan, public-domain)* Finlandiya'da Şakir ayrıca muhabir ve yayıncı olarak da çalıştı. Şakir, 1949'da *Finlandiya İslam Mücellesi* (daha sonra İslam Mecellesi) adlı aylık bir dergi çıkarmaya başladı. Dergi hem yurt içinde hem de yurt dışında okunuyordu. Diğer yayınlarından bazıları, örneğin [Semihullah Vafin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semihullah_Vafin) ile birlikte yazdığı *Din derésleré* ve *Islam tarihçesé* adlı eseri ve yakın arkadaşı sanatçı [Aisa Hakimcan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aisa_Hakimcan) ile birlikte [Abdullah Tukay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_Tukay) onuruna hazırladığı bir kitapçıktır. Şakir'in şiir ve biraz da kurgu yazdığı bilinmektedir. Oyunlarından biri "Niyaz Beyni Mirası" adını taşır. Oyunun ana temaları kadercilik ve özgür iradeydi.[^7][^8] Bir İslam ilahiyatçısı olarak Şakir, Finlandiya'ya gelmeden önce bile büyük saygı görüyordu. Din hakkında soruları olan kişiler tarafından düzenli olarak ziyaret ediliyordu. Geniş kütüphanesinden de ihtiyaç duyulduğunda yararlanılıyordu. [Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca)nın yanı sıra [Türkiye Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e), [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Urduca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urduca) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) da konuşuyordu.[^9] Şakir, 1966'da [Taşkent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fkent)'e gitti ve eski dostu ilahiyatçı [Ziyauddinhan bin İşan Babahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziyauddinhan_bin_%C4%B0%C5%9Fan_Babahan) ile tanıştı.[^10] Eşi Bibireyhane Şakir de dindar bir Müslümandı. Özellikle Tatar toplumundaki kadınlara dini konularda yardımcı oldu. Bibireyhane, hayatı boyunca [Kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan%2C_Tataristan)'da 30 kadar dini eser yayınlayan tanınmış bir imam olan Şemsullah Veliullah'ın kızıydı.[^11] ![Habiburrahman ve eşinin Helsinki'deki mezarı.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Grave_of_Habiburrahman_Shakir_and_his_wife.jpg/1280px-Grave_of_Habiburrahman_Shakir_and_his_wife.jpg) *Habiburrahman ve eşinin Helsinki'deki mezarı. (E.H., CC-BY-SA-4.0)* Habiburrahman, 1972'de eşiyle birlikte [Mekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke)'ye [hac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac)ca gitti. Seyahatleri sırasında, onları ilk davet eden [Suudi Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suudi_Arabistan) kralıyla tanıştılar.[^12][^13] Şakir, 18 Nisan 1975 tarihinde Tampere'de vefat etti ve eşiyle birlikte Helsinki İslam Mezarlığı'na gömüldü.[^14] Bibireyhane ile Sekiz çocukları oldu; Muhammed Said, Rızaetdin, Saide, Raziye, Şihabeddin, Hamide, Kerime ve Sabire.[^15] Kızı Hamide (Çaydam) bir Tatar dili öğretmenidir.[^16][^17] ## Bazı yayınları - *Finlandiyä İslām Mäğälläse* (1949-; Shakir / Fatih Arat)[^18] - *Törek ïruģlarï* (1950; Shakir / Zuhur Tahir)[^19] - *Islam mecellesı* (1950-1951; Shakir / [Ömer Sali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_Sali))[^20] - *Din derésleré ve Islam tarihçesé* (1962; Shakir / [Semihullah Vafin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semihullah_Vafin))[^21][^22] - *Abdulla Tukay* (1966 / 1969; Shakir / [Aisa Hakimcan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aisa_Hakimcan))[^23][^24] - *Šarä'it al-īmān* (1966; Shakir / Hatice Arifullha)[^25] ## Ek okuma - Baibulat, Muazzez: *Tampereen Islamilainen Seurakunta: juuret ja historia*. Gummerus Kirjapaino Oy, 2004. . - Bedretdin, Kadriye: *Tugan Tel: Kirjoituksia Suomen Tataareista. Suomen Itämainen Seura*, 2011. . ## Dış bağlantılar - [Татарский имам Хабибурахман Шакир: как учитель будущего президента Пакистана оказался в Стране тысячи озер](https://islam-today.ru/istoria/tatarskij-imam-habiburahman-sakir-kak-ucitel-budusego-prezidenta-pakistana-okazalsa-v-strane-tysaci-ozer/) - [Хабибурахман Шакир: тернистый путь в страну тысячи озер](https://islam-today.ru/istoria/habiburrahman-sakir-ternistyj-put-v-stranu-tysaci-ozer/) - [Хабибуррахман Шакир: тернистый путь в страну тысячи озер. Часть 2](https://islam-today.ru/istoria/habiburrahman-sakir-ternistyj-put-v-stranu-tysaci-ozer-cast-2/) - [What connected the Tatar imam with the Muslims of North Africa? (in Russian)](https://islam-today.ru/istoria/cto-svazyvalo-tatarskogo-imama-s-musulmanami-severnoj-afriki/) [^1]: Finlandiya'dan Said Nursi'ye gönderilen mektubun perde arkası. [^2]: Что связывало татарского имама с мусульманами Северной Африки?. [^3]: Shakir, Habibur-Rahman (interview, 1969, perinnearkisto AK/1491) [^4]: Baibulat 2004, p. 52-54 [^5]: Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian). [^6]: Baibulat 2004, p. 52-54 [^7]: Baibulat 2004, p. 52-54 [^8]: Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian). [^9]: Baibulat 2004, p. 52-54 [^10]: Как индийский город Мумбаи связан с судьбой татарских богословов (Фото). [^11]: Baibulat 2004, p. 52-54 [^12]: Baibulat 2004, p. 52-54 [^13]: Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian). [^14]: Finlandiya'dan Said Nursi'ye gönderilen mektubun perde arkası. [^15]: Baibulat 2004, p. 240 [^16]: Zaripov / Belyaev. From Kabul to Tampere: details on Tatar imam Habiburrahman Shakir academic bio (От Кабула до Тампере: штрихи к научной биографии татарского имама Хабибуррахмана Шакира) (English and Russian). [^17]: Abrahamin tyttäret kysyvät: Mikä on meille pyhää?. [^18]: Bedretdin 2011, s. 346, 378, 379 [^19]: Bedretdin 2011, s. 346, 378, 379 [^20]: Islam mecellesi. Finna. [^21]: Baibulat 2004, p. 52-54 [^22]: Bedretdin 2011, s. 346, 378, 379 [^23]: Abdulla Tukay. Finna, Temmuz 2025. [^24]: Abdulla Tukay. [^25]: Šarä'it al-īmān. Finna.