# Girayr

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Girayr
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Girayr, https://tr.wikipedia.org/wiki/Girayr (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/MedznZhirair.jpg/1280px-MedznZhirair.jpg)
* (Yeritasard Hayastan (Life time: 1910), public-domain)*

- **Doğum adı:** Harutiun-Mardiros Boyacıyan
- **Doğum tarihi:** 1856
- **Doğum yeri:** Saimbeyli, Adana Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Yozgat, Ankara Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu
- **Bağlılığı:** Sosyal Demokrat Hınçak Partisi
- **Hizmet yılları:** 1880ler—1894
- **Savaşları:** Ermeni Ulusal Hareketi

**Girayr** (*Jirair* veya *Zhirair* olarak da yazılır), asıl adı **Harutiun-Mardiros Boyacıyan** (Ժիրայր, Յարութիւն-Մարտիրոս Պօյաճեան; 1856 - 24 Mart 1894), [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) [fedai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fedailer) lideri ve [Sosyal Demokrat Hınçak Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyal_Demokrat_H%C4%B1n%C3%A7ak_Partisi) üyesidir. Fedai lideri [Hamparsum Boyacıyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamparsum_Boyac%C4%B1yan)'ın ağabeyidir.[^1]

## Hayatı

Harutyun-Mardiros Boyacıyan, [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya) bölgesindeki [Saimbeyli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saimbeyli) kasabasında doğdu. Her ikisi de [Ermeni Ulusal Hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Ulusal_Hareketi)'ne katılan [Hampartsum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamparsum_Boyac%C4%B1yan) (daha sonra Medzn Murad olarak anılacaktır) adında küçük bir erkek kardeşi ve Haykanush adında bir kız kardeşi vardı. Hacın'da Vartanyan Okulu'nda okudu ve ardından 1872'den 1874'e kadar [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da eğitimine devam etti.[^2] Daha sonra Saimbeyli'ye dönerek öğretmenlik yaptı. 1875'ten 1889'a kadar, çağdaş devrimci fikirlere maruz kaldığı [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda yaşadı.[^3] 1890'da Saimbeyli'ye döndü ve burada Surp Toros kilisesine bağlı okulun müdürü oldu. Aynı yıl Girayr ve iki arkadaşı, [Sosyal Demokrat Hınçak Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyal_Demokrat_H%C4%B1n%C3%A7ak_Partisi)'nin şubesini kurdu.[^4] Girayr'ın kardeşi Hampartsum, İstanbul'da [Kum Kapu gösterisini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumkap%C4%B1_g%C3%B6sterileri) organize ettikten sonra, Türk yetkililer onu tutuklamaya karar verdi.[^5] Girayr memleketinden kaçtı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun [Dörtyol](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6rtyol), [Antep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaziantep), [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) ve Pingian dahil olmak üzere çeşitli Ermeni topluluklarında yaşadı ve öğretmenlik yaptı.[^6] 1891'de Girayr ve kardeşi Hampartsum, devrimci faaliyetlerinden dolayı *gıyaben* sırasıyla 12 ve 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.[^7]

Girayr, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun ezilen halkları arasında dayanışmayı savundu ve Kürt ve Türk devrimci aktivistlerle temas kurdu. Girayr, devrimci faaliyetleri için bir fedai grubu kurdu. "Büyük Girayr" (*Medzn Girayr*) olarak tanındı, esas olarak Kilikya ve [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) bölgelerinde faaliyet göstermiştir.[^8] 1892'de [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in mutlakiyetçi yönetimine karşı gazeteler hazırladı ve dağıttı. Ekim 1893'te Girayr, Hınçak aktivistlerine [Yozgat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yozgat)'ta bir gösteri düzenlemelerini emretti ve bu gösteri, kasabanın Türk ve Ermeni nüfusu arasında şiddetli çatışmalarla sonuçlandı. 1894'te Osmanlı yetkilileri gösteriye misilleme olarak 850 Ermeni'yi tutukladıktan sonra Girayr teslim olmayı kabul etti, ardından Yozgat'ta yargılandı ve asıldı.[^9]

[^1]: History of S. D. Hunchakian party, ed. by A. Gidour, Vol. A, Beirut, 1962, p. 103
[^2]: Biography. <http://www.anunner.com/name/biography/%D4%BA%D4%BB%D5%90%D4%B1%D5%85%D5%90,__%D5%80%D4%B1%D5%90%D5%88%D5%92%D4%B9%D5%85%D5%88%D5%92%D5%86_%D5%8A%D5%88%D5%85%D4%B1%D5%83%D5%85%D4%B1%D5%86_-_%D5%84%D4%B1%D5%90%D5%8F%D4%BB%D5%90%D5%88%D5%8D>
[^3]: Zhirair, by H. Poghosian//Herald of the Social Sciences, 1989 . <http://lraber.asj-oa.am/3866/1/1989-10%2830%29.pdf>
[^4]: History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 96.
[^5]: History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 96.
[^6]: Zhirair, by H. Poghosian//Herald of the Social Sciences, 1989 . <http://lraber.asj-oa.am/3866/1/1989-10%2830%29.pdf>
[^7]: History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 97.
[^8]: Zhirair, by H. Poghosian//Herald of the Social Sciences, 1989 . <http://lraber.asj-oa.am/3866/1/1989-10%2830%29.pdf>
[^9]: Dr. Y. Jerejian, Martyrs on Bloody Path, p. 81.