# Girit İsyanı (1866-1869)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%C4%B0syan%C4%B1_(1866-1869)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Girit İsyanı (1866-1869), https://tr.wikipedia.org/wiki/Girit_%C4%B0syan%C4%B1_%281866-1869%29 (CC-BY-SA-4.0)

![1861'de Girit'te Hristiyanların (mavi) ve Müslümanların (kırmızı) dağılımını gösteren harita.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Crete_-_ethnic_map%2C_1861.jpg/1280px-Crete_-_ethnic_map%2C_1861.jpg)
*1861'de Girit'te Hristiyanların (mavi) ve Müslümanların (kırmızı) dağılımını gösteren harita. (Guillaume Lejean, public-domain)*

**Girit İsyanı** ([Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca): Κρητική Επανάσταση του 1866), [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'te [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yönetimine karşı 1832'de [Yunan Bağımsızlık Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1) ile 1898'de otonom [Girit Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_Devleti)'nin kurulması arasında Girit isyanları arasında üçüncü ve en büyük üç yıllık bir ayaklanma.

## Geçmiş

1821'de başlayan [Yunan İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1) [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'e de sıçramış ve köylerdeki gayri Müslimler ayaklanmıştı. Ayaklanmanın bastırılması için [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) valisi [Mehmed Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Pa%C5%9Fa) görevlendirildi. 1830'da [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit), [Yunanistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na bağlanmadığı için tekrar ayaklandılar. 1831 yılında [Mehmed Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Pa%C5%9Fa) isyanı tekrar bastırdı. 1840 yılında [Mehmed Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın ada üzerindeki hakları elinden alındıktan sonra 1841'da [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) gayri Müslimleri tekrar ayaklandı. İsyan tekrar büyük çaba sarfedilmeden bastırıldı.

## İsyan

Yedi adanın 1864'te [Yunanistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na verilmesiyle bu durum [Yunanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar)ın "Büyük Yunanistan" hayalini kamçıladı ve [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) halkını isyana teşvik ettiler. [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)li gayri Müslimler 1866'da ekonomik ve idari talepler ileri sürerek ilk defa büyük bir isyan başlattılar.[^1] Bir hükûmet kurarak 2 Eylül 1866'da adayı [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'la birleştirdiklerini ilan ettiler. [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) adaya muhtariyet verilmesini veya [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'a bırakılmasını önerdiler. [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'nın adaya uluslararası bir komisyon gönderilmesi önerisi [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere) ve [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya)'nın karşı çıkmasıyla başarısız oldu.

Osmanlı padişahı [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz) 2 Ekim 1867'de adaya [Mehmed Emin Âli Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Emin_%C3%82l%C3%AE_Pa%C5%9Fa)'yı göndererek adanın gayri Müslim halkının durumunu iyileştirici nizamname yayınlattırdı. Genel af ilan edilerek birkaç yıl için vergiden muaf tutuldular ve diğer istekleri de kabul edilerek askerlik bedelinden de muaf tutuldular. Ancak yine de adada sorun çözülemedi. [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'ın silahlanmaya başlaması [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin tepkisini çekti ve iki ülke savaşın eşiğine geldi. Bu durum karşısında büyük devletler [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te bir konferans düzenleyerek [Yunanistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na şiddetli bir ihtarname gönderdiler. Yunanistan böylece Osmanlı'nın teklifini kabul etmek zorunda kaldı. Osmanlı Devleti yeni bir nizamname yayınlayarak [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'te yeni idari yapılanmalara ve din ve mezhebe göre idarecilerin tayin edilmesine karar verildi. İsyan bu şekilde sona ermiş olsa da huzursuzluklar son bulmadı.

[^1]: Cemal Tukin, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 14, sayfa: 89