# Gence Kuşatması (1606)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_(1606)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Gence Kuşatması (1606), https://tr.wikipedia.org/wiki/Gence_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281606%29 (CC-BY-SA-4.0)

- **Çatışma:** Gence Kuşatması
- **Parçası:** 1603-1618 Osmanlı-Safevî Savaşı
- **Tarih:** Nisan-5 Temmuz 1606
- **Yer:** Gence, Azerbaycan
- **Sebep:** Safevi Devleti'nin kaybettiği toprakları geri almak istemesi
- **Sonuç:** Kesin Safevi zaferi
- **Coğrafi değişiklikler:** Gence İran'ın eline geçti, İran ordusu Şirvan'ın önemli bölümünü geri aldı
- **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Safevîler
- **Komutan:** Mehmed Paşa; Şah Abbas
- **Güç:** 3.000; ~100.000
- **Kayıp:** 2.500 ölü; 500 esir; Belirsiz

**Gence Kuşatması**, [1603-1612 Osmanlı-Safevi Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281603-1618%29)'nda bir evre. Kuşatma Safevi ordusunun başarısıyla ve [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'nin 18 yıl sonra tekrar [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) idaresine geçmesiyle sonuçlanmıştır.

## Kuşatma öncesi gelişmeler

[Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas), Osmanlıların [1578-1590 Osmanlı-Safevî Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281578-1590%29) sonucunda ele geçirdikleri toprakları geri almak üzere 1603'te başlattığı tarruzda önemli başarılar kazanmış; 1603'te [Nihavend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nihavend) ve [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281603%29)'in ardından tüm Batı İran'ı zaptetmiş, 1604 yılında ise uzun bir kuşatmanın sonucunda [Revan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Revan_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281603-1604%29)'ı da yeniden ülkesine katmıştı.

Bir taraftan [Avusturya'yla uzun süredir savaşan](https://turkipedia.org/tr/wiki/1593-1606_Osmanl%C4%B1-Avusturya_Sava%C5%9F%C4%B1) bir taraftan da [Celali isyanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2l%C3%AE_isyanlar%C4%B1)yla boğuşan Osmanlı Devleti 1603 yılındaki [taht değişikliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed)nin de etkisiyle doğu sınırındaki bu ani gelişmelere süratle mukabele edemedi. 1604 yılında *şark serdar* (doğu orduları komutanı) olarak atanan [Cığalazade Sinan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Sinan_Pa%C5%9Fa)'nın İran üzerine seferi sonuçsuz kaldığı gibi, 1605 yılında da Sinan Paşa'nın komutasındaki Türk ordusu [Urmiye Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urmiye_Muharebesi)'nde büyük bir yenilgiye uğramıştı.

Bu büyük yenilgi sonrasında Osmanlı komuta kademesindeki sarsıntılar ve 1607 yılına dek [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) ile [Güneydoğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCneydo%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'yu etkileyen [Canboladoğlu Ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canbolado%C4%9Flu_Ayaklanmas%C4%B1)'nın çıkmasıyla Güney [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'daki son Osmanlı birlikleri de yardımsız kalmış, [Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas) da 1606'da [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'daki eski egemenliğini kurmak için ordusuyla bu bölgelere yönelmişti.

## Kuşatma

![1804 tarihli Şirvan haritası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Gegeichnet_von_I.C.M._Reinecke._Schirwan._1804.jpg/1280px-Gegeichnet_von_I.C.M._Reinecke._Schirwan._1804.jpg)
*1804 tarihli Şirvan haritası (Johann Christoph Matthias Reinecke, public-domain)*

Osmanlı ordusu tehdidini bertaraf eden [Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas) [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'yi kuşatmaya Nisan gibi elverişli bir dönemde başladı. Gence'de yaklaşık 5.000 kişilik Osmanlı garnizonu eski [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz) muhafızı Mehmed Paşa'nın komutasındaydı.

Teslim olma teklifinin reddedilmesi üzerine İran ordusu ateşe başladı. Bir taraftan [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) topçuları kesintisiz bir bombardıman sürdürürken, [lağımcılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/La%C4%9F%C4%B1mc%C4%B1_Oca%C4%9F%C4%B1)da iki ayda burçların altını boşalttılar. Kale çevresindeki hendeği aşarak ana duvarlardan birinin altına ulaşan ve duvarın tam altına yerleştirdikleri tomrukları ateşe veren lağımcılar bu duvarı çökertmeyi başardılar.

4 Temmuz'da İran ordusu genel bir tarruza geçti. Göğüs göğüse çarpışmalarda Türk birlikleri İran ordusuna kayda değer bir zayiat verdirmelerine karşın 2.500 kayıp direnç gücünü kırdı. Nihayet, Gence Beylerbeyi Mehmed Paşa teslim oldu ve İran ordusu kaleye hakim oldu. İran ordusu Türk birlikleriyle işbirliği yapan yaklaşık 2.500 İranlı sivili de öldürdü. Esir düşen Mehmed Paşa [Mazenderan](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2zenderan)'daki bir hapishaneye gönderildi ve sonrasında oradaki halka teslim edildi. Mazenderan'ın öndegelen şahsiyetlerinden Rüstem Sultan'ı öldürmüş bulunan Mehmed Paşa halk tarafından idam edildi.[^1]

## Kuşatma sonrası gelişmeler

### Osmanlı Devleti'nin sonuçsuz seferi

![I. Ahmed](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4b/Sultan_I._Ahmet.jpg)
*I. Ahmed (public-domain)*

İran ordusunun [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'yi almasıyla [Karabağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaba%C4%9F)'daki Osmanlı egemenliği de sona erdi. Bölgenin idaresi [Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas) tarafından Muhammed Han Ziyadoğlu Kaçar'a verildi. [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'nin düşmesi [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan)'daki son kuvvetli garnizonu olan [Şamahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamah%C4%B1)'yı da tehlikeye attı.

Bu dönemde [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bir yandan [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile 13 yıldır sürdürdüğü savaşı sonlandırmak için [Zitvatorok Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zitvatorok_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla sonuçlanan müzakereleri sürdürüyor, bir yandan da İran üzerine yeni sefer planlıyordu. Sadrazam [Sokolluzade Lala Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sokolluz%C3%A2de_Lala_Mehmed_Pa%C5%9Fa) Avusturya cephesi kapanmadan İran üzerine sefer açılmasına karşı çıkarken [Derviş Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C5%9Fnak_Dervi%C5%9F_Mehmed_Pa%C5%9Fa) padişah [I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed)'i etkileyerek Mehmed Paşa'nın doğu orduları komutanlığına atanmasını sağladı. Üzüntüden felç geçiren Lala Mehmed Paşa 21 Haziran 1606 tarihinde öldü. Sadrazam olarak atanan Derviş Mehmed Paşa ise İran cephesine gidecek ordunun komutasını almaktan imtina etti. Sefer dönemi için 1604 yılındaki gibi geç kalınmış olması nedeniyle padişah [I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed) 1607 yılında İran üzerine yürünmesini savunduysa da [Şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) [Sunullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sunullah_Efendi) ordunun sefere çıkarak celalileri de cezalandırıp [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'te kışlaması ve 1607 baharında İran'a taarruz etmesi hususunda padişahı ikna etti.

[Deli Ferhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_Ferhat_Pa%C5%9Fa) komutasındaki ordu 11 Haziran 1606 tarihinde [Üsküdar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Csk%C3%BCdar)'dan harekete geçti. Orduda 10.000 [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri), sarayın muhafızlarından da oluşan altı bölük asker, topçular, cebeciler ile [Karaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaman) ve [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) eyalet askerleri bulunuyordu. [Deli Ferhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_Ferhat_Pa%C5%9Fa) bu ordunun komutasında başarı gösteremedi. [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) yolunda [sipahi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sipahi)lerin isyanını yatıştıramadığı gibi [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'da askerlerin halkta memnuniyetsizliğe yolaçan eylemlerini de engelleyemedi.

Ferhat Paşa'nın Celali isyanlarını bastırmak için yöneldiği [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n) ve [Saruhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saruhan_Sanca%C4%9F%C4%B1) yörelerine halka büyük eziyetler yapması ve buranın halkından büyük grupların bu zulmün şikayetini [Dîvân-ı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun)'a iletmek için İstanbul sokaklarını doldurması I. Ahmed'i etkiledi.[^2] Bunun sonucunda 9 Aralık 1606'da Sadrazam [Derviş Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C5%9Fnak_Dervi%C5%9F_Mehmed_Pa%C5%9Fa) idam edildi.

Bu sırada yürüyüşünü sürdüren ordu ise bu sefer [Kara Said](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Said) liderliğindeki asilerle mücadeleden yorgun dönen sipahilerin arzusuyla dinlenmek üzere [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'ya yöneldi. [Kalenderoğlu Ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalendero%C4%9Flu_Ayaklanmas%C4%B1)'nın ordunun gerisini tehdit ettiği bir dönemde, sipahilerin bir kez daha ulufe için başlattıkları isyanı bastıramayan [Deli Ferhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deli_Ferhat_Pa%C5%9Fa), sipahileri [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a geri gönderdi. Ordunun dağılma aşamasına gelmesi nedeniyle görevinden azledilen Ferhat Paşa [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'da üzüntüsünden öldü.

### Diplomasi çabaları

Bu sırada [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da hapis tutulan [Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Kralı I. Simon'un eşi [Gülçehre Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCl%C3%A7ehre_Han%C4%B1m) Sultan [I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed)'in büyükannesi [Safiye Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiye_Sultan)'ın özel elçisi olarak [Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas)'ın teyzesi [Zeyneb Begüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeyneb_Beg%C3%BCm) ile görüşmek üzere Safevi sarayına geldi. Barış teklifine karşılık [Zeyneb Begüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeyneb_Beg%C3%BCm), Osmanlıların 1590 yılında topraklarına kattıkları tüm bölgelerin terki koşuluyla barış yapılabileceğini bildirdi.

9 Ekim 1606 tarihinde [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'dan yola çıkan Gülçehre Hanım [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a ulaştıktan sonra bu defa Safevi sarayı Şubat 1607 tarihinde Rumlu Mehmed Bey'i [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a elçi olarak yolladıysa da müzakerelerden sonuç alınamadı.

### Askeri harekat

Bu çabalar sürerken [Şah Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas) gerek Osmanlı Devleti'nin müzakere kozlarını elinden almak gerek çoktandır planladığı [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan)'ın zaptını tamamlamak üzere 1607 Ocak ayında bölgenin merkezi [Şamahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamah%C4%B1)'ya yürüdü ve kaleyi kuşattı.

[Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ise [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'yu kasıp kavuran Celali isyanlarını bastırmadıkça [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) üzerine yürünemeyeceğine kanaat getirdi ve isyancıları ezme konusunda kararlı olan [Kuyucu Murat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuyucu_Murad_Pa%C5%9Fa) 11 Aralık 1606 tarihinde sadrazamlığa tayin edildi. Murat Paşa 1607-1609 yılları arasında üç yıl bu isyanlarla uğraştı ve nihayet 1610 yılında [İran'a karşı sefer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz_Seferi_%281610%29)e çıkabildi.

## Dış bağlantılar

- [Zieneb Hatamzad, "Foreign Policy of the Safavid Empire During Shah Abbas I", Life Science Journal (2013), 10(8s)](http://www.lifesciencesite.com/lsj/life1008s/067_17307life1008s_405_407.pdf)
- [İran tarihinde 1606](http://fouman.com/history/Iranian_History_1606.html)
- [Özer Küpeli, "Osmanlı-Safevi Münasebetleri (1612-1639), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir (2009)](http://acikerisim.ikc.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11469/49/%D6zer_K%FCpeli_Osmanl%20-Safevi%20M%FCnasebetleri%20(1612-1639).pdf?sequence=1)
- Kaveh Farrokh "Iran at War:1500-1988", Osprey Publishing, 20 Dec 2011

[^1]: Kaveh Farrokh "Iran at War:1500-1988", Osprey Publishing, 20 Dec 2011, s. 58.
[^2]: Sakaoğlu, Necdet (1999), Bu Mülkün Sultanları, İstanbul: Oğlak Yayınları ISBN 975-329-2999 s.205