# Hüseyin Hilmi Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Hilmi_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Hüseyin Hilmi Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCseyin_Hilmi_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/34/Hussein_Hilmi_Pacha.JPG)
* (Bain News Service, publisher., public-domain)*

- **Makam:** Osmanlı Sadrazamı
- **Dönembaşı:** 5 Mayıs 1909; 14 Şubat 1909
- **Dönemsonu:** 28 Aralık 1909; 13 Nisan 1909
- **Hükümdar:** V. Mehmed; II. Abdülhamid
- **Öncegelen:** Ahmed Tevfik Paşa; Kâmil Paşa
- **Sonragelen:** İbrahim Hakkı Paşa; Ahmed Tevfik Paşa
- **Doğum tarihi:** Eylül 1855
- **Doğum yeri:** Midilli, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Viyana
- **Yattığı yer:** Yahya Efendi Tekkesi Haziresi, İstanbul
- **Meslek:** Bürokrat

**Hüseyin Hilmi Paşa** (d. Eylül 1855, [Midilli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midilli_%28%C5%9Fehir%29) – ö. Nisan 1923, [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)), [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) saltanatında, [31 Mart Ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1) döneminde 14 Şubat 1909 - 13 Nisan 1909 tarihleri arasında ve [V. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed) saltanatında 5 Mayıs 1909 - 28 Aralık 1909 tarihleri arasında iki kez toplam on ay altı gün [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lık yapmış [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) devlet adamıdır.

## Hayatı

Hüseyin Hilmi Paşa, Kütahyalızâde Tüccar Mustafa Efendi'nin oğlu olup Eylül 1855'te [Midilli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midilli_%28%C5%9Fehir%29)'de doğdu. Büyük babası ticaret için Midilli'de ikamet ettiği için babası da orada kaldı.[^1] İlk, orta ve [medrese](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medrese) eğitimin Midilli'de aldı ve çok iyi Fransızca öğrendi. Genç yaşında, başlangıçta sürgün olarak Midilli'de bulunan [Namık Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2m%C4%B1k_Kemal) ile tanışmış ve onun hayatı boyunca olanakları dahilinde koruması ve desteğini almıştır. 1875'te Midilli emlak kayıt işlerinde çalıştı daha sonra yazı işleri müdürü olup [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n) ve [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) mektupçuluklarında bulundu.

Osmanlı idaresinde devlet görevine sekreter olarak başladı ve yavaş yavaş yükseldi. [Mersin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mersin), [Kerâk](https://turkipedia.org/tr/wiki/El_Karak), [Nablus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nablus) ve tekrar Kerâk mutasarrıflarında hizmet ettikten sonra Mart 1897'de [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana)'ya, Nisan 1898'de [Yemen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yemen)'e vali oldu. Kasım 1902'de Balkanlarda Osmanlı Devleti adına gözlemlerde bulunmak üzere [Selanik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik_Vilayeti), [Kosova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kosova_Vilayeti) ve [Manastır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r_Vilayeti) vilayetleri Müfettiş-i Umumiliği görevine atandı. [Selanik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik), [Manastır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manast%C4%B1r) ve [Kosova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kosova) vilayetlerinin oluşturduğu Vilâyet-î Selâse'ye umum müfettişi olarak atandı. Bu görevde kendinden beklenen bölgede yapılması öngörülen ıslahatları gerçekleştirmekti. Hilmi Paşa'nın devlete en büyük hizmeti bu zamanda oldu. Bu üç vilayete tayin ettirdiği ehliyetli memurlar sayesinde Makedonya İhtilali'nin önü alınmış ve kendi de iyi bir idare makinesi kurmuştur. [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)'in ilanı Hilmi Paşa'nın müfettişi umumiliği zamanında tesadüf etmiştir. [İttihat ve Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nin Makedonya'daki faaliyetlerine göz yumduğu için meşrutiyetten sonra ittihatçılar kendine itimat göstermişlerdir. Hüseyin Hilmi Paşa bu sayede [Kâmil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa) kabinesine [Dahiliye Nazırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dahiliye_Nez%C3%A2reti) olarak getirildi (27 Kasım 1908).

[Kâmil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa)'nın istifasından dolayı Şubat 1909'da sadrazam oldu. Sadaretinde, müfettişi umumilikte gösterdiği metaneti gösteremedi. [İttihat ve Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'ye muhalefet edenlerin hükûmete olan baskılarını bertaraf edemeyerek gevşeklik gösterdi ve bunun neticesi olarak [31 Mart Vakası](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1)'nın ortaya çıkması üzerine çekilmeye mecbur oldu (Nisan 1909). 31 Mart Vakası'nın bastırılması üzerine ikinci defa [Tevfik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Tevfik_Okday)'nın yerine sadarete getirildi (Mayıs 1909). Paşa bu kez de iş göremeyerek gevşek davrandı ve sekiz ay sadaretten sonra istifaya mecbur olup sadarette iken tayin edildiği ayan azalığına geçti. [II. Abdülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) saltanatında, [31 Mart Ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1) döneminde 14 Şubat 1909 - 13 Nisan 1909 tarihleri arasında ve [V. Mehmet Reşat](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed) saltanatında 5 Mayıs 1909 - 28 Aralık 1909 tarihleri arasında toplam on ay altı gün [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lık yapmıştır.

Temmuz 1912'de tekrar adliye nazırlığı ile [Ahmed Muhtar Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Muhtar_Pa%C5%9Fa) kabinesine girip birlikte [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan)'ı dağıttılar. Hilmi Paşa bir müddet sonra istifa ile Viyana sefiri oldu. Son görevi, 1912'de atandığı [Viyana Büyükelçiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana_B%C3%BCy%C3%BCkel%C3%A7ili%C4%9Fi) olmuştur. Osmanlı Devleti'nin son Viyana Büyükelçisi olarak yedi yıl görev yaptıktan sonra sağlık sorunları nedeniyle görevi bırakan Hilmi Paşa, Viyana'da yaşamayı sürdürmüş ve aynı kentte Nisan 1923'te ölmüştür. Cenazesi [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a getirilmiş ve Beşiktaş'taki [Yahya Efendi Dergâhı'nda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahya_Efendi_Tekkesi) toprağa verilmiştir.

Bestekâr [Nazife Güran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazife_G%C3%BCran)'ın dedesidir.

## Değerlendirme

Sadaretine kadar memuriyet hayatı muvaffakiyetle geçen Hüseyin Hilmi Paşa iki sadaretinde de muvaffak olamamış ancak orta derecede bir sadrazam olarak kalmıştır. Kendisi iyi ahlaklı, güler yüzlü ve ağırbaşlı idi. [Sultan Mehmed Reşad](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed) sadrazamları içinde en ziyade Hüseyin Hilmi Paşa'yı sevmiş, [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) de kendine güvenmiştir.[^2]

## Dış bağlantılar

- Buz, Ayhan (2009) " Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5
- Danișmend, İsmail Hâmi (1971),*Osmanlı Devlet Erkâni*, İstanbul: Türkiye Yayınevi
- Kuneralp, Sinan (1999) *Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber*, İstanbul:ISIS Press, ISBN 9784281181.
- İnal, İbnülemin Mehmet Kemal, (1964) *Son Sadrazamlar 4 cilt*, Ankara: Millî Eğitim Basimevi, (Dergah Yayinevi 2002) (Google books [http://books.google.co.uk/books?id=k0kBAAAAMAAJ](http://books.google.co.uk/books?id=k0kBAAAAMAAJ),
- Tektaş, Nazim (2002), *Sadrâzamlar Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı*, İstanbul:Çatı Yayınevi (Google books: [http://books.google.co.uk/books?id=1UppAAAAMAAJ&](http://books.google.co.uk/books?id=1UppAAAAMAAJ&)

[^1]: Uzunçarşılı, İsmail H. Kütahya Şehri, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, s, 247
[^2]: Uzunçarşılı, İsmail H. Kütahya Şehri, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, s, 247, 248