# Geleneksel Özbek kıyafetleri
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Geleneksel_%C3%96zbek_k%C4%B1yafetleri
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Geleneksel Özbek kıyafetleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Geleneksel_%C3%96zbek_k%C4%B1yafetleri (CC-BY-SA-4.0)
*Vikipedi'nin kurucularından Jimmy Wales, geleneksel Özbek kıyafetleri giymiş Özbeklerin yanında (Don Wong for Tiny Big Picture, commissioned by The Wikimedia Foundation, CC-BY-SA-4.0)*
*1960 yılında basılmış Özbek kıyafetleri temalı bir Sovyet posta pulu (scaned by Fioshin, public-domain)*
**Geleneksel Özbek kıyafetleri,** Orta Asya'daki en kalabalık halk olan [Özbekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekler)in giydiği geleneksel giyim tarzından oluşmaktadır. Özbek kültürel geleneklerinin geleneksel moda duyarlılıklarını sergiler ve Özbek medeniyetinin önemli kültürel yönlerinden birini oluşturur. Özbeklerin giydiği iki geniş giysi türü vardır: geleneksel Özbek kıyafetleri olarak bilinen kıyafetler[^1] ve batı kıyafetleri.
Erkekler için geleneksel kıyafetler arasında çeşitli başlık türleri bulunur; en yaygın olarak [doppa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doppa) olarak bilinen bir takke, [çapan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87apan) adı verilen uzun bir ceket, [yaktak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaktak) olarak bilinen bir gömlek, geleneksel bir kuşak ve bol pantolonlar. Kadınlar ise genellikle tüm vücudu kaplayan giysiler giyerler. Parlak renkli diz boyu elbiseler ve *lozim* olarak bilinen bol pantolonlar en yaygın kıyafettir. Özel günlerde, erkekler zengin işlemeli çapanlar[^2] (bazı bölgelerde zarchopon olarak adlandırılır) giyerken, kadınlar [saten](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saten) ve [ipek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0pek)ten yapılmış, genellikle [zardozi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zardozi) olarak bilinen altın ipliklerle zengin bir şekilde işlenen ayrıntılı elbiseler tercih ederler.
Önceki nesil Özbekleri [20. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/20._y%C3%BCzy%C4%B1l) boyunca neredeyse tamamen geleneksel kıyafetler giyiyorlardı. [19. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l)da [Rus İmparatorluğu'nun Orta Asya'yı işgali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar%C4%B1n_Orta_Asya%27y%C4%B1_Fethi)nin ardından [Batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1) giyim ve modası, özellikle genç ve daha eğitimli nesiller arasında giderek daha popüler hale gelir. [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) döneminde Özbek kıyafetleri tipik olarak öncelikle faydacı değere odaklanmış ve uluslararası moda trendlerinden büyük ölçüde etkilenmemiş olsa da, son zamanlarda geleneksel kalıplara daha fazla vurgu yapılmıştır.[^3]
## Şapkalar
[Doppa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doppa), Özbek şapkalarının en yaygın çeşitlerindendir. Özbek doppaları tipik olarak sivri kenarlı kare şeklindedir, ancak stilleri bölgelere göre farklılıklar gösterir. Başlangıçta sadece erkekler tarafından giyilse de birçok kadın da doppa giyer.[^4] Özbek erkeklerinin giydiği diğer yaygın geleneksel şapkalar arasında [çugirma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Chugurma), [kalpak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalpak), [karakul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakul_%28%C5%9Fapka%29) ve sonradan yaygın olan İslami [takke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Takke) yer almaktadır.
[Sovyet hükûmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi_h%C3%BCk%C3%BBmeti) 1920'lerden başlayarak yaygın bir örtünme karşıtı kampanya yürütmesine rağmen, erkek şapkalarına çok daha az ilgi gösterildi. Bazı etnik [Özbek Komünist Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan_Kom%C3%BCnist_Partisi) liderleri ve aktivistleri geleneksel [sarık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1k) takarken, diğerleri yalnızca Batı tarzı takım elbiseler giydi. Bazı [Cedidler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cedidcilik) bu tarz takım elbiselerin benimsenmesini bir ilerleme sembolü olarak desteklerken, diğerleri bunu bir tür [Ruslaştırma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusla%C5%9Ft%C4%B1rma) olarak değerlendirmiştir.[^5]
*Buhara'nın son emiri Alim Han'ın çapan ve sarık giydiği bir fotoğraf, 1911 (Sergey Prokudin-Gorsky, public-domain)*
## Erkek kıyafetleri
Özbek erkek kıyafetleri zaman içerisinde çeşitli değişimlere uğramıştır. Tarihsel olarak geleneksel kıyafetler çizgili çapan ve sarıktan oluşuyordu.[^6] Zamanla [pantolon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pantolon) ve [gömlek](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6mlek) daha popüler hale geldikçe giyim tarzları da değişmiştir. Çoğunlukla beyaz işlemeli, kapitone siyah bir başlık olan [doppa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doppa), büyük ölçüde sarığın yerini almıştır. Günümüz Özbek erkekleri genellikle Batı tarzı pantolon giyerler.[^7]
## Kadın kıyafetleri
Tarihsel olarak Özbek kadınları, evin dışında tüm vücudu ve genellikle yüzü kaplayan[^8] dokuma at kılından yapılmış örgü bir çaçvon ile tamamlanan bir parancı giyerlerdi. Ancak 1930'ların sonlarında Özbekistan'da [Hücum hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCcum_hareketi) nedeniyle giyilmesi durduruldu. Özbekistan'daki Özbek kadınları artık parancı giymese de cenazeler sırasında bazen giyilir.[^9]
Günümüzde Özbek kadınları genellikle parlak renkli diz boyu elbiseler ve altına *ishton* veya *lozim* olarak bilinen bol pantolonlar giyerler. Bazı Özbek kadınları [başörtüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9F%C3%B6rt%C3%BCs%C3%BC) ve uzun kollu elbiseler giymeye başlasa da pek yaygın değil.[^10]
## Malzeme ve üretim yöntemler
Özbekistan hacim olarak dünyanın en büyük [pamuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pamuk) ve [ipek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0pek) üreticilerinden biridir, ancak pamuk üretimi zamanla azalmaktadır.[^11][^12] Yüzyıllar boyunca Özbekistan toprakları, [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara) ve [Semerkant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semerkant)'taki ticaret merkezleriyle [İpek Yolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0pek_Yolu)'nun ayrılmaz bir parçasıydı. Semerkant şehri, bölgedeki ipek üreticilerinin uğrak noktası haline geldi ve bu da çeşitli desen ve [dokuma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dokuma) tarzlarının aktarılmasına yol açtı.[^13]
[^1]: Uzbek clothing is very colorful and traditional.
[^2]: Condra, Jill. Encyclopedia of National Dress [2 volumes]: Traditional Clothing around the World [2 volumes]. Bloomsbury Publishing USA, 9 Nisan 2013, s. 9.
[^3]: Knowlton, MaryLee. Uzbekistan. Marshall Cavendish, 2006, s. 72.
[^4]: Joseph, Suad. Encyclopedia of Women & Islamic Cultures: Family, Body, Sexuality And Health. BRILL, 2003, s. 44.
[^5]: Cronin, Stephanie. Anti-Veiling Campaigns in the Muslim World: Gender, Modernism and the Politics of Dress. Routledge, 24 Nisan 2014, s. 222.
[^6]: Akiner, Shirin. Cultural Change & Continuity In Central Asia. Routledge, 28 Ekim 2013, s. 207.
[^7]: Condra, Jill. Encyclopedia of National Dress [2 volumes]: Traditional Clothing around the World [2 volumes]. Bloomsbury Publishing USA, 9 Nisan 2013, s. 9.
[^8]: Kamp, Marianne. The New Woman in Uzbekistan: Islam, Modernity, and Unveiling under Communism. University of Washington Press, 1 Ekim 2011, s. 29.
[^9]: Kamp, Marianne. The New Woman in Uzbekistan: Islam, Modernity, and Unveiling under Communism. University of Washington Press, 1 Ekim 2011, s. 290.
[^10]: Joseph, Suad. Encyclopedia of Women & Islamic Cultures: Family, Body, Sexuality And Health. BRILL, 2003, s. 44.
[^11]: Uzbekistan Cotton Area, Yield and Production.
[^12]: Mentges, Gabriele. Textiles as National Heritage: Identities, Politics and Material Culture. Waxmann Verlag, 2017, s. 32.
[^13]: Meller, Susan. Silk and Cotton: Textiles from the Central Asia that Was. Abrams, 15 Aralık 2018.