Girayr

Girayr (Jirair veya Zhirair olarak da yazılır), asıl adı Harutiun-Mardiros Boyacıyan (Ժիրայր, Յարութիւն-Մարտիրոս Պօյաճեան; 1856 - 24 Mart 1894), Ermeni fedai lideri ve Sosyal Demokrat Hınçak Partisi üyesidir. Fedai lideri Hamparsum Boyacıyan'ın ağabeyidir.^{[1]History of S. D. Hunchakian party, ed. by A. Gidour, Vol. A, Beirut, 1962, p. 103}

Hayatı

Harutyun-Mardiros Boyacıyan, Kilikya bölgesindeki Saimbeyli kasabasında doğdu. Her ikisi de Ermeni Ulusal Hareketi'ne katılan Hampartsum (daha sonra Medzn Murad olarak anılacaktır) adında küçük bir erkek kardeşi ve Haykanush adında bir kız kardeşi vardı. Hacın'da Vartanyan Okulu'nda okudu ve ardından 1872'den 1874'e kadar İstanbul'da eğitimine devam etti.^{[2]Biography.} Daha sonra Saimbeyli'ye dönerek öğretmenlik yaptı. 1875'ten 1889'a kadar, çağdaş devrimci fikirlere maruz kaldığı Rus İmparatorluğu'nda yaşadı.^{[3]Zhirair, by H. Poghosian//Herald of the Social Sciences, 1989 .} 1890'da Saimbeyli'ye döndü ve burada Surp Toros kilisesine bağlı okulun müdürü oldu. Aynı yıl Girayr ve iki arkadaşı, Sosyal Demokrat Hınçak Partisi'nin şubesini kurdu.^{[4]History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 96.} Girayr'ın kardeşi Hampartsum, İstanbul'da Kum Kapu gösterisini organize ettikten sonra, Türk yetkililer onu tutuklamaya karar verdi.^{[4]History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 96.} Girayr memleketinden kaçtı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun Dörtyol, Antep, Adana ve Pingian dahil olmak üzere çeşitli Ermeni topluluklarında yaşadı ve öğretmenlik yaptı.^{[3]Zhirair, by H. Poghosian//Herald of the Social Sciences, 1989 .} 1891'de Girayr ve kardeşi Hampartsum, devrimci faaliyetlerinden dolayı gıyaben sırasıyla 12 ve 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.^{[5]History of S. D. Hunchakian party, Vol. A, p. 97.}

Girayr, Osmanlı İmparatorluğu'nun ezilen halkları arasında dayanışmayı savundu ve Kürt ve Türk devrimci aktivistlerle temas kurdu. Girayr, devrimci faaliyetleri için bir fedai grubu kurdu. "Büyük Girayr" (Medzn Girayr) olarak tanındı, esas olarak Kilikya ve Sivas bölgelerinde faaliyet göstermiştir.^{[3]Zhirair, by H. Poghosian//Herald of the Social Sciences, 1989 .} 1892'de II. Abdülhamid'in mutlakiyetçi yönetimine karşı gazeteler hazırladı ve dağıttı. Ekim 1893'te Girayr, Hınçak aktivistlerine Yozgat'ta bir gösteri düzenlemelerini emretti ve bu gösteri, kasabanın Türk ve Ermeni nüfusu arasında şiddetli çatışmalarla sonuçlandı. 1894'te Osmanlı yetkilileri gösteriye misilleme olarak 850 Ermeni'yi tutukladıktan sonra Girayr teslim olmayı kabul etti, ardından Yozgat'ta yargılandı ve asıldı.^{[6]Dr. Y. Jerejian, Martyrs on Bloody Path, p. 81.}