# Giray Hanedanı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Giray_Hanedan%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Giray Hanedanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Giray_Hanedan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3e/Crimean_Tatar_tamga_icon_%28blue_and_gold%29.png)
* (Alex Tora or Alex K in Ukranian and Japanese wiki, public-domain)*

- **Soyad:** Giray Hanedanı
- **Yerli isim:** Âl-i Cengiz
- **Yerli isim dil:** Tatarca
- **Mülk:** Kırım Hanlığı
- **Ülke:** 30px Kırım
- **Unvanlar:** Han
- **Kuruluş:** 1441
- **Kurucu:** I. Hacı Giray
- **Son hükümdar:** Şahin Giray
- **Yıkılış:** 1783
- **Milliyet:** Tatar

**Giray Hanedanı** (Geraylar) ya da **Âl-i Cengiz**, Kırım hanlarının mensubu bulunduğu hanedanın adı (15-18 yüzyıl). 'Cengiz Han'ın soyundan gelen Giray Hanedanı'nın kurucusu olarak 1449 tarihi temel alınır ve kurucusu [I. Hacı Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Hac%C4%B1_Giray) Han kabul edilir. Cengiz Han geleneğinden gelen [Altın Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) Hanlığının, [Kazan Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) olarak bölünmesi üzerine, 'Giraylar' tarih sahnesine çıkar. Giraylar'dan seçilen hükümdar 'Han' unvanını taşır. Hanlığın merkezi bu gün Ukrayna sınırları içerisinde kalan, Kırım'ın [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m) şehridir. Bahçesaray'da bulunan ve günümüze kadar korunabilen [Hansaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hansaray) hanların yönetim merkezidir. Hanedanda, Han'dan sonra tahta geçecek veliaht [Kalgay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalgay) unvanına sahiptir.

[I. Mengli Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mengli_Giray) döneminde [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 'na bağlanır. Sahip Giray Hanlığın baş kentini [Eski Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_K%C4%B1r%C4%B1m) şehrinden [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m)'a taşır.

Giray hanedana mensup hanlardan sonra hükümdarlığı üstlenecek 'Kalgay'ın kim olacağı, Kırım'da [Mirza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirza) adı verilen (Şirin, Barın, Кıpçak, Argın) gibi diğer 'soylu' ailelerin temsilcileri tarafından seçilir. Kalgay adaylarına [Nureddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nureddin) adı verilirdi. 'Mirzalar' adı verilen bu ailelerin mensubu beyler, Kırım'daki iktidarın 'Hanla' birlikte diğer unsurlarıdır.

## Osmanlı Dönemi

Osmanlı diplomasi geleneğine göre Giray Hanedanı üyeleri, [Osmanlı Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Hanedan%C4%B1) mensuplarının ardından [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hiyerarşisinde ikinci sırada yer alırdı.

"Eğer [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma) ve [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) üç önemli emperyal değerin ikisini temsil ediyorsa, üçüncüsü [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) soyudur... Eğer Osmanlı büyüdüyse, bunda Cengiz soylu Giraylar'ı mirasının etkisi büyüktür" ([Sebag Montefiore](https://turkipedia.org/tr/wiki/Simon_Sebag_Montefiore) *Prince of Princes: The Life of Potemkin*. London, 2000).

15. ve 16. yüzyılda Osmanlı diplomasisina göre protokolde Giray Han Osmanlı Sultanı'nın ardından gelmekteydi ve [Vezir-i Azam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)'dan bir üst seviyedeydi. [Semiz Mehmet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed_Giray)'ın, isyanından sonra protokoldeki seviyesi Vezir-i Azam seviyesine düşürüldü.

## Osmanlı Diplomasisi ve Giraylar

Kırım Han'ı İstanbul'a geldiğinde kendisine görkemli törenler yapılır. Osmanlı Hakanı, üç adım öne çıkarak kendisini karşılar. Kırım Hanı, iki tuğ, iki sancak ve yedi kat mehter sahibidir. Kırım ordusu, Osmanlı ordusuna katıldığında da, top ve tüfek atışlarıyla karşılanır. [Rumeli Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_%28eyalet%29) bütün maiyetiyle karşılamaya çıkar; Ordugâhın girişinden itibaren bütün rikab-ı hümâyun ağaları, at üstündeki Hanın sağ ve solunda yaya olarak yürürler.

Osmanlı Hakanının oturduğu [Otağ-ı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ota%C4%9F-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'a yaklaşınca vezirler karşılar ve Otağa götürürler. Kırım Hanı atından iner; Vezir-i âzam, Hanın koltuğuna girerek huzur-u hümâyuna çıkarır. Osmanlı Hakanı, "Hoş geldin Han kardeş" diyerek iltifat eder. Bütün bunlar sadece Kırım Hanı için uygulanan en yüksek protokoldür.[Kırım ve Kırımlılar](http://www.turizm.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF8C37C091247A04E640AD8693A9A0DB2D&Vurgulanacak=) Kültür ve Turizm Bakanlığı,'Kırım ve Kırımlılar' maddesi.

## Hanedanın Düşüşü

Kırım'ın Ruslar tarafından ilhak edilmesi üzerine Giray Hanedanı mensupları Türkiye'ye göç etti. Bazıları Avrupa'ya yerleşti. Son han, [Şahin Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahin_Giray)'ın büyük oğlu ve büyük kızı ise Bursa ve Istanbul'a yerleşti. Hanedan Kırım Hanlığının 1783 yılında sona ermesi ile son han [Şahin Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahin_Giray) ile iktidarını tamamladı.

## Ayrıca bakınız

- [Keraitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keraitler)
- [Karaylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaylar)