# Hüseyinzade Ali Turan
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyinzade_Ali_Turan
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hüseyinzade Ali Turan, https://tr.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCseyinzade_Ali_Turan (CC-BY-SA-4.0)
* (public-domain)*
- **Adı:** Hüseyinzade Ali Turan
- **Doğum yeri:** Salyan, Bakü Guberniyası, Rus İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** İstanbul, Türkiye
- **Yattığı yer:** Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul
- **Meslek:** Doktor, yazar, şair, ressam
- **Vatandaşlık:** Rus İmparatorluğu; Osmanlı İmparatorluğu; Türkiye
- **Milliyet:** Azerbaycan Türkü
- **Dil:** Türkçe, Arapça, Farsça, Rusça, Almanca, İngilizce, Yunanca
- **Önemli eser:** Bize Hangi İlimler Lazımdır?; Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir?
- **Etkiledikleri:** Ziya Gökalp
- **Çocuklar:** Seide, Feyzaver ve Selim
**Hüseyinzade Ali Turan** (7 Mart 1864, [Salyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salyan) – 17 Mart 1940, İstanbul), [Azerbaycan Türkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler) [doktor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doktor), ressam ve [yazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yazar).
[Türkçülük](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk) ve [Turancılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turanc%C4%B1l%C4%B1k) düşüncelerinin öncüsü fikir adamlarındandır. Görüşleri memleket Azerbaycan'da, [Türkiye’](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)de ve diğer Türk toplumlarında etkili olmuştur. [Ziya Gökalp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_G%C3%B6kalp)’e Türkçülük fikrini aşılayan kişidir. [Azerbaycan bayrağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan_bayra%C4%9F%C4%B1)nda mavi-yeşil- kırmızı renkler ile simgelenen "*Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muasırlaşmak*" ilkesini formüle etmiştir.
## Yaşamı
### Ailesi, çocukluk ve gençlik yılları
1864'te [Çarlık Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'sı [Bakü Guberniyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Guberniyas%C4%B1)na bağlı Salyan kasabasında doğdu. Annesi Hatice Hanım, babası Molla Hüseyn Hüseynzade'dir.
Babasının [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'te bir Rus-Müslüman okuluna hoca olarak tayini üzerine ilk öğrenimine babasının Tiflis'teki okulunda başladı. 6 yaşında babasını, hemen ardından annesini kaybetti. Onu, Kafkasya'da şeyhülislam olan dedesi Şeyh Ahmet Salyani yetiştirdi.
Lise öğrenimini Tiflis'te tamamladı. Lise yıllarında [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a), [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a)'yı edebiyatını yapacak kadar iyi öğrendi.[^1]
1885 yılında Petersburg Üniversitesi'nde fizik ve matematik bölümünü okumaya başladı.[^2] Üniversitesindeki [Türkoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkoloji) derslerini de takip etti ve bu dersler Türklük bilincini geliştirmesine katkı sağladı. Turan, Petersburg Ressamlık Akademisi”nin çalışmalarına da katıldı. Bir yandan da Batı Klasiklerini inceledi. Üniversite yıllarında tanıştığı Rusça öğrenimi için İstanbul'dan oraya gelmiş okul arkadaşı Ahmet Sedat Bey, derslerinde hocalarından duyduğu [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)in vatan ülküsü ve dedesinden dinlediği hikâyeler, onda [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'ye gitme isteği uyandırdı.1889'da üniversiteden mezun olduktan sonra [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'daki iş tekliflerini kabul etmeyip, gizlice Rusya'dan ayrıldı; tıp okumak üzere [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gitti.
### İstanbul'a gelişi
Hüseyinzade Ali Bey, 1889'da geldiği İstanbul'da, [Askeri Tıbbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekteb-i_T%C4%B1bbiye-i_%C5%9E%C3%A2h%C3%A2ne)'ye girmesi için önüne birçok engel çıktı. Osmanlı İdadi mekteplerinde verilen tüm derslerden ve ardından rüştiye ve iptidai sınıflarının tüm derslerinden sınava girmesi istendi. Tüm sınavları verip okula girmeyi başardı. Okula girdikten sonra [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a), [Almanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanca), [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a), [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca), [İngilizce](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizce) ve [Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) olmak üzere yedi dil bilmesi, Doğu ve Batı edebiyatının klasiklerine hakimi olmasıyla okuldaki diğer öğrencileri derinden etkiledi.[^3] 1896'da tanıştığı [Ziya Gökalp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_G%C3%B6kalp)'i de etkiledi; ona [Türkçülük](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk) fikrini aşıladı. Doslukları, 1924'te Gökalp'in ölümüne kadar devam etti.[^4] Ziya Gökalp ondan en büyük öğretmenlerinden biri olarak bahsetmiştir. İlk yazılarını "Turan" mahlası ile yazan Hüseyinzade Ali, Türk kavimleri birliğinin en son hedefinin "Turan" olması gerektiğini Türkiye'de ifade eden ilk kişi idi.[^5] "İ*lk Turancı manifesto*" olarak bilinen *Turan* şiirini 1892'de öğrenci iken İstanbul'da yazdı.[^6]
Hüseyinzade Ali Bey'in İstanbul'a geldiği 1889 yılında Askeri Tıbbiye Mektebi öğrencileri tarafından gizli bir cemiyet olan [İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki) kurulmuştu. Kimi kaynaklarda İttihat ve Terakki'nin kurucuları arasında onun da adı anılır. Hüseyinzade Ali Bey'in gerçekten de İttihat ve Terakki'nin kurucuları arasında yer alıp almadığı konusu çok tartışmalıdır. Kendisi, [*Tan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tan_%28gazete%2C_1926%29) gazetesinde yayımlanan hatıralarında cemiyete [İshak Sükuti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0shak_S%C3%BCk%C3%BBti) aracılığıyla ve [Ubeydullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Ubeydullah_Hatipo%C4%9Flu) ile tanıştıktan sonra katıldığını belirtmiştir.[^7]
[Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekteb-i_T%C4%B1bbiye-i_%C5%9E%C3%A2h%C3%A2ne)'den (Askeri Tıbbiye) 1894 yılında *Tabip Yüzbaşı* rütbesini alarak mezun olan Hüseyinzade Ali Bey, Haydarpaşa Askeri Hastanesi'nde cildiye mütehassısı olarak çalışmaya başladı.[^8] Bir yandan da yazı hayatına [Goethe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Johann_Wolfgang_von_Goethe)’nin [''Faust''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Faust_%28Goethe%29) ve [J. Milton](https://turkipedia.org/tr/wiki/John_Milton)’un *Kaybedilmiş Cennet* adlı eserlerini kısmen çevirerek devam etti. Çevirileri, [Malumat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mal%C3%BBmat_%28gazete%29) ve İrtika gazetelerinde ‘*Salyani*’ imzasıyla yayımlandı.
1897'de çıkan [Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29) sırasında [Hilal-i Ahmer Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_K%C4%B1z%C4%B1lay)’nde operatör muavinliği ve askeri hekim ünvanlarıyla görev aldı. Muharebe zamanı Türk askerlerini resmetti. "*Lamya Sırtlarında (Teselya’da) Türk Askerleri"* başlıklı sulu boya resmi savaş sırasına yaptığı resimlerdendir.[^9]
Savaştan sonra Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriyye'deki görevine döndü. [Veba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Veba) hastalığına dair [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'da araştırma yapması için görevlendirilen Ali Bey, 1902'de Mehmed Refi Bey ile birlikte Nenter'in *Veba ve Mikrobu* adlı yapıtını tercüme etti. Ataması, saray tarafından onaylanmadığı için Hindistan'a gitmesi mümkün olmadı. 1903 yılında ülkesine dönmek zorunda kaldı.
Otobiyografisine göre Hüseyinzade Ali Bey, [Sultan Abülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClhamit) tarafından Sultan V. Mehmed Reşad'a mensubiyet şüphesi yüzünden suçlanmış ve ardından [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a tayin edildiğini öğrenmiş ve İstanbul'dan uzaklaştırmak istediğini anlayarak çareyi vatanına dönmekte bulmuştur.
### Bakü'de gazetecilik yaşamı
Hüseyinzade Ali Bey'i Azerbaycan'a dönüşünden sonra [Rus-Japon Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus-Japon_Sava%C5%9F%C4%B1) çıkmış ve Rusya Japonya'ya yenilmiştir. Bu yenilginin ardından Azerbaycan Türkleri ve diğer Kafkasya Müslümanlar'ın meşrutiyet talebinde bulunmak üzere [Petersburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sankt-Peterburg)'a gönderdiği heyette Ali Bey de yer aldı.
Ali Bey, Bakü'de Rusça çıkan Kaspi Gazetesi ile [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)’deki Türk Gazetesi’ne gönderdiği yazılar ile gazeteciliğe başladı. *Türk* gazetesinde gazetesinde *A. Turanî* imzasıyla yayımlanan "*Mektûb-i Mahsûs*" başlıklı yazı, onun bir gazeteci ve fikir adamı sıfatıyla ilk yazısıdır.[^10] [Yusuf Akçura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Ak%C3%A7ura)’nın "[Üç Tarz-ı Siyâset](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7_Tarz-%C4%B1_Siy%C3%A2set)" makalesine yanıt niteliğindeki bu yazının Türkçülük tarihinde de önemli bir yeri vardır.[^11]
1905-1906'da yayınlanan *Hayat* gazetesinde Hüseyinzade Ali Bey, [Ahmet Ağaoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_A%C4%9Fao%C4%9Flu_%28siyaset%C3%A7i%29) ile birlikte başyazarlık görevini üstlendi; Ağaoğlu'nun bir süre sonra ayrılması üzerine gazetenin redaktörlüğünü tek başına yürüttü. "*Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir*", "*Bize Hangi İlimler Lazımdır*", "*Yazımız, Dilimiz ve Birinci Elimiz*" başlıklı makaleleri bu dergide yayımlanan yazılarındandır.[^12] Hayat'ın kapatılmasının ardından *Füyuzat* adlı haftalık derginin redaktörlüğünü üstlendi. Türk dünyasını hem dünya görüşü hem de dil açısından birleştirmeyi hedefleyen Füyüzat, Azerbaycan edebiyat tarihinde *"Füyuzat Edebi Mektebi*" olarak adlandırılacak ekolü yaratmıştır. Dergi, 1907'de kapandı.
1903-1909 yılları arasında Hayat, Füyuzat, Kaspi dışında Terakki, İrşad ve Hakikat gibi gazetelerde makaleleri yayımlandı. Yazılarında Müslümanların ve Türk toplumlarının kalkınması için "*Türkleşmek, İslâmlaşmak ve Avrupalılaşmak*" şeklinde belirttiği üç ilkeye önem verilmesi gerektiğini savundu. Düşünceleri Azerbaycan'da çok etkili olmuş ve bu düstur, Azerbaycan devleti kurulduğunda [Azerbaycan bayrağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan_bayra%C4%9F%C4%B1) üzerinde mavi, kırmızı ve yeşil renklerde ifade edilmiştir.[^13]
Hüseyinzade Ali, 1908'den 1910'a kadar Bakü'de, arkadaşlarının kurduğu "*Saadet*" adlı mektepte çalıştı. [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda [İkinci Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)'in ilanının ardından [Baha Şakir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A2eddin_%C5%9E%C3%A2kir) ve diğer İttihatçı dostlarının daveti üzerine İstanbul'a dönmeye karar verdi. Kişisel kütüphanesini ve eşyalarını Saadet Mektebi'ne bağışlayarak İ4 Aralık 1910'da Bakü'den ayrıldı.
### İstanbul'a dönüşü
Hüseyinzade Ali, 1910 sonunda İstanbul'a geldikten sonra Tıp Fakültesi'ndeki görevine döndü. 1926'daki Türkoloji Kongresi dışında bir daha ülkesi Azerbaycan'a dönmedi; ömrünün sonuna kadar Türkiye'de yaşadı. 1911 yılında [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa)’nın teklifiyle İttihat ve Terakki Partisi’nin kongresinde merkezi umumi azası seçildi ve bu tarihten itibaren cemiyetin İstanbul ve [Selanik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik) merkezi üyeliğini üstlendi. 1918'e kadar partinin en etkin üyelerinden oldu.[^14]
1912'de Çerkez Süvari Zabiti Şemsettin Bey'in kızı Edhiye Hanım ile evlendi. Bu evlilikten Seide, Feyzaver ve [Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selim_Turan) adında üç çocuğu oldu.[^15]
1910'lu yıllarda gerek siyasi gerekse kültürel pek çok derneğin kuruculuğunu üstlendi veya üye olarak görev aldı. [Türk Derneği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Derne%C4%9Fi), Türk Yurdu Cemiyeti ve [Türk Ocakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ocaklar%C4%B1) faal olarak hizmet verdiği teşkilatlardandı. Türk Ocağı'ndaki sohbetleri ile gençleri toplayarak Gökalp'le birlikte [Türkçü harekete](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk) öncülük etti.
[Yusuf Akçura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Ak%C3%A7ura)'nın [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da kurduğu *Rusya Mahkûmu Müslüman Türk-Tatarların Hukukunu Müdafaa Komitesi****nde yer alarak Avrupa başkentlerini ziyaret etti. 1917'de Milletlerarası Sosyalist Konferansı’na Türk işçisi namına katıldı. 1918'de ***[***Batum Konferansı***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)*** devam ederken ***[***Ağaoğlu Ahmet Bey***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_A%C4%9Fao%C4%9Flu_%28siyaset%C3%A7i%29)*** ile birlikte önce Osmanlı Heyeti’nin siyasi müşaviri olarak ***[***Batum***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum)***'a; konferansın ardından ***[***Nuri Paşa***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil)***’nın siyasi müşaviri vasfıyla ***[***Gence***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)***’ye gittiler.***[^16]*** Kafkasya'daki görevi sırasında Azerbaycan'ın millî bir devlet olması için çalıştı.***
Osmanlı Devleti'nin [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) yenilgisinin ardından Türkçülük politikası nedeniyle basında ağır eleştirilere maruz kalan Hüseyinzade Ali Bey, savaş sona erip [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'nin imzalanmasının ardından tutuklandı; kısa süre sonra beraat etti. Bir buçuk ay sonra yeniden tutuklanıp Bayazıt’ta [Bekirağa Bölüğü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekira%C4%9Fa_B%C3%B6l%C3%BC%C4%9F%C3%BC)’nde 49 gün kaldıktan sonra serbest kaldı.[^17]
### Cumhuriyet dönemindeki yaşamı
*Hüseyinzade Ali Turan'ın Karacaahmet Kabristanı'nda bulunan mezarı, İstanbul (Zafer, CC-BY-SA-4.0)*
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından sonra 1925'te "*seririyat-ı cildiye ve efrenciye muallimi*" unvanını aldı, 1926'da profesör oldu. Aynı yıl Bakü’de gerçekleşen Türkoloji kurultayına katıldı. "*Garbın İki Destanında Türk"* başlıklı bildiri sundu. [Cavid Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cavid_Bey)’in evinde 1923'te düzenlenen, kendisinin de katıldığı bir çay ziyaretinin [İzmir Suikastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_Suikast%C4%B1) ile ilişkilendirilmesi sebebiyle 1926'da [İstiklal Mahkemesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_mahkemesi)'nde yargılandı, beraat etti.
1930'da *Deri ve Zührevi Hastalıkları Cemiyeti’*nin kurucuları arasında yer aldı. Haziran 1931'de Tıp Fakültesin'den emekli oldu; 31 Mayıs 1933'te çıkarılan üniversite reformuna kadar orada çalışmaya devam etti.
O vakte kadar "Turani Hüseyinzade Ali" adını kullanmakta iken Türkiye'de [Soyadı Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyad%C4%B1_Kanunu) çıktığında "*Turan*" soyadını aldı.[^18] Türk dilini bir dünya dili olarak görebilmek istiyordu. 1930'lu yıllarda öz Türkçe kelimelerle şiirler yazdı[^19]. 1934 – 1936 yılları arasında [Türk Dili Tetkik Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Dil_Kurumu)’nin tercüme kolunda çalıştı. Rus dilci [Eduard Pekarski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eduard_Pekarski)’nin "Yakut Dili Sözlüğü"nün çevrilmesinde katkı verdi. Son yıllarını [Adam Smith](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adam_Smith)’in "[Milletlerin Zenginliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uluslar%C4%B1n_Zenginli%C4%9Fi)" adlı eserinin tercümesi ve Tıp Lügati’nin hazırlanması ile geçirdi.[^20] Geçirdiği kalp krizi sonucu 17 Mart 1940’ta, Üsküdar'daki evinde öldü. Cenazesi, [Karacaahmet Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacaahmet_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na defnedildi.
## Eserleri
- Veba ve Mikrobu (1890)
- Mektub-i Mahsus (1904)
- Türkler Kimdir ve Kimlerden İbarettir (1905)
- Abd-ı Gılaf ve Mahfaz (1906)
- Ebedî Güzellik
## Çevirileri
- Kefalet Yahut Vefakar Dostlar (1923)
- Garbın İki Destanında Türk (1926)
- Faust (1932)
## Kendisini konu alan eserler
- ***Türkçülüğün ve Halkçılığın Mürşidi Hüseyinzade Ali Turan Bey,**** Vahit Türk,* Türk Kültürüne Hizmet Vakfı Yayınları. 2023
- **Büyük Türkçü Hüseyinzade (Prof. Dr. Ali Turan),** Behçet Dede. Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi Yayınları 2020
- **Ali Bey Hüseyinzade (Turan)**, Alaattin Uca, Kömen Yayınları. 2016
- **"Azerbaycan'ın yiğit evladı" Ali Bey Hüseyinzade (Prof Dr. Hüseyinzade Ali Turan) ve Türkiye'de yayınladığı eserler,** Ali Haydar Bayat. 1992.
[^1]: Arşivlenmiş kopya.
[^2]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^3]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^4]: Uca, Alaattin. ZİYA GÖKALP VE ONA TÜRKÇÜLÜĞÜ AŞILAYAN ADAM: HÜSEYİNZÂDE ALİ BEY. 28 Şubat 2010, s. -.
[^5]: Uca, Alaattin. Bir yerlileştirme örneği: Friedrich von Schiller’e ait “Die Bürgschaft” adlı baladın Ali Bey Hüseyinzâde (Turan) tarafından Türkçeye çevirisi. 21 Eylül 2020, s. 784-815.
[^6]: Türkçülüğün ihmal edilmiş yalvacı Ali Bey Hüseyinzade -Turan. 5 Aralık 2018.
[^7]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^8]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^9]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^10]: TURAN, Ali.
[^11]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^12]: Ali Hüseyinzade.
[^13]: MEMMEDOVA, Aytek. [PDF] Azerbaycanın Türk Dünyasındaki Mevkiine Tarihsel Bakış.
[^14]: Ali Hüseyinzade.
[^15]: Mehdiyeva, Terlan. Türkiye'de Çalışan Azerbaycanlı Ressamların Yaratıcılığı.
[^16]: Şüküroğlu, Gıyas. Bakü’nün Kurtuluşuyla İlgili İstanbul Gazetelerinde Yayımlanan Asparagas Bir Haberin Değerlendirilmesi. 7 Aralık 2023, s. 7-20.
[^17]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^18]: Uca, Alaattin. Bir yerlileştirme örneği: Friedrich von Schiller’e ait “Die Bürgschaft” adlı baladın Ali Bey Hüseyinzâde (Turan) tarafından Türkçeye çevirisi. 21 Eylül 2020, s. 784-815.
[^19]: Güngör, Gözde. Hüseyinzade Ali Turanın hayatı ve eserleri üzerine bir inceleme. 2015.
[^20]: Ülken, Hilmi Ziya. TÜRKÇÜLÜĞÜN VE TÜRK SOSYALİZMİNİN BABASI ALİ TURAN (HÜSEYİNZADE ALİ).