# Grigori Potyomkin

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Grigori_Potyomkin
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Grigori Potyomkin, https://tr.wikipedia.org/wiki/Grigori_Potyomkin (CC-BY-SA-4.0)

![General Grigori Potyomkin](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1c/Princepotemkin.jpg)
*General Grigori Potyomkin (After Johann Baptist von Lampi the Elder, public-domain)*

**Grigori Aleksandroviç Potyomkin** ([Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): Григо́рий Алекса́ндрович Потёмкин) (13 Eylül 1739 –5 Ekim 1791 [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)daki yayılmacı siyasetinin mimarlarından biri olan bir [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) generali, devlet adamı ve [Çariçe II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina)'nın sevgilisidir. Hayatını [Çariçe II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina)'yla birlikte [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ni parçalayarak [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın egemenliği altında başkenti [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da bulunan yeni bir [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kurma hayaline adamıştır.

Grigori Potyomkin 13 Eylül 1739 tarihinde [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın batısındaki [Smolensk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Smolensk) kenti yakınında alt rütbeli bir subayın oğlu olarak dünyaya geldi. [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova) Üniversitesi'nde öğrenim gördü. Sarayın muhafız alayına katıldı. 1762 yılında muhafız alayından bir grubun Rus çarı III. Petro'yu tahttan indirerek yerine karısı [II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina)'yı tahta çıkarması olayına katıldı. 1774 yılından sonra Potyomkin çariçenin sevgilisi oldu ve sınırsız miktarda para ve siyasi güce sahip oldu. Çariçe Potyomkin'i 1784 yılında Rus ordusunun komutanlığına getirdi.

[II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina) ve Potyomkin'in hayali [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'yı [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)a ve [Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya)'ya hükmeden büyük bir imparatorluk haline getirmekti. [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nu Rusya'nın egemenliği altında yeniden canlandırmak ve [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'u bu imparatorluğa başkent yapmak istiyorlardı. Bu amaçla [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ı parçalayarak [Prusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prusya) ve [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya) arasında paylaştılar. Ayrıca 1774 yılındaki [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)yla [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nden bağımsız hale gelen [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın bir parçası haline getirmeğe karar verdiler. Bu amaçla 1783 yılında [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı resmen Rus topraklarına kattılar. Potyomkin [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın Kırım Prensi oldu. [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'da Herson, Nikolayev, Akyar, and Yekaterinoslav gibi yeni Rus kasabaları kurdu. 1787 yılında [Çariçe II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina) [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a gösterişli bir ziyarette bulundu. Amaç [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ni sindirmek ve [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın kalıcı bir parçası haline getirmekti.

![Potyomkin'in gömülü olduğu Herson kentindeki Katerina Katedrali](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Ukraine_Cherson_2St.-Ekater.jpg/1280px-Ukraine_Cherson_2St.-Ekater.jpg)
*Potyomkin'in gömülü olduğu Herson kentindeki Katerina Katedrali (Sven Teschke, CC-BY-SA-3.0)*

Osmanlılar bu gelişmeleri [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)na aykırı bularak [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya savaş açtılar. [1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1787-1792_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1) 5 yıl sürdü. Potemkin 1790 yılından itibaren savaşı bugünkü [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya)'nın kuzeydoğusunda bulunan Yaş şehrinde kurduğu çok gösterişli karargahından yönetti. 1791 yılında çariçenin yeni sevgilisi Platon Zubov'u bertaraf etmek için kıskancından [Sankt-Peterburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sankt-Peterburg)'a geri döndü. Ancak çariçe Potyomkin'in Yaş'a geri dönerek [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)larla barış müzakereleri yapmasını istiyordu. Yola çıktıktan sonra 5 Ekim 1791 tarihinde Yaş kentine 65 km uzaklıkta yüksek ateş ve hazımsızlıktan öldü. [Çariçe II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina) Potyomkin'i kendi kurduğu Herson kentinde inşa ettirdiği Katerina katedraline gömdürdü. Ayrıca Potyomkin, [Pyotr Potyomkin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pyotr_Potyomkin) ile uzak akrabadır.

Potyomkin'in ölümünden 1 yıl sonra [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'yla [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Potyomkin'in karargahının bulunduğu Yaş kentinde [Yaş Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C5%9F_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)nı imzaladılar. Bu antlaşmayla [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) mecburen [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya bırakmaya razı oldu.

## Potyomkin Zırhlısı

Potemkin'in kurduğu Nikolayev şehrindeki tersanede 1904 yılında inşa edilen bir zırhlı savaş gemisine Grigori Potyomkin'in adı verildi. 1905 yılında bu geminin tayfaları arasında çıkan ayaklanma [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'daki 1917 [Bolşevik İhtilali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekim_Devrimi)ne öncülük etti. 1925 yılında [SSCB](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'de bu olayı konu olan [*Potemkin Zırhlısı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Potemkin_Z%C4%B1rhl%C4%B1s%C4%B1_%28film%29) adında sessiz bir propaganda filmi yapıldı.

## Çariçe II. Katerina İle İlişkisi

[^1] Grigori Potyomkin Rusya devlet yönetiminde 1774-1791 yılları arasında güçlü bir siyasi figür olarak kendisini göstermiştir. Orlov ailesi onu Çariçeye tanıtmıştı. Aynı zamanda [Grigori Orlov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grigori_Orlov), Katerina'nın eski sevgililerindendir. Çariçe Katerina'nın yaşamı boyunca birçok sevgilisi olmuştur fakat Potyomkin, ona en yakın olan kişidir. Potyomkin Katerina'nın danışmanı, başkomutanı, imparatorluğun yarısının yöneticisi ve hükümdar naibi idi. Aynı zamanda şehirlerin, limanların, sarayların, orduların ve donanmaların kurucusuydu. 1762 yılında Katerina'yı tahta geçiren darbenin destekçilerindendi. Katerina daha sonra yüzbaşını terfi ettirerek ona on bin ruble vermiştir.

[Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Puga%C3%A7ov_%C4%B0syan%C4%B1), Potyomkin'i 1763 yılında kilisenin mali ve idari işleriyle ilgilenen Kutsal Sinod proküratörlüğüne atamıştır. 1767'de Atlı Muhafız Alayı üst komuta heyetine dahil edildi ve 1768'de saray mabeyncisi unvanını aldı. Potyomkin Ocak 1774'te Aleksandr Nevski Manastırı'na kapandığında Katerina, Potyomkin'in yeteneklerinden faydalanılabileceğini düşünerek, onun manastır yemini etmesini engellemiştir. Katerina ile sevgili olduktan sonra, daha önce hayatında birçok erkek bulunmuş Katerina'nın hayatını kıskançlıkları ile zorlaştırdı. Katerina 21 Şubat 1774'te odasına kapanarak, "Samimi bir itiraf" adlı mektubunda geçmişte yaşadığı ilişkileri kaleme almıştır. Bu mektup ile sevgilisinden af dilemiştir. Bu mektubu okuduktan sonra Potyomkin, çariçenin eski sevgilisi Vasilçikov'un yerine başyaverliğe getirilmeyi talep ettiğinde bu talep Katerina tarafından kabul edilmiştir. Potyomkin, çariçenin ona sıradan bir gözde gibi davranmasını reddediyordu ve bitmek bilmeyen tartışmalar çıkartıyordu. Mektuplaşmalarından anlaşıldığı üzere ikisi de birbirlerine gönülden bağlıydılar. Grigori Potyomkin ve Katerina'nın on beş yıl süren ilişkilerinde evlendikleri iddia edilmiştir ancak bu kesin olarak kanıtlanamamıştır. Bu iddianın ortaya atılmasında birçok neden etkili olmuştur; çariçe Potyomkin'e gönderdiği mektuplarda ona, "sevgili karın" imzasıyla "sevgili kocam, müşfik eşim" şeklinde hitap etmiştir.

1774 yılında Osmanlı Devleti ile savaşın sürdüğü ve [Pugaçov İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Puga%C3%A7ov_%C4%B0syan%C4%B1)nın yaşandığı sıralarda Potyomkin sarayda Katerina'ya yardımcı olmuştur. 13 Ocak 1776 tarihinde Katerina, Viyana'daki elçisine yazarak Potyomkin'e [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) prensi unvanı verilmesi talebini imparator [II. Joseph (Kutsal Roma imparatoru)](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Joseph_%28Kutsal_Roma_imparatoru%29)'e iletmesini istemiştir. Bu görev Mart 1776'da Potyomkin'e verilmiştir. Potyomkin'e "Huzurlu Altesleri" ve "Prens" şeklinde hitap edilmeye başlanmıştı.

[^1]: Massie, Robert K., Çariçe Katerina. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Nisan 2020, s. 465-494.